Кіріспе

Экономикалық ұғым

Экономикада абсолюттік артықшылық принципі – бұл тараптың (жеке тұлғаның, фирманың немесе елдің) тауар немесе қызметті өзінің бәсекелестеріне қарағанда тиімдірек өндіруге қабілеттілігі. Шотланд экономисі Адам Смит 1776 жылы халықаралық сауда аясында еңбекті жалғыз фактор ретінде пайдаланып, абсолюттік артықшылық принципін алғаш рет сипаттады. Абсолюттік артықшылық еңбек өнімділігін қарапайым салыстыру арқылы анықталатындықтан, бір тараптың ешнәрседе абсолюттік артықшылығы болмауы мүмкін. Смит меркантилизмді ұстанған кезде барлық елдің бірдей уақытта байыуы мүмкін емес екенін, себебі бір елдің экспорты екінші елдің импорты болып табылады, және барлық елдер еркін сауда жасап, өздерінің абсолюттік артықшылықтарына сәйкес маманданса, бірдей уақытта пайда көретінін айтты. Смит тек еңбек өнімділігін салыстыруға назар аударғандықтан, салыстырмалы артықшылық тұжырымын дамытпады. Сауда болмаған жағдайда, әр ел бір бірлік мата және бір бірлік шарап өндіреді, яғни жалпы өндіріс 2 бірлік мата және 2 бірлік шарапқа тең. Егер Ұлыбритания өзінің барлық еңбегін (80+100) мата өндірісіне жұмсаса, онда Ұлыбритания (80+100)÷80=2,25 бірлік мата өндіреді, себебі Ұлыбританияның мата өндірісінде абсолюттік артықшылығы бар. Ал Португалия өзінің барлық еңбегін (90+120) шарап өндірісіне жұмсаса, Португалия (90+120)÷90=2,33 бірлік шарап өндіреді. Бұл жағдайдағы жалпы өндіріс 2,25 бірлік мата және 2,33 бірлік шарапқа тең, бұл мамандану болмаған кезде әр тауардың жалпы өндірісінен артық. Егер еркін сауда болса, бұл екі ел үшін де екі тауардың бағасын төмендетуге әкеледі.

2-ші мысал

Сіз бен достарыңыз жергілікті қайырымдылық қорына қаржы жинау үшін футболкалар басып шығарып, құс үйлерін жасауға бел будыңыз. 1-сценарий: Сіздің досыңыз Джина сағатына 5 футболка немесе 3 құс үйін жасай алады. Ал сіздің тағы бір досыңыз Майк сағатына 3 футболка басып шығарады немесе сағатына 2 құс үйін салады. Джина Майкпен салыстырғанда футболкалар басып шығаруда және құс үйлерін салуда өнімдірек болғандықтан, оның футболкалар басып шығаруда да, құс үйлерін салуда да абсолютті артықшылығы бар. 2-сценарий: Егер Джина балғамен жұмыс істеуде шебер болмаса, сағатына бір ғана құс үйін жасай алады, бірақ ол тікелей басып шығару курсын бітіріп, сағатына 10 футболка басып шығара алады. Ал Майк ағаш өңдеумен айналысады, сондықтан сағатына 5 құс үйін салады, бірақ футболка жасау туралы түсініксіз, сондықтан сағатына 2 ғана футболка шығарады. Джинаның футболка басып шығаруда абсолютті артықшылығы болса, Майк құс үйлерін салуда абсолютті артықшылыққа ие болады.