Цитадель: 1985 жылғы BBC Micro ойыны

Кіріспе

Citadel — Майкл Якобсеннің BBC Micro үшін жасаған және 1985 жылы Superior Software компаниясы шығарған компьютерлік ойын. Ол сондай-ақ Acorn Electron-ға көшірілген. Ойынның орталық бөлігі – қамал. Бұл платформалық ойынның кейбір элементтері жұмбақтарды шешуді қамтиды. Ойыншылар бес жасырылған кристалды тауып, оларды өз орнына қою керек. Сонымен қатар, ойында қамалдан тыс жерлер де бар (оның ішінде шөл, пирамида, теңіз және арал). Кристалдарды орнына қойғаннан кейін ойыншы ойынды аяқтау үшін бөлек орналасқан жерлерге телепортталуы тиіс. Ойын аяқталғаннан кейін, егер ойыншы бұрын оны орындамаған болса, қамалдың ішін еркін аралап, ең жоғары мүмкін ұпайға жете алады. Соңғы құттықтау хабарын көру үшін 99 ұпай жинау қажет. Citadel сол кездегі ойындардың арасында ерекшеленді, себебі негізгі ойынды жүктеу алдында синтезделген дауыс естілетін (Superior Software-дің "Speech!" бағдарламалық пакетін жарнамалау мақсатында), сондай-ақ су шашырауы сияқты сол заманға озық әсерлерге ие болды. Көптеген BBC Micro ойыншылары Citadel-ді маңызды ойын деп санайды және ол әлеуметтік желілерде жанкүйерлер беттерінің пайда болуына себепкер болды.

Ойын процесі

Цитадельдің бірқатар ерекшеліктері бар. Көптеген басқа платформалық ойындардан айырмашылығы, егер ойыншы от шарымен, жыландармен немесе басқа қауіптермен қақтылысса, ол дереу өлмейді; керісінше, ойыншыға белгілі бір мөлшерде энергия беріледі, ол санмен өлшенеді, контактіде азаяды және бөтелке сияқты заттарды жинау арқылы толықтырылады. Егер ойыншы бөлмеде тым көп энергияны жоғалтса, экран қызыл түске айналады және ол бөлмеге кірген жерге қайтарылады. Бұл ойыншылардың жаулардың арасынан өтіп, зақым алып бөлмеден өтуіне бәкілдік бермейді. Ойын сонымен қатар ойыншыға кейіпкерінің жынысын таңдауға мүмкіндік береді және ойын жадының шектеулі болған кезінде ерекше спрайтты пайдаланады (дегенмен, таңдалған жыныс ойынға әсер етпейді). Ойыншы спрайты алдынан өтетін объектілердің үстіне қойылмайды; керісінше, кейіпкер спрайтының пиксельдерінің түсі XOR биттік операциясы арқылы объектінің түсімен үйлестіріледі, нәтижесінде мүлдем басқа түс пайда болады. Мысалы, еркек ойыншы спрайты әдетте қызғылт шашы мен сары терісі бар, бірақ Стоунхендж экранының көгілдір тастарының алдында сары шашы мен қызғылт терісі болады. Бұл эффект өте ерекше (ол екі жалғастыруда да қолданылды). Көптеген жауларды жою мүмкін емес, олардан тек қана қашуға болады. Бірақ «монахтар» ерекшелік жасайды, оларды секіріп, «сиқыр» сияқты оқпен бетіне атып жоюға болады. Әрбір сиқыр бірлік энергияны жұмсайды, ал ойыншы монахты өлтірсе, энергия қайта толықталады. Егер ойыншы бөлмеге қайта кірсе және ол бұрын монахты жойған болса, монах қайта пайда болады және оны қайтадан өлтіру керек, бөлмеге басқа жолмен кірген жағдайда әдетте басқа тәсіл қолданылады. Кристаллдардан басқа, қорғанның 100 бөлмесінде әртүрлі заттар орналасқан, оларды жинап, жұмбақтарды шешу арқылы кристаллдарды алуға болады. Оларға бір түсті есіктерді ашатын түсті кілттер, суды мұздатып, бұрын қолжетімсіз болған жерлерге кіруге мүмкіндік беретін «мұз кристалы», жоғары жерлерге секіруге арналған батуттар және тағы да басқалары жатады. Ойыншы бір уақытта екі затты ғана алып жүре алады және кейбір мәселелерді шешу үшін инвентаризациясындағы белгілі бір заттардың комбинациясы қажет. Мысалы, бір кристалл кірпіш қабырғаның артындағы бөлмеде жасырылған. Оған қарулы топ пен ұнтақ қапты тауып, одан кейін зеңбірекке жақын өткеннен кейін қол жеткізуге болады. Содан кейін бұл заттар зеңбірекке автоматты түрде «жүктеледі», ол кірпіш қабырғада тесік жасап, кристаллға жол ашады. Ойын бойында шашыраған көптеген заттар оны аяқтау үшін қажет, тек қана барабанды (оның көмегімен жоғары жерге секіруге болады, бірақ батутпен де бірдей эффектке қол жеткізуге болады) және металл тарамдарды есепке алмай, оларды энергияға айналдыру үшін Стоунхендж экранына алып жүруге болады, бірақ ол ойыншының ұпайларына ешқандай ұпай қосбайды. Экран атының астындағы сандар («Түрме» мысалы) қалған энергия бірліктерінің санын, ойыншының ұпайларын және экран орналасқан жерді көрсететін екі координатты көрсетеді. Инвентаризациядағы кілттің жанындағы әріп тек монохромды мониторға қол жеткізген ойыншылар үшін қолданылды.

Citadel has a number of distinctive features. Unlike many other platform games, the player is not automatically killed if they come into contact with fireballs, snakes or other hazards; instead the player is allocated a set amount of energy, measured by a number, which is depleted through contact, which can be replenished by collecting objects shaped like bottles. If the player continuously loses too much energy in a room, the screen turns red and the player is transported back to where they entered the room. This prevents players from passing through a room simply by walking through enemies and taking the damage. The game also allows the player to choose the sex of their character and uses a different sprite accordingly quite unusual in the days when in game memory was at a premium (although the chosen gender of the sprite does not affect gameplay). The player sprite is not superimposed over objects that it walks "in front" of; rather, the colour of the pixels of the character sprite is overlaid, using an XOR bitwise operation, with the colour of the superimposed object, resulting in a completely different colour. For instance, the male player sprite normally has pink hair and yellow skin, but has yellow hair and pink skin when placed in front of the cyan stones of the Stonehenge screen. This effect is quite distinctive (it was also used in the two "sequels"). Most enemies cannot be destroyed, only avoided. The exceptions to this are the 'monks' which can be destroyed by jumping and firing a projectile like 'spell' into their face. Each spell expends one unit of energy, which is restored if the player is successful in killing the monk. If a player returns to a room where they had previously destroyed a monk, the monk reappears and must be killed again, often employing a different technique if the room was entered by a different way. In addition to the crystals, various other items are located throughout the 100 different rooms of the castle which can be collected and used to solve puzzles in order to obtain the crystals. These include coloured keys which open doors of the same colour, giving access to other areas of the game; an 'ice crystal' which, whilst carried, causes water in its vicinity to freeze, enabling access to previously inaccessible areas; trampolines which can be jumped on to reach high areas ordinarily out of reach, and many others. The player is limited to carrying two items at any one time and a certain combination of objects in their inventory is often needed to solve particular problems. For example, one crystal is located in a room behind a brick wall. Access is obtained by finding a cannonball and sack of gunpowder and then walking past a cannon. These items are then automatically 'loaded' into the cannon which fires, blasting a hole in the brick wall giving access to the crystal behind. Most of the items scattered throughout the game are needed to complete it, with the exception of the barrel (which can be used as a platform to jump to a higher area, although the same effect can be achieved with the trampoline), and the metal bars, which can be taken to the Stonehenge screen to be converted into energy, but add no points to the player's score. The numbers below the name of the screen ("The Prison" in this case) indicate the number of units of energy left, the player's score, and two coordinates indicating the location of the screen. The letter next to the key which is being carried in the inventory was used by players who only had access to a monochrome monitor.

Порттар

BBC Micro ойынын жады шектеулері күштірек Electron-ға көшіру үшін, экранда түсі әртүрлі, көрінетіндей кездейсоқ жоғарғы және төменгі жиектер қалдыру қажет болды. Бұл, шындығында, оны жасыру үшін қосымша жадты пайдаланудың орнына, экранда "әшекей" ретінде қалған машиналық код еді.

Қабылдау және мұра

Citadel шығарылған кезде үлкен даңққа ие болды және BBC Micro ойындарының классикасы болып саналады. 1987 жылы жарық көрген Palace of Magic ойыны да өте ұқсас ойын қағидаларын қолданды және, белгілі бір деңгейде, Citadel-дің жалғасы болды. Superior компаниясының Quest, Camelot, Ricochet және Baron сияқты кейінгі ойындары да көптеген ұқсас элементтерді пайдаланғанмен, олардың ешқайсысы Citadel сияқты культты мәртебеге ие болмады. Ойынның ресми жалғасы 1993 жылға дейін шығарылмады, ол кезде Superior The Fort ойынын Citadel 2 ретінде жариялады. Алайда, сол кезде BBC Micro танымалдылығы төмендеп кеткен еді. "Симо" (Симон Сторр) есімді автор жазған Citadel 2, BBC Micro үшін шығарылған соңғы ойындардың бірі болды және оның жалғасы көпке белгілі емес. Superior Software компаниясының осы кезеңдегі көптеген ойындары сияқты, Citadel ойынына да сыйлық қосылды. Жеңімпаз – ойын картасында жасырылған үш тәжді бірінші табатын адам. Ойыншы тәждерді жинамай-ақ ойынды аяқтауы мүмкін, бірақ егер тәждер жиналмаса, ойыншы соңғы құттықтау хабарын көре алмайды. Ойынның BBC Model B нұсқасын кері инженерлікпен талдау арқылы алынған бастапқы коды 2018 жылдың қазан айында жарияланды. Ойын авторы 2021 жылдың желтоқсанында Acorn Electron бастапқы кодының түпнұсқа нұсқаларын, сондай-ақ BBC Micro бастапқы кодының бірнеше даму нұсқаларын ұсынды. Бұл жинаққа ойынның жасалуына қатысты түрлі құжаттар да кірді.