Кіріспе

Сербиялық саясаткер және бизнесмен Чедомир "Чеда" Йованович (13 сәуір 1971 жылы туған) – Сербияның саясаткері және бизнесмені. Югославияда Слободан Милошевичтің президенттігі кезінде 25 жасында Сербиядағы 1996–1997 жылдардағы наразылықтардың студенттік көшбасшыларының бірі болды. Йованович пен оның студенттік әріптесі Чедомир Антич "Студенттік саяси клубының" (серб тілінде SPK деп қысқартылатын) құрылтайшы мүшелерінің бірі болды, ол 1997 жылғы Сербияның жалпы сайлауына қарсы үлкен бойкот ұйымдастырды. 1998 жылдың ақпан айында SPK мүшелерінің көп бөлігі, Йовановичтің өзі қоса, Демократиялық партияға қосылды. Слободан Милошевичтің құлатылғаннан кейін Йованович Сербияның Демократиялық оппозициясы тарапынан депутаттыққа сайланды, содан кейін 29 жасында Сербия тарихындағы ең жас парламенттік фракция жетекшісі болды. Милошевичтің кезінен кейін ол бірнеше рет өлтіруге талпыныс жасаудың және шабуылдардың нысаны болды. 2001 жылдың 6 ақпанында жарылғыш құрылғы Йовановичтің көлігін жойды. 2001 жылдың 31 наурызында Милошевичтің тұтқындалу орнында болған ұсақ атыс кезінде ол зардап шекпеді, ол келіссөздер жүргізуші болды. 2002 жылдың шілдесінде ішкі істер министрі Душан Михайлович "Жовановичтің барлық "күш орталықтарының" өлтіру тізімінде" есімі болғанын мәлімдеді. Бала кезінде ол Жаңа Белградта өсіп, Иван Гундулич атындағы бастауыш мектепті орташа бағамен бітірді. Чедомир Антич өзінің естеліктерінде Йовановичтің Босния соғысындағы әскери мансабымен мақтанғанын, бірақ кейін соғысқа қатысты идеологиялық көзқарасының өзгергенін жазды. Йованович кейін Белград өнер университетінің Драмалық өнер факультетіне (FDU) түсіп, драматургия бағдарламасына қабылданды, оны 1998 жылы 27 жасында бітірді. Генерал Перишич Йовановичке әскерилер мен студенттердің "саясаттан жоғары тұрғанын" айтты және наразылық қозғалысына көңіл білдірді. Антич ақырында келісті, бірақ SPK іс жүзінде тоқтатылды, көптеген мүшелері SPK Демократиялық партияға қосылғаннан кейін шығып кетті. Йованович пен Михайлович Симатовичтен Вук Драшковичке Ибар тас жолында жасалған шабуыл, Славко Чурувияның өлтірілуі және Иван Стамболичтің жоғалуы туралы сұрады. Сол сұхбатта Йованович Милошевич вилласындағы қақтығыс кезінде өзінің өмірінен гөрі Марияның күзетшілермен атылып кетуінен қорқып екенін мойындады. Сайлаушылар мұны осылай қабылдамады және осы оқиғаның нәтижесінде Йовановичтің танымалдығы күрт төмендеді. Осыны түсінген Демократиялық партия басшылары 2003 жылдың желтоқсанындағы парламент сайлауына дейін оның есімін партияның сайлау бюллетеніне жазбау арқылы оның рөлін азайтты. Ол кемінде жария түрде наразылық білдірмеді, керісінше 2004 жылдың ақпан айында Джиндичтің орнына жаңа басшылықты анықтауға арналған партиялық съезге назар аударды. Йованович бас кеңеске орын алуға үміттенеді, бірақ жеткілікті делегаттардың қолдауын алмады.

Демократиялық партиядан бөлініп кетті

Борис Тадичтің басшылығымен партияның жаңа бағытына наразы болған Йованович оны, әсіресе премьер-министр Воислав Коштуница үкіметімен саяси ынтымақтастық саясатын сынап, ашық түрде қарсы шықты. Коштуницаның бейшара тікелей қарсыласы болған Йованович, Демократиялық партияның оның үкіметін құлату жолдарын іздеуі керек деп санады, әсіресе Борис Тадич 2004 жылдың маусымында Республика Президенті болып сайланғаннан кейін. Тадичтің іске кірісуінен кейін бірнеше ай өткен соң, Йованович партиялық әріптесіне ашық хат жолдап, оның саяси шешімдерін сынады. Тадич бұл хатқа қатысты тікелей сұрақ туғанша, апталық «Utisak nedelje» телешоуындағы сұхбатында жауап берген жоқ. Ол оны мұқият оқымағанын мойындап, былай деді: «Егер біреу маған хат жазып, оны газеттерде жариялауға ынта танытса, онда ол хат емес, саяси әрекет». DS басшылығына қол жеткізуге жасаған сәтсіз әрекетінен кейін Йованович партия жарғысын бұза отырып, DS ішінде «Либералды-демократиялық фракцияны» құрды. Бұл әрекет басшылық тарапынан қолдау таппады және ол 2004 жылдың 3 желтоқсанында партиядан шығарылды. Содан кейін Йовановичтің саяси қызметі айқын түрде күшейді. Ол әсерлі сұхбаттар берді және өткір мәлімдемелерінде премьер-министр Коштуницаның шенеуніктерiне, Коштуницаның өзіне және серб қауіпсіздік қызметіне шабуыл жасады. Ол Сербия Православие Шіркеуін бірнеше рет сынап, оны жалған, артта қалған және догматикалық деп айыптады, ел саясатына оның араласуына қарсылық білдірді. Бұған қатар Йованович «Қазіргі заманғы саясат орталығы» (Centar za modernu politiku, CMP) атты коммерциялық емес ұйым құрды, бірақ оның қызметі көбінесе ұзаққа соқпады және ол ақырында таратылды. 2005 жылдың шілдесінде Йованович «Менің өткенмен қақтығысым» («Moj sukob sa prošlošću») атты кітабын жариялады. Ол Косовоның тәуелсіздігін қолдады, осылайша серб саяси партияларының басшылары арасындағы жалғыз белгілі тұлғаға айналды және осының арқасында көптеген албандардың қолдауын алды.

Либералдық демократиялық партияның құрылуы

2005 жылғы 5 қарашада Жованович және оның қолдаушылары Либералды демократиялық партияны (ЛДП) құрды. Ұзақ өтпей, желтоқсан айында, ол әсерлі американдық Newsweek апталық журналында Зоран Ćirjaković жазған ұзақ, өте жағымды мақаланың назарына ілікті. Онда Жованович Косово мәселесіндегі өз ұстанымын тағы да қайталады және Босния сербтерінің Белградпен байланысын тиімді түрде үзу қажет деген пікірін білдірді. Жованович партиясын жетекшілік еткен алғашқы парламенттік сайлау 2007 жылғы қаңтарда өтті. ЛДП сайлау тізімінде бірнеше аз ұлттық партиялар мен Ненад Чанақтың Воеводина социал-демократтар лигасы (LSV) да болды. "Од нас зависи" атты белсенді науқаны арқылы ол ЛДП-ге үкіметтік коалиция құруда маңызды рөл атқару үшін жеткілікті дауыс жинауға үміттенді. Дегенмен, ЛДП жалпы дауыс берудің шамамен 5,6 пайызын алды, парламентке өту үшін қажетті 5% шегін мүшкелмен басып өтті.

2007 жылғы қарашада Мишкович ісі

2007 жылдың қараша айында президент сайлауын күтіп отырған Йованович, Сербияның ықпалды және саяси байланыстары бар бай адам Мирослав Мишковичпен ашық қарым-қатынасқа түсті. 2007 жылдың 18 қарашасында Utisak nedelje апталық телешоуына қонақ шақырылған Йованович, Мишковичтің АҚШ-тың визалық қара тізімінен шығуға тырысқанын мәлімдеді. Оның орнына ол АҚШ-тың Белградтағы елшілігіне премьер-министр Коштуницаның Косовоның мәртебесі мәселесінде серб провинциясының тәуелсіздігін Америка қолдайтынын ескере отырып, ынтымақтастық танытуын және жұмсақ ұстанымды ұйымдастыруды ұсынды. Осы оқиғадан кейін туындаған даудың арасында, келесі күні, дүйсенбіде Йованович B92 радиосының таңертеңгі "Кажиприст" ток-шоуында Мишковичтің осы мәселеде американдықтармен байланысын Белградтағы танымал журналист жүзеге асырғанын айтты, бірақ оның атын ашпады. Алайда, сол күні Сербия парламентінде сөйлеген сөзінде Йованович журналистің аты-жөні Братислав "Брака" Грубачич екенін атап көрсетті. Йованович Мишковичке қарсы Сербия полициясына ресми шағымданып, бұрынғы мәлімдемелерін растау үшін 2007 жылдың мамыр айында жасалған деп саналатын Белградтағы АҚШ елшілігінің 4 беттік құжатын жариялады. Сол кезде елші Кэмерон Мунтер басқарған АҚШ елшілігі Йовановичтің мәлімдемесін және ол серб БАҚ-ына жіберген құжаттың нақтылығын жоққа шығарды. Бірнеше жыл өткен соң, 2011 жылы Мунтердің Белградтағы елшіліктен жазған құпия дипломатиялық хатламасы жарияланды, онда Йованович Мишковичке қарсы айыптауларында жалған құжат қолданғаны айтылды.

2008 жылғы президенттік науқан

Жованович 2008 жылғы қаңтарда өткен Сербия президенттік сайлауында кандидат болды. Ол "Жірілік заң!" ("Өмір ережелері!") ұранымен қатысты, сонымен қатар Сербия халқына жақсы өмір беру идеясына қарсы тұрған Сербия үкіметінің ішіндегі де, сыртындағы да әрбір адамды құлатуға бейілді екенін баса көрсетті. Жованович соңғы жылдары Сербияның қалыптасуына кедері келтіргені үшін сербиялық магнат Мирослав Мишковичті тағы да тікелей айыптады. Ол дауыстардың 5,34% жинап, екінші турға өткен Борис Тадич пен Томислав Николичтен қалып қойды. Екінші турға дауыс беруге дейін, кейбір топтар күткеніне қарамастан, Жованович Тадичті қолдаудан бас тартып, бейтарап болуды жөн көрді. Бірақ сайлауда Тадич жеңіске жетті.

2012 жылғы президенттік науқан

Екінші рет президенттік сайлауда Жованович 2012 жылы мамыр айында Сербияда өткен президенттік сайлауға қатысты. Оның сайлау кампаниясы аясында Серб Республикасының президенті Милорад Додикпен халықаралық теледидардағы пікірсайыс өтті. Пікірсайыс барысында Жованович бұрынғы мәлімдемесін қорғады, онда ол "Република Српска геноцид пен этникалық тазалау негізінде құрылды" деген еді, әсіресе Сребреница қырғынына сілтеме жасап. Алжирдің Сербиядағы елшісі Абделькадер Месдуа кейіннен Вук Еремичке жолдаған мәлімдемесінде Жовановичтің сөздері нәсілшілдікке ұқсайтынын және ол Сербияның Ұлттық жиналысында кешірім сұрауы керектігін айтты.

Жеке өмір

Оның әйелі, Елена, Босния және Герцеговинаның Невешинье қаласынан шыққан. Ол Белградтағы "Агропослови" компаниясының иесі, ол Сербияның Суботица қаласында орналасқан "Фиделинка" атты ірі компанияны басқарады. "Фиделинка" ұн өнімдері, макарон, нан, тоқаш, кондитерлік бұйымдар және крахмал ұсынады. Йованович "Фиделинкада" менеджер ретінде тіркелген. Ол төрт баланың әкесі. Ол саяси көзқарастары үшін, әсіресе Косовоның тәуелсіздігін қолдағандығы үшін бірнеше рет өліммен қорқытылды. 2001 жылы ол көлігінде бомба жарылып, қастандықтан аман қалды. Ол және оның отбасы содан бері полиция қорғауында өмір сүріп жатыр.