Екінші дүниежүзілік соғысындағы Нанси шайқасы

Кіріспе

1944 жылғы қыркүйектегі Нанси шайқасы – Екінші дүниежүзілік соғыстың Батыс майданындағы 10 күндік шайқас. Онда АҚШ-тың үшінші армиясы Францияның Нанси қаласына қарайтын бағыттарды және қаланың солтүстігі мен оңтүстігіндегі Мозель өзенінен өту орындарын қорғаған неміс әскерлерін жеңіп шықты. Шайқас АҚШ күштерінің Мозель өзенінен өтіп, Нансиді азат етуіне әкелді.

Шолу

Үшінші армия Нансиді басып алуға тырысқанда, жақында ғана күшті отын тапшылығынан сақаданып, Мез өзенінде бес күн бойы тоқтаған еді. Осы уақыт ішінде, аймақтағы неміс қорғаушылары өздерінің бекіністерін күшейтті. Солтүстіктегі АҚШ-тың XX корпусы Мецті басып алуға міндеттелсе, аймақтағы тағы бір маңызды қала – Нанси АҚШ-тың XII корпусына берілді. XII корпус бұл міндетті алғаш бастағанда, толық жедел күшіне ие болмады, себебі 35-ші жаяу әскер дивизиясы одақтас күштердің оңтүстік қанатын оңтүстік Жетінші армия олқылықты жапқанша күзетіп тұрды. Бұл 4-ші бронетанктік дивизия мен 80-ші жаяу әскер дивизиясын ғана қолдануға мүмкіндік берді.

Неміс әскерлері

XXXXVII. Панцеркорпс генерал-дер-панцертруп Генрих Фрайхерр фон Лютвиц

3. Панцер-гренадерлік дивизия генерал-майор Ханс Хеккер
8. Панцер-гренадерлік полк
29. Панцер-гренадерлік полк
553. Гренадерлік дивизия (кейіннен Volksgrenadierdivision) полковник Эрих Лёр
1119. Гренадерлік полк
1120. Гренадерлік полк
1121. Гренадерлік полк
104. Панцер-гренадерлік полк (15. Панцер-гренадерлік дивизиядан бөлінген)
Fallschirmjäger Ersatz und Ausbildungs полкі (әуе десанттық жаяу әскерін алмастыру және оқу полкі)
92. Flieger полкі (Luftwaffe-ның зениттік бөлімшелері мен басқа құрлық әскерлерінен құрылған арнайы полк)

80-ші жаяу әскер дивизиясы көпір басына қол жеткізуге тырысады

Жердің қиындығына және жау күштері туралы мәліметтің жетіспеуіне байланысты, Коммерсиде болғандай, алғашқы көпірді басып алуда 4-ші бронетанкті дивизияны қауіпке салудан бас тартылды. Оның орнына, 80-ші жаяу әскер дивизиясына Мозельдің үш өткелін қамтамасыз ету міндеті жүктелді: Понт-а-Муссонда 317-ші жаяу әскер полкімен, Тульде 319-шы жаяу әскер полкімен, ал Марбашеде 318-ші жаяу әскер полкімен. Содан кейін 4-ші бронетанкті дивизия солтүстік Понт-а-Муссоннан айналып өтіп, Нансиге шығыстан шабуылдайтын, ал Тульден келген жаяу әскер батыстан шабуылдайтын болды. Понт-а-Муссонда 317-ші жаяу әскер полкі барлау және алдын ала артиллериялық оқшаулаудан бас тартып, тактикалық тосынсыруға үміттенді. Бірақ бұл дұрыс шешім болмады, себебі неміс қорғаушылары күшейіп, күдіктелгеннен гөрі жақсы дайындалған еді, және олар американдық күштердің жақын маңдағы қозғалысын байқауға мүмкіндік беретін жерді басып алды. Американдық күштер екі рет өтуге тырысты, біріншісі күндіз, екіншісі түнде, бірақ екеуі де оңай жеңіліске ұшырады және генерал Эдди шабуылды тоқтатты. Марбаше маңында неміс 92-ші Люфтваффе полкіне қарсы тұрған 318-ші жаяу әскер полкі орман арқылы қиын шайқас жүргізді, өйткені олар айналасын бақылайтын биік жерді басып алуға тырысты. Екі күндік шайқастан кейін олар неміс қорғаушыларын ығыстырып, төбені басып алды, бірақ көп ұзамай неміс қарсы шабуылына ұшырады. Тульде жағдай көбірек сәттілікке жетті, себебі Мозельдің иілімі 319-шы жаяу әскер полкімен өтілді, бірақ бұл ұзаққа соқпады, өйткені 3-ші парашюттік полкінің неміс қорғаушылары 10 миль (16 км) қорғаныс шебіне жеткенше кері шегінді, олардың ішінде екі бекініс орналасқан, олар одан әрі шабуылдарды тоқтатуға мүмкіндік берді.

Американдықтар қайта топтасып , 35-ші жаяу әскер дивизиясы көпір басына жетеді .

Алғашқы өту әрекеттері көбінесе сәтсіз аяқталғанымен, 7 қыркүйекке қарай американдықтардың жағдайы жақсара бастады. Жетінші армия оңтүстіктен жылдам жақындасып, XV корпус үшінші армияға оңтүстік қанатты қорғау үшін қайтып келгенде, 35-ші жаяу әскер дивизиясы келесі шабуылда қолдануға мүмкіндік алды. Жаңа жоспар бойынша 80-ші дивизия солтүстікте, ал 35-ші дивизия оңтүстікте, 4-ші бронетанктік армияның B ұрыс тобымен (CCB) бірге шабуылдайтын болды, ал A ұрыс тобы (CCA) екі қанаттың біреуін пайдалану үшін резервте күтіп тұратын еді. Бұл жаңа жоспар 11 қыркүйекке белгіленді.

Диюлуард көпір басы

Алдыңғы асығыс өту әрекеттерінің нәтижесіз аяқталуынан кейін, үйлесімді және жақсы қолдау көрсетілген шабуылға көбірек күш салынды. Генерал Эдди Нанси маңындағы неміс күштерін қоршау үшін концентрлі шабуыл жасауға шешім қабылдады. Диулуар, Пон-а-Муссоннан оңтүстікке қарай шамамен 6 км қашықтықта орналасқан, қоршау маневрінің солтүстік бағыты үшін жаңа өту орны ретінде таңдалды. Жаңа жоспар бойынша, 317-ші жаяу әскер бірінші болып өтіп, бекініп, ал 318-ші жаяу әскер солтүстіктегі Муссон төбесіне ортасталған биік жерді басып алуы керек еді. Содан кейін ауыр көпір салынып, CCA Шато Салинс қаласын шабуылдап, аймақтағы маңызды теміржол орталығын басып алуға мүмкіндік алатын еді. 319-шы жаяу әскері әлі де Туль қаласы маңында шайқасқандықтан, оны осы шабуылға қолдану мүмкін болмады. Неміс күштерінің бекінісі мықты болғандықтан, қосымша күштер шақырылды. 10 қыркүйекте IX бомбалау бригадасы Нансиге жаудың күшін жеткізуге тырысқандықтан Кустин қаласындағы көпірді жойды, ал келесі күні кешке Муссон төбесіне шабуыл жасады. Жауды жаңылыстыру үшін артиллерия мен әуе шабуылы негізінен Пон-а-Муссонға бағытталды. Жаяу әскердің өтуі 12 қыркүйекте өтті және тек аз қарсылыққа ұшырады. Шабуылдың жылдамдығы соншалық, КҚА-ның бір бөлігі сол күні өтіп кетті. Бұл оңайлықтың себебі, американдықтар екі бөлек неміс дивизиясының (3-ші Panzergrenadier дивизиясы және 553-ші Volksgrenadier дивизиясы) байланысқан және азаматтық әскері бар аймақтан өтті. Аймақтағы резервтердің көп бөлігі XX корпусымен шайқасу үшін солтүстікке жіберілді. Неміс күштерінің көпірді жоюға бағытталған шабуылы 13 қыркүйекте сағат 01:00-де басталды және бастапқыда 29-шы Panzergrenadier полкінің әскерлері американдық жаяу әскерін шегінуге мәжбүр етіп, оларды көпірге жуық жерге дейін итерді. Американдық батальон командирі жеткілікті әскер мен орташа танктерді (қосымша 702-ші танк батальонынан) жинап, немістерді Пон-де-Монста тоқтатып, кері шегінуге мәжбүр етті. КҚА сағат 06:15-те бронеавтомобильдер мен джиптерден тұратын барлау тобын көпір басына жіберді, бұл топ Сент-Женевьев қаласының шетіне жетті, бірақ неміс өзі жүретін артиллериясы оларды тоқтатып қойды. Күн шыққанда немістер солтүстік және шығысқа қарай шегіне бастады, ал 80-ші дивизияның әскерлері мен КҚА танктері оларды қуды. КҚА-ның 37-ші танк батальоны, подполковник Крейтон Абрамс басқаруымен, көпір басынан өтіп, оңтүстік-шығысқа қарай жылдам қозғалды, неміс кедергілерін жеңіп, тұтқындарды алды. Сол түні көпір басы қауіпсіз деп танылды, бұл КҚА-ның барлығына Шато Салинс қаласына өтуге және қозғалуға мүмкіндік берді. Келесі күні тұманды төбелерден шыққан неміс күштері табан тірегіне қарсы шабуыл жасады, бірақ олар 80-ші дивизия тарапынан қайтадан кері қайтарылды, ал КҚА-дан келген қосымша күштер де көмектесті.

After the poor results from the hasty earlier crossing attempts, greater effort was made for a coordinated and well supported assault, with General Eddy deciding on a concentric advance to encircle the German forces around Nancy. Dieulouard , located about 4 mile (6 km) south of Pont à Mousson, was chosen as the new crossing site for the northern thrust of the encircling maneuver. The new plan would have the 317th Infantry cross first and secure a foothold, then for the 318th Infantry to follow and capture the high ground centered on Mousson Hill to the north. A heavy bridge would then be laid and CCA would be able to strike and capture Château Salins, an important rail centre in the region. Because the 319th Infantry was still engaged in combat at Toul, they could not be used in this assault. Because of the formidable terrain held by the German forces, extra support was called in. On 10 September, the IX Bomber Command destroyed a bridge at Custines to prevent enemy reinforcements from Nancy, and the following evening struck at Mousson Hill. In order to feint the enemy, artillery and air strikes were primarily directed at Pont à Mousson. The infantry crossings took place on September 12 and met with only weak resistance. So fast was the advance that elements of CCA were able to cross on the very same day. The reason for this ease was the Americans had crossed in a region near where two separate German divisions (3. Panzergrenadierdivision and the 553. Volksgrenadierdivision) linked up and were thinly posted. Most of the reserves in the area had already been sent north to engage XX Corps. The German assault to destroy the bridge began about 01:00 on 13 September, and was initially successful as troops of the 29. Panzergrenadier Regiment forced a retreat of the American infantry and pushed them almost back to the bridge itself. An American battalion commander assembled enough troops and medium tanks (of the attached 702nd Tank Battalion) to stop the Germans at le Pont de Mons. CCA sent a reconnaissance troop of armored cars and jeeps into the bridgehead at 06:15, and this unit pushed to the outskirts of Sainte Geneviève but was forced to halt by German self propelled guns. As daylight broke, the Germans began retreating to the north and east, pursued by 80th Division troops and tanks of CCA. CCA's 37th Tank Battalion—commanded by Lt. Col. Creighton Abrams—pushed across the bridgehead and rapidly moved to the southeast, defeating German roadblocks and taking prisoners. By that evening, the bridgehead was considered secure, allowing all of CCA to cross and move on Château Salins. The following day saw further counterattacks against the foothold by German forces emerging from mist shrouded hills, but they were again repelled by the 80th Division, aided by reinforcements sent back from the advanced CCA.

Флавиньи мен Байон көпірлері

10 қыркүйекте 35-дивизия шабуылға қатысу үшін өз позициясына жылжығанда, Флавиньиде жарылғыш заттармен жабдықталған, бірақ әзірге зақымдалмаған көпір табылған. 134-ші жаяу әскер полкінің 2-ші батальонына қараңғыда көпірге шабуыл жасауға рұқсат берілді. Олар көпірді басып алып, плацдарм құрғанмен, күшелену келмеді. Американдықтар неміс жаяу әскерінің екі шабуылын жеңіске ұйтқызды, бірақ келесі күні таңертең неміс артиллериясы көпірді жойды. Американдық әскерлер үшінші неміс қарсы шабуылында, танктардың қолдауымен өзеннен кері шегіруге мәжбүр болды, ауыр шығынға ұшырады. Бұл сәтсіздік полктің өткелді қамтамасыз ету әрекетіне қатысуына кедерес келтірді, ал келесі күні олар Понт-Сен-Винсентте сол жақтан қорғауға тағайындалды. Бұл жерде полк 1880 жылдардағы француз бекінісінде орналасты, ол неміс шабуылына ұшырады, бірақ артиллерияның көмегімен тоқтатылды. CCB Бэйнвилль-о-Миррлер және Байон маңынан өтіп кетті. Сол түні Байонда үлкен көпір салынды, неміс күштері оны жоюға тырысты, бірақ қоршауға алынып, талқандалды. 137-ші жаяу әскер де солтүстікке қарай 8 шақырымдық алдау шабуылынан және жарты сағаттық артиллериялық оқ жаудырылысынан кейін Кревешампста бекініп алды. Олар өткелден кейін бірден қиын жағдайға түсті, бірақ неміс күштері Баён плацдармына жасаған сәтсіз қарсы шабуылдан кейін әлсіреген соң, өздерін құтқара алды.

Нансиді қоршау

13 қыркүйекте Абрамстың 37-ші танк батальонының шабуылы Шато-Салиннен батысқа қарай 5 шақырым жерде орналасқан Фресн-ан-Сольноа ауылына жетті. Бірақ келесі күні бұйрық өзгеріп, CCA-ға Нансиден неміс қашу жолдарын кесіп, Аракурт биіктігін басып алу тапсырылды. Аймаққа келгеннен кейін, CCA 15-ші танк-гренадер дивизиясының күштерімен кездесіп, оларды аз шығынмен жеңіске жеңді, содан кейін Нансиге қарай бағытталған негізгі жолда неміс күштерін мазалап, Марна-Рейн каналы маңында CCB-ден келген күзет тобымен кездесу үшін алдыңғы бөлімшелерді жіберіп, қорғаныс позициясын құрды. Бұл шабуыл өте сәтті болды, CCA 400-ден астам тұтқынға алды, 160-тан астам көлікті жойды және 10 артиллериялық құралды істен шығарды. Келесі күні Диюлуарда неміс контршабуылдары туралы хабар CCA-ға жетті, сол кезде олар жағдайды тұрақтандыру үшін жаяу әскер батальоны мен танк ротасын жіберді. CCB Мозель өзенін оңтүстіктен кесіп өткеннен кейін, жер бедерінде тиімді қорғаныс табу қиын болған неміс қорғаушылары Мюрте өзенінен өтіп, Витримон орманға шегінді. Немістердің бұл аймақта қорғанысын дайындауға уақыты болмады, және 14 қыркүйекте CCB Мюрте өзенін кесіп өткеннен кейін көп ұзамай олар ығыстырылды, олардың көп бөлігі Луневиллге қайта шегінді. Сол түні Марна-Рейн каналында CCA бөлімшелерімен кездесу Нансиді толық қоршауды аяқтады.

Нансиді азат ету

Нансидің айналасындағы концентрлі шабуыл, генерал-оберст Йоханнес Бласковицтің, әскер тобының қолбасшысы 13 қыркүйекте берген бұйрық бойынша қаладан неміс әскерлерінің шығуын жеделдетті. 320-шы және 137-ші жаяу әскер полктері Байон көпірінен шығып, 14 қыркүйек күні кешке қарай Мюрт өзеніне көлбеу бағытта жылжыды және оны кесіп өтті. 16 қыркүйекке қарай 320-шы жаяу әскер Марна-Рейн каналын кесіп өтті, ал 137-ші жаяу әскер Сент-Николас-де-Порт ауданына жетті. Осы кезде 553-ші халықтық гренадер дивизиясының қарсылығы қайта күшейді, және екі полк те қатты атысқа түсті. 14 қыркүйекте 319-шы жаяу әскер Нансиге шабуыл жасауға дайын тұрды. Француз ішкі күштерінің берген барлау мәліметтері АҚШ әскерлеріне немістердің Haye орманынан эвакуацияланғанын хабарлады, ал 15 қыркүйекте 319-шы жаяу әскердің 3-ші батальоны Туль жолымен Нансиге кірді және ешқандай қарсылықсыз қаланың шығыс жақтарына жетті.

Салдары

Нансиді басып алу одақтастарға Франциядағы маңызды байланыс орталығын қамтамасыз етті, ал қала кейіннен Үшінші армия штабының гарнизоны ретінде пайда болды. Дегенмен, Нансидің неміс қорғаушылары қаланың толық қоршауынан көбінесе қашып үлкеріп, Лотарингия науқаны барысындағы келесі операцияларға қол жеткізе алды. XII корпустың Нанси маңындағы Мозель өзенінен сәтті шабуыл жасауы, 5-ші танктік армияның Аракуртқа қарсы шабуылына да себеп болды.