Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шотландиядағы ірі көне тас белгісі
Large ancient stone marker in Scotland
Сюэно тасы – Морейдегі Форрес қаласының солтүстік-шығыс жиегінде орналасқан пикт-шотландтық III класты тік тұрған тас. Бұл Шотландиядағы осы типтегі ең үлкен сақталған пикт стиліндегі крест-тақта тас. Ол бұрынғы Финдхорн жолының қазіргі оқшауланған бөлігінде, көтеріңкі жартаста орналасқан. Тас Свен Форкбардтың атымен аталады, бірақ бұл байланыс күмәнді және ол 966 жылы Форресте король Дубх мак Айлпиннің қаза табуымен де байланыстырылған. Тас шамамен 850-950 жылдары орнатылған, бірақ кім және не үшін орнатқаны белгісіз.
Sueno's Stone is a Picto Scottish Class III standing stone on the north easterly edge of Forres in Moray and is the largest surviving Pictish style cross slab stone of its type in Scotland, standing in height. It is situated on a raised bank on a now isolated section of the former road to Findhorn. The stone is named after Sweyn Forkbeard, but this association has been challenged and it has also been associated with the killing of King Dubh mac Ailpin in Forres in 966. The stone was erected c. 850–950 but by whom and for what, is unknown.
Мүмкін екінші тірек
Тимоти Понттың Мюррей картасы (шамамен 1590 ж.), Рой мен Эйнслидің (1750 және 1789 ж.) көбірек заманауи әскери карталары және Роберт Кэмпбеллдің 1790 жылғы картасы Суэно тасын, қазір жоғалған тағы бір таспен бірге көрсетеді. Понттың картасында тік тұрған тастар белгіленгені, олардың мөлшерін көрсетеді, себебі Понттың картасында басқа ескерткіштер көрсетілмеген. Эйнсли өз картасына «көркем ойылған екі бағана» деп жазған. Бұл карталарда бағаналардың қазіргі (кем дегенде шамамен) орналасқан жері, олардың басқа жерден табылған және кейіннен осы жерге орнатылған деген пікірді жоққа шығарады. 1745 жылғы Якобиттер көтерілісінде британ үкіметінің жағында шайқасқан Джеймс Рей, үкімет әскері Каллоден шайқасынан бірнеше күн бұрын бұл аймақтан өтіп бара жатқанда, бір тас көргенін айтады. Гектор Бойсе (шамамен 1465–1536 ж.) (тарихи дәлдігі толыққанды белгілі емес) тасты атап, оны Суэноға жатқызады. 18-ші ғасырдың басында Морей графинясы, леди Энн Кэмпбелл тасты тұрақтандыруға күш салғаны туралы мәлімделген. Бұл үшін тастың негізіне сатылы тұғырлар салынды, оларды бүгін де көруге болады. 1990 және 1991 жылдары жүргізілген археологиялық қазбалар оның бастапқыда екі монументалды тастың бірі болғанын көрсетеді.
Evidence from Timothy Pont's Mapp of Murray (c. 1590), the more modern military maps of Roy and Ainslie (1750 and 1789 respectively) and Robert Campbell's map of 1790 all show Sueno's Stone along with another stone that has now disappeared. The fact that Pont's map shows the standing stones indicates their size as Pont does not show any other obelisks anywhere. Ainslie has inscribed on his map "two curiously carved pillars". The fact that these maps show the pillar(s) in their present (at least approximate) position belies the notion that it was found elsewhere and re erected at its present location. James Ray, who fought on the British government side during the Jacobite rising of 1745, describes seeing a single stone as the government army marched past the area, just days prior to the Battle of Culloden. Hector Boece (c. 1465–1536) (not known entirely for his historical accuracy) mentions the stone and attributes it to Sueno. Lady Ann Campbell, the Countess of Moray, is noted in the early 18th century as maintaining the stone in an attempt to stabilise it. This was achieved by constructing stepped plinths around the base and can be seen today. Archaeological excavations carried out in 1990 and 1991 suggest that it may originally have been one of two monumental stones.
Сипаттама
Суэно тасы – тік крест тәрізді тақта, шеткі панельдерінде пиктік стильдегі өрілген түйіндер бейнеленген. Ол Морей аймағында көптеп кездесетін сары құмтастан қашалған, бірақ кейбір жерлерінде ауа райының салдарынан қатты тозығы жеткен. Батыс жағында күрделі өрнекпен кескінделген кельт кресі және крестің астындағы панельде нашар сақталған сурет (мүмкін, патшаның таққа отыру рәсімі) бар. Шығыс жағында үлкен шайқас көрінісі бейнеленген төрт панель орналасқан. Жоғарғы панель қатты тозығы жеткен, онда атты әскерлердің қатарлары көрсетілген. Екінші панельде қарулы жаяу әскерлер, ал үшінші панельде бассыз жеңілген сарбаздар, үйілген бас жане сарбаздар, садақшылар мен аттылар, мүмкін, бұрыш қорғанысты қоршап тұрған көрініс бейнеленген. Төменгі панель жеңіс күшінің шайқас алаңынан кетуін көрсетеді. Бүйір жақтары да әсем өрнектелген. 1990 жылдардың басында тас одан әрі тозудан қорғау үшін броньды шынымен қапталған.
Sueno's Stone is an upright cross slab with typical Pictish style interwoven knotwork on the edge panels. It is carved from local yellow sandstone, prevalent in Moray but has suffered considerable weathering in places. The west face has a carved Celtic cross with elaborately interlaced decoration and a poorly preserved figural scene (perhaps a royal inauguration) set in a panel below the cross. The east face has four panels that show a large battle scene. The top panel is quite weathered and shows rows of horsemen. The second panel depicts armed foot soldiers and the third panel shows the decapitated vanquished soldiers, the heads piled up, and soldiers, archers and horsemen surrounding what may be a broch. The base panel depicts the victorious army leaving the battlefield. The sides are also elaborately carved. In the early 1990s, the stone was encased in armoured glass to prevent further erosion.
Түсіндірме
Радиокөміртекпен талдау нәтижесінде осы орындағы көмірдің сынықтары б.з. 600-1000 жылдар аралығындағы кезеңге жатсады екені анықталды. Екінші тасқа қатысты екі ұқсас үлгі анықталды. Тастың шамамен 850-890 жылдарға жатқандығы туралы жалпы пікір қалыптасқан, және одан артық дәлдікке қол жеткізу мүмкін емес. Мүсіндерді стильлік ерекшеліктері бойынша салыстыру және олардың бейнелі және тарихи мағынасын түсіндіру мақсатында зерттеу жұмыстары жүргізілді. 10 ғасырға тән ирландтық кресттері өріліп келіп, көптеген суреттермен безендірілген. Бір гипотеза бойынша, шайқас, салтанатты шеру және басы кесілу көрінісінде бейнеленген тұлғалар – Кеннет МакАльпин (Cináed mac Ailpín) әскері, ал бұл көрініс Кеннеттің солтүстік Пикландиядағы әскери және құқықтық билігін көрсетуі болуы мүмкін. Екі бүйірлік панельде Келл кітабында бейнеленгендей, адамдармен толтырылған жүзім лозаларының иілген суреттері бейнеленген. Бұл б.з. 800-900 жылдар аралығында жасалғандығын көрсетеді. Соғыс көрінісінің дәстүрлі түсіндірмесі бойынша, бұл Малкольм II (Máel Coluim mac Cináeda) (1005-1034 жылдары билеген) Суэно бастаған даниялықтар немесе норвегиялықтарға қарсы жеңіске жеткенін көрсетеді. Бұл туралы 1726 жылы Александр Гордонның "Северлік саяхаттар» еңбегінде айтылған, және ол сол кезде ежелгі деп есептелген, халық ауыз әңгімелерінен және Джон Фордун, Гектор Бойс және Джордж Бьюкененнің ғылыми тарихтарынан алынған. Алайда, бұл түсіндірме қазіргі тарихшылар мен археологтар тарапынан қолдау таппайды. Жақында бірнеше жаңа түсіндірмелер ұсынылды. Энтони Джексон бұл тастың христиандық гейлдердің Дал-Риатадағы (қате) пікір бойынша, дінсіз пиктік жауына қарсы соңғы жеңісін бейнелейтінін айтты, және осы жағдайда оны Кеннет МакАльпин немесе оның тікелей ізбасарлары тұрғызған болуы мүмкін. Арчи Дунканның теориясы бойынша, тас 966 жылы Дубх мак Айльпиннің жеңілісін, өлімін және қайта жерленуін көрсетеді. Джексонның теориясының өңделген нұсқасы, көптеген тапқырлық түсіндірмелерінен айырылған, қазіргі ортодоксалды көзқарас болуы мүмкін. Бұл Сюэно тасы Альба халқының, Моунттың оңтүстігіндегі жерлердің гелдік пиктіктерінің Морей халқына, Моунттың солтүстігіндегі жерлердің халқына қарсы белгісіз жеңісін еске салады.
Radiocarbon dating at the site produced dates of charcoal fragments between AD 600 and AD 1000. Two similar patterns were discerned and may relate to the second stone. There is general agreement that the stone dates to c. 850–890. and greater accuracy is probably not possible. The examination of the carvings has been carried out to compare the style and also to interpret the figurative and historical significance. The Irish crosses of the 10th century are similar with their interweaving patterns and crowded panels of figures. One hypothesis is that the figures depicted in the battle, parade and decapitation scenes is the army of Kenneth MacAlpin (Cináed mac Ailpín), the scene being the representation of Kenneth's demonstration of his military and legal authority over northern Pictland. The two side panels have sinuous vine patterns populated with men as depicted in the Book of Kells. This suggests a date of between AD 800 and AD 900. The traditional interpretation of the battle scene was that it shows a victory by Malcolm II (Máel Coluim mac Cináeda) (reigned 1005–1034) against Danes or Norse led by one Sueno. This appears in Alexander Gordon's Itinerarium Septentrionale of 1726 and is thought to have been ancient then, derived from folklore and the more learned histories of John of Fordun, Hector Boece and George Buchanan. However, this interpretation is no longer supported by historians and archaeologists. Several more recent interpretations have been advanced. Anthony Jackson suggested that the stone displayed the final triumph of the Christian Gaels of Dál Riata over their (erroneously) heathen, Pictish enemies, in which case it would have been erected by Kenneth MacAlpin or his immediate successors. As an alternative, Archie Duncan advances his theory that the stone records the defeat, death and reburial of Dubh mac Ailpin in 966. A modified form of Jackson's theory, stripped of much of the ingenious interpretation, is probably the present orthodoxy. This holds that Sueno's Stone commemorates an unknown victory by the men of Alba, the Gaelicised Picts of the lands south of the Mounth over the men of Moray, those of the lands north of the Mounth.
Аңыз
Жергілікті аңыз бойынша, бұл – Макбет үш сиқыршымен алғаш рет кездескен жол тоғысы. Аңызға сүйенсек, олар тасқа қамалып, тас бұзылса босатылатын болған. Дегенмен, бұл әңгіме Шекспирдің пьесасынан ертерек кездеспейді. Тағы бір аңызға қарағанда, тас патша Дубх мак Айлпинге арналып орнатылған. Ольстер жылнамасында «Альба патшасы Дуб мак Майл Колуим (мак Айлпин) шотландтардың өзінің қолынан қаза тапты» делінген; бұл – ішкі дау-жанжал кезіндегі өлім туралы хабарлаудың қалыпты жолы, оқиға 966 жылға жатқызылған. Форрес маңындағы Суэно тасы Дубқа арналған ескерткіш болуы мүмкін, оны оның інісі Кеннет II (Cináed mac Maíl Coluim) орнатқан деген пікір бар. Дубтың Куйленнің, Дуб қайтыс болғаннан кейін таққа отырған, немесе оның қолдаушыларының қолынан өлтірілгені немесе қуылғаны болжануда.
Local legend says this was the crossroads where Macbeth originally met the three witches. In the legend, they were eventually imprisoned inside the stone but should the stone be broken they would be released. However, this tale can date no further back than Shakespeare's play. Another legend suggests that the stone was erected for King Dubh mac Ailpin. The Annals of Ulster reported "Dub mac Maíl Coluim (mac Ailpin), king of Alba, was killed by the Scots themselves"; the usual way of reporting a death in internal strife, and placing the death in 966. It has been suggested that Sueno's Stone, near Forres, may be a monument to Dub, erected by his brother Kenneth II (Cináed mac Maíl Coluim). It is presumed that Dub was killed or driven out by Cuilén, who became king after Dub's death, or by his supporters.