Кіріспе

Жеке капитал, таланттың экономикалық тұрғысы, адамдарға тән, олардың денелерімен байланысты және тек өз еркімен қолжетімді, дағды, шығармашылық, кәсіпкерлік, батылдық, моральдық үлгі көрсету қабілеті, бөлісе алмайтын даналық, өнертабыс немесе соғымпаздық, берілмейтін жеке сенім және көшбасшылық сияқты ажырамас немесе жеке ерекшеліктерді қамтиды.

Экономика теориясында танылғандай

Жеке талант пен бастамашылық кем дегенде Адам Смитке дейін экономикада адамдардың материалдық емес қасиеті ретінде танылды. Ол оны ("кәсіпкерлік" ретінде) мәжбүрлеуге болатын және көбінесе қатаң түрде еліктейтін (оқу немесе тәлім-тәрбие сияқты жолдармен үйретілетін немесе берілетін) еңбектен ажыратты. Марксистік экономика орнына "жеке адамның әлеуметтік капиталы" деп қарастырады, яғни адамдар шығармашылық пен жаңарудың, сондай-ақ басқару дағдыларының көзі емес. Бұл талдаудың бір кемшілігі – ол алмастыру мәселесін және мысалы, орынбасар жетекші рөлге келгенде немесе екінші автор танымал кітап сериясын жаза бастағанда туындайтын сұраныстың төмендеуін түсіндіре алмайды. Ең болжана, ерекше жеке орындау үшін сыйақы алуға мүмкіндік беретін, егер фирмаға тән болмаса, кемінде шартты, немесе "кластық" ерекше қабілет болуы керек. Неоклассикалық экономика, керісінше, "адам капиталы енгізілген жеке тұлғаны" білдіреді, бұл жеке тұлғаның алған білімімен тығыз байланыста екенін, әлеуметтік капиталдың ықпалы шамалы немесе жоқ екенін көрсетеді. Бұл марксистік көзқарасқа перпендикуляр, бірақ міндетті түрде қарсы емес. Адам дамуы теориясы екі айырмашылықты да ескереді: ол еңбекті жеке капиталдың өнімі ретінде қарастырады, дәл сол сияқты неоклассикалық макроэкономика қаржы капиталын адам капиталының кең идеясының өнімі ретінде қарастырады. Бірақ қалдық мәселесі мен әлеуметтік әл-ауқат функциясын таңдау, сондай-ақ мінез-құлықтық қаржыдағы субъективті факторлар өндіріс факторларын терең талдауға алып келді. Іс жүзінде, қаржылық архитектура енді неоклассикалық экономикадағыдай өмір құндылығын анықтаушы ретінде сенімді емес. Ақша құндылықты бейтарап деп қарастырылмайды, бірақ бүкіл халықтың әл-ауқатын өлшеу арқылы жасалған ақша айналымы ережелері туралы үлкен әлеуметтік таңдаулар жиынтығын қамтиды.

"Адам", "фирмаға тән", "жеке әлеуметтік"

Көптеген талдауларда адам капиталымен шатастырылса да, соңғы термин әлеуметтік капиталға (адамдар арасындағы қарым-қатынастар) және оқу капиталына (абстрактты мәтіндер, оқу материалдары сияқты) жатады, олар ешбір адамға тікелей байланысты емес, олармен бірге өліп қалмайды немесе жұмыстан кетпейді, сондықтан оларды тек қана талантқа теңестіруге болмайды. Материалдық емес активтерді өлшеуде құндылықты құру және құндылықты есеп беру көрсеткіштері мұндай әртүрлі сипаттағы барлық активтерді әртүрлі капитал активтері ретінде жіктеуді талап етеді, сондықтан жеке тұлғаға қатысты нақтырақ сілтеме жасау артықшылыққа ие. Терминологияны біріктіру кең таралған. Әлеуметтік талдаушылар "әлеуметтік капиталдың жеке деңгейдегі элементтері", "адамның әлеуметтік капиталы" немесе жай ғана "жеке әлеуметтік капитал" деп атайды, ал экономикалық талдаушылар көбінесе "фирмаға тән адам капиталы" деген сөз тіркесін қолданады. Екі жағдайда да жеке капитал ғана емес, сонымен қатар "іс-қимыл", "қоғамдық" немесе "фирмаға тән" әлеуметтік капитал (қоғамдық сенім) және оқу капиталы (үлесіп беруге болатын білім немесе дағдылар) да бар. Оны өлшеу оңай: оның нәтижесі – сіздің қазіргі жұмыңыздағы жалақыңыз. Егер сіз басқа жұмыстарды да жақын жерде таба алсаңыз, бұл "фирмаға тән" емес нәрсе қандай екендігі және мемлекет тек үлкен "фирма" емес пе деген сұрақтарды тудырады. Кейбір талдаулар саяси капиталды немесе жай ғана "әсерді" немесе "кәсіби мамандарға сенімді" капиталдың толыққанды түрі ретінде қарастырады. Кейбір этика мамандары, әсіресе Джейн Джейкобс, мұны қарапайым сыбайлас жемқорлық деп санайды. Дегенмен, сыбайлас жемқорлықтың ақшалай құндылығы бар, оны ұйымдастыру үшін белгілі бір шығармашылық қажет, және ол шешім қабылдау факторы болып табылады. Бұл кез келген дағды сияқты дағды.

"Интеллектуалдық капиталға" қарсы

Мүмкін, осы себепті барлық теоретиктер жеке капиталды еңбектейтіндей маңызды деп санамайды, немесе оны әлеуметтік немесе саяси ықпалдан, немесе оқыту қабілетінен ажырата алмайды. Бұл теоретиктер көбінесе «интеллектуалдық капиталға» сілтеме жасайды, ол адамдар маңызды оқыту рөлдерін атқаратын кезде туындайтын пікірталас немесе күрделіліктің ошағын дұрыс сипаттайды. Кейбіреулер атақтыларды тағы бір бірігу деп атайды, яғни адамдар маңызды әлеуметтік рөлдерді атқарады. Дегенмен, көптеген танымал тұлғалар «интеллектуалдық» жетістіктерге жете қоймайды және ешқандай танымдық немесе талдау қабілеттерімен ерекшеленбейді, мысалы, Ким Кардашьян, кәсіби спортшылар немесе басқа да спортшылар. Олар, әрине, үлкен танымалдылықтары арқасында түрлі мәселелерге немесе дау-дамағдарлықтарға қатысуы мүмкін (Пэрис Хилтонның 2008 жылғы АҚШ президенттік сайлауындағы әрекеттері сияқты), бірақ барлық жеке талантты немесе экономикалық құндылықты «интеллектуалдық» актив деп атау дұрыс емес. Жеке тұлғаның объективті түрде байқалатын экономикалық құндылығын (өнімдерді жарнамалау немесе таныстыру, мәселелерге назар аудару және т.б.) «интеллектуалдық» қабілеттен ажыратудағы бұл қателік, әлдебір элиталық көзқарас болуы мүмкін. Әрине, кейбір адамдар, тіпті жарыс жылқысы сияқты адам емес жандар да, олардың жеке денелеріне тән экономикалық құндылығы бар, оны «интеллектуалдық» актив ретінде немесе «әлеуметтік» қарым-қатынастар жиынтығы ретінде анықтауға болмайды (өйткені жылқылар адамдар сияқты әлеуметтенбейді). Құлдық болған немесе бар жерлерде, олардың оқыту немесе әлеуметтік жандарындағыдан бөлек, тірі денелерге құн берілгені анық. Осылайша, тарихи немесе қылмыстық экономикалық қызметті, тіпті кәсіби спорты да талдау үшін оқыту капиталы, жеке капитал және әлеуметтік капитал арасындағы айырмашылықты ескеру өте маңызды.

Инвестициялар

Жеке капиталды ерекшелейтіндер оны тікелей инвестиция салатын, тікелей өсімді көретін нәрсе деп қарастырады. Жеке дағды, тіпті спорт сияқты еліктеуге бейім кәсіп немесе музыкалық аспаптарды ойнау шеберлігі де көбінесе нақты өлшенуге болады. Көптеген мекемелер, мысалы, музыкалық консерватория, цирк мектебі немесе шығармашылық жазу тренері, жеке тұлғаны анықтау және (шамалы) өлшемді жақсарту арқылы табыс табады.