Кіріспе

Вильена (biˈʎena) – Испаниядағы Валенсия қауымдастығында орналасқан қала. Ол Аликанте провинциясының солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан, батысында Кастилья-Ла-Манча және Мурсиямен, солтүстігінде Валенсия провинциясымен, ал шығысында және оңтүстігінде Аликанте провинциясымен шектеседі. Вильена – Альто-Виналопо комаркасының орталығы. Әкімшілік ауданы 345,6 км² және 2008 жылғы INE деректері бойынша 34 928 тұрғыны бар. Аймақта Орта палеолит дәуірінен бері қоныс іздері табылды. Дегенмен, қазіргі қала визиготтар кезеңіне дейін немесе одан бұрын салынған-салынбағаны туралы пікірталас бар, бірақ ол әлбетте 11 ғасырда, мұсылмандық кезеңде болған. Христиандар басып алғаннан кейін Вильена Сеньория, Князьдік, Герцогтық және, ақырында, Маркиздік статусын алды. Кейіннен, католик монархтарының ынталандыруымен, халық маркизге қарсы көтеріліс жасады. 1525 жылы V Карл Вильенаға қала мәртебесін берді. Бұл – ең гүлденген экономикалық кезең, оның куәсі ретінде бүгінге дейін жеткен ескерткіштер тұр. 1858 жылы теміржол стансасы ашылса да, 1960 жылдардағы ауылдан қалаға көшуге дейін экономиканың негізгі саласы – ауыл шаруашылығы болып келді. Содан кейін экономикалық модель тез өзгерді, қазіргі уақытта экономиканың негізін үшінші сектор және өнеркәсіп құрайды, оның ішінде аяқ киім, құрылыс және жиһаз өндірісі басты орын алады. Тарихи қала мен айналасында екі қамал, бірнеше шіркеулер, шағын ғибадатханалар, сарайлар мен алаңдарды қамтитын маңызды тарихи ескерткіштер тобы бар, сондай-ақ бірнеше мұражайлар жұмыс істейді, олардың ішінде «Хосе Мария Солер» археологиялық мұражайы ерекше көзге түседі. Басты мәдени шараларға маврлар мен христиандар фестивалі және «Руперто Чапи» атындағы «Жас орындаушылар конкурсы» (Concurso de Jóvenes Intérpretes) жатады.

Топонимика

Бұл аймақтың алғашқы белгілі атауы – Ад-Туррес, ол Vascula Apollinaria-да кездеседі және Виа-Аугуста жолындағы римдік виллалардың немесе пошта станцияларының бірімен байланыстырылған, Вилена мен Фонт-де-ла-Фигера арасындағы бір жерде. Соңғысының жанында 14 ғасырға дейін қираған ескі мұнараның іздері табылды. Виллена атауының шығу тегіне қатысты пікір таластар бар. Менендес Пидал Беллиус немесе Веллиус деген гипотетикалық есім мен “ана” жұрнағынан дамыған болуы мүмкін деп болжайды, мысалы, Лусена (Луциус + ана) немесе Марасена (Маркус + ана) сияқты, бұл римдік Бельяна немесе Вельяна сөздерін тудыруы мүмкін. Алайда, Бельяна немесе Беллиус рим дәуірінде құжатталмаған, сондай-ақ Бельянадан Вилленаға эволюция бірнеше фонетикалық қиындықтарды қамтиды. Сондықтан, Domene Verdú топонимнің шығу тегі “Bilyāna” – таза араб сөзі, “Алламен толы” деген мағынаны білдіретінін көрсетеді. Бұл араб термині 11 ғасырдан бері құжатталған. Елтаңбадағы бірінші төртбұрыш Кастилия тәжінің символынан алынған, ал екінші төртбұрыштағы арыстан мен үшінші төртбұрыштағы қанатты қол – қаланың екінші иесі дон Хуан Мануэльдің мұрасы. Үш қарағай және төртінші төртбұрыштағы көл Вильена көліне немесе Фуэнте-дель-Чопоға сілтеме жасайды, бұлар бұрын қала үшін маңызды байлық көздері болған; біріншісі – тұзды суды булату орыны, екіншісі – таза су көзі. Таж Вилена маркизатының символы. Елтаңба ресми түрде бекітілмегендіктен, қала әкімдігінің мерзіміне байланысты әртүрлі нұсқалары бар, сондай-ақ екінші және үшінші төртбұрыштардың орналасуына қатысты да пікір таластар бар.

Физикалық география

Вилена Аликанте провинциясының солтүстік-батысында, Альто-Виналопо аймағында орналасқан. Ол Валенсия қауымдастығын, Мурсия аймағын және Кастилия-Ла Маншаны байланыстыратын маңызды торап нүктесінде, Вильена дәлізі немесе Виналопо дәлізі деп аталатын табиғи дәліз бойында жатыр, себебі Виналопо өзені Вильена муниципалитетінің аумағынан өтеді. Бұл дәліз ежелгі заманнан бері маңызды болып келді (осы жерден Аугуста жолы алғаш рет Месета-Центральға барып жеткен), сондай-ақ Биар, Сакс, Фон де ла Фигера, Екла және Каудетте сияқты қалалардың арасында орналасқандықтан Вильена маңызды көлік түйініне айналды. Вильена муниципалитетінің ауданы 345,6 км² құрайды және ол Аликанте провинциясындағы екінші ең ірі муниципалитет болып табылады.

Тарих

Вильена аймағы қола дәуірінде және ерте металлургияның дамуында маңызды рөл атқарды. Cabezo Redondo – Вильена қаласынан 2 км жердегі төбеде орналасқан қола дәуірінің маңызды археологиялық ескерткіші. Бұл б.з.д. 1500-1100 жылдары қоныстанған аймақтық орталық болды және, мүмкін, аргар мәдениетіне жатқан. Иберия түбегін исламдық жаулап алудан кейін қала Медина Биляна (مدينة بليانة) деп аталды және Тудмир шартындағы жеті қаланың бірі болды. Калатрава орденінің рыцарлары Арагон королі I Яков басшылығымен қаланы басып алды. Бұл Кастилия мен Арагон арасында шиеленіс тудырды, өйткені Тюдилен және Казорла шарттары бойынша Вильена Кастилияға тиесілі болуы керек еді, сондықтан екі тәж де жаңа шарттарға қол қоюға мәжбүр болды: Альмизра, Торреллас және Эльче шарттары. Христиандық жаулап алудан кейін Вильена маңызды феодалдық иелік, кейін герцогтік, княздық және маркиздіктің астанасы болды, бұл католик монархтары бастаған маркизге қарсы халық көтерілісіне дейін жалғасты.

Ежелгі алтын қорлары

Кейбезо Редондоның алтын қоры маңызды археологиялық жаңалық болды. Оны испан археологы Хосе Мария Солер Гарсия тапқан. Қазына 1959 жылы табылған, және ол 35 зергерлік бұйымнан тұрады, оның ішінде тиара, саусақ жүзіктер, білезіктер және әшекейлер бар. Вильена қазынасы, одан да ірі жаңалық, сонымен қатар Вильенаның жанындағы Кабезо Редондо аймағында оның ежелгі тұрғындарымен жасырылған. Бұл да 1963 жылы Хосе Мария Солер Гарсия тапқан. Бұл Иберия түбегіндегі ең маңызды ежелгі қазына, ал Грекияның Микена қаласындағы патшалық қабірлерден кейін Еуропадағы екінші орында тұрады. Бұл жаңалықтың орны Кабезо Редондоның өзінде емес, Вильенадан шығысқа қарай 5 км жердегі Рамбла дель Панадерода. Дегенмен, бұл қазынаның бұрынғы Кабезо Редондо қорына ұқсастығына байланысты, оны Кабезо Редондоның ежелгі тұрғындары жерлеген деп саналады.

Оқиғалар

Вильена Испаниядағы ең көп адам қатысатын Морос и Кристианос фестиваліне өтеді. Сонымен қатар, әр тамыз айында Испаниядағы ең ірі рок/хэви-метал фестивальдерінің бірі – "Лейендас дель Рок" фестивалі осы жерде өтеді.

Экономика

Қала экономикасы аяқ киім (қоңсы қалалар Эльда мен Новельдадағыдай), керамика, жиһаз және шарап өндірісіне негізделген.

Спорт

Хуан Карлос Ферреро, бұрынғы әлемнің бірінші ракеткасы, Гиллермо Гарсия Лопес және Карлос Алькарас сияқты ойыншыларды тәрбиелеген JC Ferrero Equelite теннис академиясын құрды.

Көлік

Вильена А31 тас жолына жақын орналасқан. Оның екі теміржол стансасы бар: Мадрид-Леванте жоғары жылдамдықты теміржол желісіндегі AVE жылдам пойыздары тоқтайтын Вильена AV және Renfe жергілікті және аймақтық пойыздары тоқтайтын Вильена стансасы.

Белгілі азаматтар

Амброзио Котес, Ренессанс композиторы. Хосе Гарсия Идальго, барокко суретшісі. Хоакин Мария Лопес, Испанияның премьер-министрі. Хосе Мария Солер, археолог. Руперто Чапи, сарсуэла композиторы. Хуан Карлос Ферреро, теннисші. Пабло Менор, иезуит священнігі. Антонио Наварро Сантафе, мүсінші. Карлос Алкарас, теннисші.

Туған қалалар

1982 жылдан бері Испанияның Эскалона қаласында, Вилена, Эскалона және Пенафиел иесі дон Хуан Мануэльдің туғанына 700 жыл толуына арналған. 1982 жылдан бері Испанияның Пенафиел қаласында, Вилена, Эскалона және Пенафиел иесі дон Хуан Мануэльдің туғанына 700 жыл толуына арналған.