Кіріспе
Қытай қолғап ойыны – 1950, 60, 70 және 80 жылдары Нью-Йорк, Филадельфия және Бриджвотер көшелерінде танымал болған, қазір де негізінен Нью-Йорк, Филадельфия және Сан-Диегода ойналатын американдық қолғап ойынының бір түрі. Әлемнің әртүрлі жерлерінде оның сан алуан нұсқалары бар. Оның ерекшелігі – дәстүрлі гандболдан өзгеше, қытай немесе тікелей емес гандболда, доптың қабырғаға тигенінен бұрын жерге тиюі керек, ғана соққы жарамды болып саналады. Көбінесе көп немесе белгілі бір саны жоқ ойыншылармен ойналатындықтан, бұл ойын әдеттегі американдық гандболға қарағанда әлеуметтік және ойнауға ыңғайлырақ, әсіресе мектеп аулаларында.
Chinese handball is a form of American handball popular on the streets of New York City, Philadelphia, and Bridgewater during the 1950s, '60s, '70s, and '80s and still played today, mostly in New York City, Philadelphia, and San Diego. Different variations are played around the world. Its defining feature is that, unlike traditional handball, in Chinese or indirect handball, for a shot to be valid, the ball must hit the ground before it hits the wall. Because it is often played with large or irregular numbers of players, it is considered a more social and accessible alternative to conventional American handball, especially in schoolyard settings.
Атаудың шығу тегі
"Қытай" гандболы деген атау американдық тегін көрсетеді. "Қытай шашкалары" немесе "Қытай өрт сүйегі" сияқты, бұл атау батыстықтарға жақсы таныс нәрсенің "екзотикалық" немесе түсініксіз түрі ретінде белгілейді.
Ойын және ережелері
Қытайлық гандболды бір мезгілде алаңға ыңғайлы сыятын кез келген ойыншылар ойнай алады. АҚШ-та бұл ойын әдетте "Спальдин" қызғылт түсті серпімді доппен немесе американдық гандбол доппен ойналады, ал қытай стиліне ұқсас австралиялық нұсқалары көбінесе теннис доптарын қолданады, сондай-ақ басқа доптарды да пайдалануға болады. Ол әдетте американдық гандбол алаңдарында ойналады, бірақ екі қарама-қарсы қабырғасымен ("коридор" немесе "кішкентай алаң" стилінде) немесе үш жалғасқан қабырғасымен де ойнауға болады. Барлық соққылар үшін, ойынның жарамды болуы үшін бірнеше ережелерді сақтау қажет. Допқа бір рет қана соққы беруге болады, оны "ұстамай" немесе "қолмен ұстамай", ал қабырғаға тигеннен кейін, оның алғашқы секірігі американдық гандболдағыдай алаң шегінде болуы керек. Дегенмен, соққыдан кейін және қабырғаға тигенге дейін, ол еденге тиюі керек. 1v1 жекпе-жек немесе американдық стильдегі 2v2 ойнауға болады, командалар допты кезекпен соғып, қарсы команда дұрыс қайтара алмаса ұпай алады. Бірақ көбінесе көптеген ойыншылармен, жою стилінде ойналады. Егер ойыншы жарамсыз соққы жасаса, ол "алаңнан шығады" және алаңнан кетеді. Алдыңғы соққы жасаған ойыншыдан басқа, допқа ең жақын тұрған адам допты соғуға тиіс. Егер допқа екі рет соққы берілмей немесе "қарбыз" жасалмаса, допқа ең жақын тұрған адам алаңнан шығарылады. Әдетте, допты соңғы соққан адам келесі сервисті алады, бірақ бұл көбінесе әлеуметтік ойын болғандықтан, ойынның жылдамдығы мен ағыны маңыздырақ, сондықтан допты жинаған адам уақытты үнемдеу үшін өзі сервис бере алады. Бұл процесс бір ғана ойыншы қалғанша жалғасады, ол жеңімпаз деп жарияланады. Содан кейін барлығы жаңа раундқа қайтадан алаңға шыға алады, ал азырғы жеңімпаз келесі матчтың алғашқы сервисін алады. Нью-Йорк нұсқасында "қарбыз" допты соғудың тәуекелді әдісі болып табылады. Доп бір рет секіргеннен кейін, ойыншылар доптың астынан өтіп (әдетте олардың басы доптың траекториясының астынан тікелей өтуі керек), "қарбызды" аяқтауға тырысады. Содан кейін допқа тағы бір рет соққы беруге немесе оны қайтадан "қарбыз" етуге рұқсат етіледі. Егер ойыншының денесінің кез келген бөлігі допқа тисе немесе доптың келесі секірігі алаң шегінен шығып кетсе, "қарбыз" жарамсыз болып саналады және оны жасауға тырысқан ойыншы алаңнан шығарылады. "Қарбыз" 1v1 ойында қарсыласты алаңның арт жағына итеруге, ойынның жылдамдығын баяулатуға немесе қарсыласты оңай алаңнан шығару үшін аңдып алуға көмектеседі. Әділетсіз сервистерді болдырмау үшін, сервистер көбінесе "қарбызға қолайлы" болуы керек, яғни біреу басын доптың астына сыйдыра алады, ал егер доп "қарбыз" етілсе, оның екінші секірігі алаң шегінде болуы керек. Сервистерді соғуға немесе лақтыруға болады. Қытайлық гандбол, оның американдық туысы және басқа ойын алаңдары сияқты, көбінесе өзін-өзі реттейді. Бұл ойыншылардың кез келген матч үшін ережелерді өзгертуге құқығы бар екенін білдіреді. Егер соққының жарамдылығына күмәндік туса немесе екі рет секіруге қалдырылған допқа кім жақын болғаны туралы келіспеушілік болса, дауға қатыспаған адамдар шешім қабылдай алады немесе раунд қайта ойналады. Төрелік демократиялық болып табылады, және егер алаңдағы көптеген ойыншылар бір шешімге келсе, онда осы ойыншы оны қабылдауға тиіс. Нью-Йорктің Upper East Side Chinese Handball қауымдастықтарында "балық сату" деп аталатын пікірталасқа немесе кері сөйлеуге жиі орын бар, бірақ раундтар бірнеше минутқа созылатындықтан, ұзақ талқылауға қарағанда ойынның ағынына басымдық беріледі.
Танымал мәдениет
2010 жылғы PBS телеарнасының деректі фильмі «Нью-Йорк көшелік ойындары» адамдардың «Ace King Queen» ойынын ойнап жатқанын көрсетеді.