Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі шайқас

Аррас шайқасы 1940 жылдың 21 мамырында Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі Франция шайқасы барысында болды. 10 мамырда Германияның Төмен елдерге басып кіргенінен кейін француз және британдық әскерлер Бельгияға ілгеріледі. Неміс әскери жоспары Fall Gelb (Сары жоспар) Голландия мен Бельгияда алдау операциясына айналды, ал негізгі күш-жігері Арденн арқылы жүргізілді. Неміс бөлімдері күш-жабдық күтіп отырмай, Седан шайқасында Мёз өзенін кесіп өтті. Мёз өзенінің батыс жағалауындағы плацдармдарды бекітудің орнына, немістер Сомма өзенінің аңғары арқылы Англияға қарай ілгерілеуді бастады. Одақтастардың қатары шатысып, танктардың жедел тобын тоқтатуға жасаған әрекеттері, одақтас әскерлер Бельгияда болғандықтан, жеткілікті күш жинамайтын, ұйымсыз қарсы шабуылдарға ұласты. Аррас шайқасы британдықтар мен француздар тарапынан Аррас қаласындағы британдық гарнизонға жасалған қысымды жеңілдету мақсатымен жоспарланды және неміс танктар тобының оңтүстігінен француздық шабуылмен үйлестірілмеді. Бар күштері шектеулі болғандықтан, ағылшын-француздық шабуылды Аррастан оңтүстікке қарай жылжыған британдық және француздық танктер мен жаяу әскердің аралас тобы жүзеге асырды. Одақтастар бастапқыда бірқатар жемістерге қол жеткізіп, бірнеше неміс бөлімдерін дүрліксітті, бірақ 300 метрге дейін ілгерілегеннен кейін, қоршаудан қашу үшін қараңғы түскен соң кері шегінуге мәжбүр болды. Шабуыл сәтсіз аяқталды, бірақ Гитлер мен Вермахттың Бас штабына (ОКВ, неміс қарулы күштерінің Бас штабы) пропорционалсыз әсер етті. Моторсызданған неміс жаяу әскерлері жеткенге дейін, одақтастар танктар тобына қарсы қарсы шабуыл жасайды деген алаңдаушылықтан Гитлер Аррас жағдайы жақсарғанша танктардың ілгерілеуін тоқтатуға бұйрық берді. Одақтастар осы үзілісті Канал порларын нығайту, оларды жылдам басып алудың алдын алу және немістер келгенге дейін Дюнкеркке бағытталған батыс жолдарын бекіту үшін пайдаланды, бұл Динамо операциясы кезінде британдық және француздық күштерді эвакуациялауға мүмкіндік берді.

Франция шайқасы

Армия тобы (генерал-оберст Герд фон Рундштедт) 12-15 мамыр аралығында Седан шайқасында француздарды жеңіп, Мёз өзенін кесіп өтті. 17 мамырда Монкорне шайқасында Монкорнеден оңтүстікке қарай 4-ші бронели дивизиясының (4e DCr, полковник Шарль де Голль) француздық қарсы шабуылы, француздың қанатына асығып келген 10-шы танк дивизиясының импровизацияланған қорғанысымен жеңілді. Неміс қарсы шабуылдарын VIII әуе корпусы (генерал-оберст Вольфрам фон Рихтхофен) қолдады, француздар 32 танк пен бронетранспортерден айырылды. 19 мамырда, күшейту алғаннан кейін, 4e DCr қайтадан шабуыл жасады және 155 бірлігінің 80-ін жоғалтып кері қайтарылды, шығынның көп бөлігі VIII Fliegerkorps ұшақтарының француз бөлімшелеріне шабуыл жасауынан болды, олар неміс бөлімшелерінің қанатына шабуыл жасауға жиналғанда. Монкорне шайқасының соңында француздың 9-армиясының көп бөлігі VIII Fliegerkorps шабуылынан ыдырады. Неміс басқарушылары Перонн-Камбре аралығын бұзып, Булонь және Кале қалаларына қауіп төндірді, Солтүстік-Шығыс операциялар театрындағы 1-ші армия тобының (генерал Гастон Биллотт) байланыс желілерін кесіп, оларды Сомманың оңтүстігіндегі негізгі француз әскерлерінен бөлді. 19 мамырда британдық Императорлық Бас штабының бастығы генерал Эдмунд Айронсайд Ленс маңындағы штабында BEF қолбасшысы лорд Гортпен кездесіп, Гортты оңтүстік-батысқа қарай Амиенге шабуыл жасап, BEF-ті құтқаруға шақырды, бірақ Горттың шабуылға екі дивизиясы ғана болды. Айронсайд Биллотты кездестіріп, оның әрекетке қабілетсіз екенін анықтады. Айронсайд Ұлыбританияға оралып, жағалауға қарсы шұғыл шаралар қабылдауды бұйырды. 20 мамыр күні таңертең француз қарулы күштерінің бас қолбасшысы генерал Морис Гамелин Бельгия мен Солтүстік Францияда қоршауға түскен әскерлерге оңтүстікке қарай жол ашып, Сомма өзенінен солтүстікке шабуылдайтын француз күштерімен қосылуға бұйрық берді. 19 мамыр күні кешке Франция премьер-министрі Поль Рейно Гамелинді қызметтен босатып, оның орнына генерал Максим Вейганді тағайындады. Вейганд бұйрықтарды тоқтатты, кейін солтүстік және оңтүстіктен неміс "коридорына" қарсы қарсы шабуыл жасауға, қоршауға түскен әскерлерді босатуға бұйрық берді. Солтүстікте британдықтар қолжетімді дивизияларын Вими ауданын ұстап тұрған 50-ші жаяу әскер дивизиясымен біріктіріп, Frankforce деп аталған күш құрды. Frankforce Аррастың шығысында Скарп өзенінің бойында 5-ші жаяу әскер дивизиясымен қорғаныс ұстауы керек еді, ал күштің қалған бөлігі Аррастың оңтүстігінде және жаңа француздық 3-ші армия тобы (генерал д'арме Антуан Мари Бенуа Бессон) Соммадан солтүстікке шабуыл жасады. Бельгия королі Леопольд III Гортқа Бельгия әскерімен байланыс сақтау үшін BEF-ті қауіпке тігуін күтпегенін айтты, бірақ оңтүстік шабуылына бекінген жағдайда бельгиялықтар асып түсіп, құлап қалуы мүмкін екенін ескертті. Леопольд одақтастарға Дюнкерк пен Бельгия арнасының порттарын қамтитын плацдарм құруды ұсынды. BEF Арас қаласын нығайтты, бірақ Горт француз жоспарына күмәнді қарады. (Биллот 19-21 мамыр аралығында Ипрде өткен кездесуге қатысты. Кездесуден кейін жол апатына ұшырады. Биллот комаға түсіп, көп ұзамай қайтыс болды, осылайша одақтастардың 1-ші армия тобы үш күнге көшбасшысыз қалды; сол кезде британдықтар Ла-Манш порттарынан эвакуациялауды шешті.)

Неміс авансы

7-ші танк дивизиясы Камбрайды басып алып, Аррастың оңтүстігіне қарай жылжыды. 21 мамырда дивизияға Аррастың батысына айналып, солтүстікке шабуыл жасауға, Актте Скарп өзеніндегі көпірлерді басып алуға бұйрық берілді. Бұл қауіпті маневр болды, себебі оң жақтан Аррас тұсынан қарсы шабуылға ұшырау қаупі бар еді. 5-ші танк дивизиясы (генерал-лейтенант Макс фон Хартлиб Валспорн) 7-ші танк дивизиясына жасалған қысымды жеңілдету үшін шабуылға түсуі керек еді (бірақ дивизия кешігіп, бұйрығын орындай алмады). Роммель 25-ші танк полкіне Аққа қарай барлау жасауға, ал екі мотоатқыштар полкінің кейін ілесуіне бұйрық берді, бұл дивизияның көп бөлігін танксыз қалдырды. Роммель шабуылды жетекшілік етті, бірақ 16:00 шамасында жаяу әскер келмегендіктен қайта оралды және [[Шутцен (әскери) (Фузилер немесе мылтық полкі)] позицияларында танк пен жаяу әскердің шабуылына тап болды.

Достасқандардың шабуылға дайындықтары

Жорж британдық шабуылға қолдау көрсету үшін Француз әуе күштерінің Zone d'Opérations Aériennes Nord командасының қолбасшысы генерал д'Астиер де ла Вижерияға бұйрық берді, бірақ шабуыл майданының, нысаналардың және шабуылға арналған нөлдік сағаттың егжей-тегжейін жібермеді. Д'Астие бірінші армия штабымен немесе BEF-тің әуе компонентінің штабымен байланыса алмады, ол Англиядағы базаларға қайтып оралғандықтан әрекетсіз болды. Француздық барлау ұшақтары сағат 16:00-ге дейін атып түсірілді немесе қуып кетті, содан кейін ұшақтар Аррасқа жетті және Камбрай маңында ешқандай әрекет болмады. Британдық 5-ші жаяу әскер дивизиясының қолбасшысы генерал-майор Харольд Франклинге Frankforce командасы берілді, ол өзінің дивизиясынан, 50-ші (Нортумбриялық) моторлы дивизиясынан (генерал-майор Гиффард Мартел) және 1-ші армияның 74 танкіден тұратын бригадасынан құрылды. Франкфорс Аррастың солтүстігіндегі Вими маңына көшіп барды, бұл одақтастардың Аррас гарнизонын күшейту үшін, оңтүстікке қарсы шабуыл жасау және жақын маңдағы неміс байланыстарын кесу мақсатында жасалды. Франклин 5-ші жаяу әскер дивизиясынан және 50-ші моторлы дивизиядан әрқайсысынан бір бригада бөлді, олардың әрқайсысында әдеттегі үш бригаданың орнына екі бригада болды. Франклин француздардың солтүстікке қарай Камбрейге қарай шабуыл жасағанын білмеді, ал француздар британдықтардың оңтүстікке қарай Аррасқа шабуыл жасағанын білмеді. Франклинге француз бірінші армиясының француз кавалерия корпусы (генерал-лейтенант Рене Приу) қолдау көрсетті, ол Ханнут шайқасында (12-14 мамыр) өзінің SOMUA S35 кавалерия танктерімен шайқасты. 1-ші Жеңіл механикаландырылған дивизияның көптеген танктері бұрынғы шайқастарда жойылған, ал қалғандары жаяу әскер дивизияларына бөлінген және танктерді босатудан бас тартқан офицерлерге қауіп төндіргеніне қарамастан, уақытында қайта құрастырыла алмады. 21 мамырға дейін Приу 3-ші Жеңіл механикаландырылған дивизияның (3-ші DLM) бірнеше танкісін ғана қоса алды. Шабуыл екі француз және екі британдық жаяу әскер дивизиясымен жасалуы тиіс болған, бірақ Фрэнкфорс бригадалары Аррасты қорғауға, өзеннің шығысына және резервке жіберілгеннен кейін шамамен 15 000 адамнан тұрды. Қорғанысқа орналастырудан кейін 151-ші бригаданың Дурхам жеңіл жаяу әскерінің (DLI) 6-шы және 8-ші батальондары мен резервтегі біреуі, сондай-ақ 4-ші Корольдік танк полкіне (4-ші RTR) және 7-ші Корольдік танк полкіне (7-ші RTR) қолдау көрсететін 13-ші жаяу әскер бригадасы қалды, бұл шамамен 2 000 адам және 74 танкіден тұратын күш болды. Танктердің 58-і [[Матильда I (танк)], қалың бронясы бар, бірақ тек пулеметпен қаруланған, ал 16-сы [[Матильда II (танк)], өте жақсы бронясы бар және 2 фунттық зеңбірек пен пулеметпен жабдықталған.

Достасқандардың жоспары

Франклинге берілген бастапқы нұсқаулар гарнизонды босату үшін Аррастың оңтүстігіне шектеулі шабуыл жоспарлау болды. Аронсайд француздармен бірлескен, ауқымды шабуылға қатысты жасаған өзгерістер Франклинге жеткізілмеді. Франклин Франкфорстың көп бөлігін қорғаныс мақсатында пайдаланды, Аррас қаласын нығайтты және қаланың шығысындағы француз кавалерия корпусын күштен босатып, оларға көмек көрсетті. Мартелге шабуыл жоспарлау тапсырылды,

151-ші жаяу әскер бригадасы (бригадир Дж. А. Черчилль) негізінде құрылған күш Аррастың батысынан жылжуы және Коджуль өзеніне қарай иректеуі керек еді; 5-ші жаяу әскер дивизиясының 13-ші жаяу әскер бригадасы (бригадир М. С. Демпси) содан кейін өзеннен өтіп, Аррастың шығысынан оңтүстікке қарай жылжуы және 151-ші жаяу әскер бригадасымен кездесуі тиіс еді. 7-ші RTR, 8-ші DLI, 365-ші батарея, 92-ші далалық артиллерия полкі RA, 260-шы батарея, 65-ші (Норфолк еоманри) танкіге қарсы полк RA, 151-ші бригаданың танкіге қарсы ротасының взводы және 4-ші батальонның мотоциклді барлау взводы, Нортумберленд фюзилерлері, сондай-ақ 4-ші RTR, 6-шы DLI, 368-ші батарея, 92-ші далалық артиллерия полкі RA, 206-шы батарея, 52-ші танкіге қарсы полк RA, 151-ші бригаданың танкіге қарсы ротасының взводы, 4-ші Нортумберленд фюзилерлерінің бір ротасы және барлау взводы сағат 14:00-де Арас-Долленс жолынан өтуі керек еді, яғни жаяу әскері бастапқы позицияға жете алу үшін трафик пен босқындармен толы жолдармен марш жасауы қажет болды.

3e DLM

Британдық күштердің оң жақ қанатын қорғауға 3e DLM-нің жасаған шабуылы да жеткіліксіз байланыспен нашар дайындалды, француздарға британдық шабуылдың уақыты мен бағыты туралы хабарланбады. Осының салдарынан шатасу туындап, француздық SOMUA S35 және британдық танкке қарсы қарулары арасында атыс болды. Осы оқиғада бір танкке қарсы қару жойылды, британдық сарбаздар қаза тапты және қате анықталғанға дейін бірнеше француздық танк зардап шекті. Кешкі уақытта француз күштері, шамамен алты SOMUA таңкісімен, Дуисанның оңтүстігінде 25-ші танк полкімен шайқасты. Британдық әскерлер шегініп жатқанда, неміс танктерінің өтуіне дейін британдықтар қашып үлкерді.

Оң жақ баған

Жаяу әскердің шабуылға жиналатын орындарға жетуіне, жолдағы босқындар қозғалысының кесірінен, бұйрықтарын оқып үйренуге немесе барлау жүргізуге уақыт қалмады. Маруил қаласы 50-ші (Нортумбрия) моторлы дивизиясы шабуылға көшкен кезде бомбалауға ұшырады. Оң колонна сағат 14:30-да алға жылжып, бір орманнан автоматты мылтықтардан от алды. Колонна Дуисан қаласы арқылы шайқасуға мәжбүр болды, ол неміс жаяу әскері және оң жақта француз танктерімен басылып алынған еді, ал батыста 7-ші танк дивизиясының 25-ші танк полкіне қарасты танктер туралы хабарлама келіп түсті. 8-ші DLI ротасының екі бөлімі және 260-шы танкіге қарсы батареяның екі взводы ауылды күзету үшін қалдырылды, содан кейін әлсіреген колонна күшті қарсылыққа қарамастан Варлус қаласын басып алды және тағы бір гарнизонды қалдыруға мәжбүр болды. Оңтүстікке қарай Бернвилл қаласы да басып алынды, ал 7-ші RTR және 8-ші DLI тобы Аррас-Дульенс тас жолына қарай жылжыды, онда олар 7-ші Шутцен полкінің және СС Тотенкопф дивизиясының әскерлерімен кездесті. Британдықтар пулемет пен минометтен атылған оқтардан жасырынуға мәжбүр болды, ал Люфтваффе оң колоннаға жиырма минут бойы шабуыл жасады. I және III топтарына жататын Юнкерс Ju 87 Stukas, Sturzkampfgeschwader 2 Аррас маңындағы британдық күштерді бомбалады. I Sturzkampfgeschwader 77 тобы Аррас қаласының солтүстігіндегі жаяу әскерінің бекіністерін бомбалады. Танктер алға жылжуын жалғастырып, Уайли қаласына жетті, онда олар Тотенкопф дивизиясының әскерлерімен кездесті. Алдыңғы қатардағы әскерлер көптеген жарақат алды, Варлусқа шегінді, ал неміс танктері Варлус және Дюисан қалаларында қарсы шабуыл жасады. Неміс шабуылдары тойтарылды, бірақ олар ауылдар арасындағы жолды кесіп, оң колоннаның одан әрі жылжуына мүмкіндік болмады.

Сол жақ баған

Сол жақ бағана да алға жылжыған кезде қарсылыққа ұшырады және Дайнвиллдегі 6-шы штутсен полкіне қарсы шайқасты. Ахикурда тағы бір жерде алты "Матильда" танкі танкке қарсы қарулардың қатарын басып өтті, содан кейін бағана Агни мен Боранға қарай жылжыды, ал кейіннен бір топ Кожулдегі Ванкортқа жетті. Жаяу әскер Агни мен Боранды бекітті, ал 4-ші РТР 7-ші танк дивизиясының оң флангында танктер мен 7-ші штутсен полкінің неміс контршабуылдарын тойтарды; британдықтар содан кейін Боранның оңтүстігіндегі аумақты басып алды. Меркатель мен Тиллой арасында түстен кейін шайқас жалғасты, онда танктер әуе шабуылына қарсы және артиллерияға, соның ішінде 88 мм Flak зеңбіректерге тап болды, нәтижесінде көптеген танктер істен шықты. Жекелеген танктер алға жылжи берді, бірақ жетістікті консолидациялау және пайдалану үшін резервтер болмады, ал алға жылжу өзара қымбатқа түсетін шайқастарда тоқтатылды. Аррастың шығысында 150-ші жаяу әскер бригадасы Скарп арқылы Тиллойға қарай шабуыл жасады, ал 13-ші жаяу әскер бригадасы шығысқа қарай көпір басын басып алды, Франкфорстың шабуылының екінші кезеңіне дайындық жүргізілді.

7-ші танк дивизиясы

6-шы шұтцен полкі Агниге қарай жылжу кезінде Дайнвильден шабуыл жасаған британдық колоннаға тап болды, ол бірнеше көлікті жойды; солтүстіктен британдық танктер шабуылдап, полк конвойын оң жақ қанатындағы жол бойында ұстады. 42-ші танкіге қарсы батальон (Panzerjägerabteilung 42) Агни мен Борейнс арасындағы аймаққа жедел жіберілді, бірақ британдық танктер тарапынан басылып алынды. 6-шы шұтцен полкінен өткесімен, олар Меркатель мен Фишо арасындағы 7-ші шұтцен полкінің көлігіне шабуыл жасады, содан кейін мотожылжымалы Тотенкопф дивизиясын жағдайына түсіріп, дерлік штабын басып алды. Британдық танктер неміс танкіге қарсы қорғанысын бұзғанда, Роммельдің жігерленуімен, тіпті британдық танктер танкіге қарсы пушкаларын қиратқаннан кейін де, жаяу әскер өз орнын ұстады. Сағат 16:00 шамасында (неміс уақыты бойынша) 7-ші шұтцен полкінің II батальонына шамамен 40 британдық танк шабуыл жасады, олар Уэйлидің солтүстік-батысындағы 111 төбедегі артиллериямен ұрысты. Неміс 88 мм FlaK зеңбіректері бірнеше Matilda I танктерін жойды. Matilda I танктерінің арасындағы кейбір ірі Matilda II танктері артиллерия мен танкіге қарсы оттан зақымсыз өтіп, неміс снарядтары олардың бронясынан секіріп кетті. Танктер жауап шабуылымен неміс танкіге қарсы пушкаларын жойып, олардың үстінен өтіп, экипаждарды өлтірді. Британдық танктер 111 төбесіне жетпей, тағы бір артиллерия батареясының отымен тоқтатылды, бірақ басқа танктер екі жағынан да айналып өтті. 7-ші танк дивизиясының оңтүстік қанатында Тотенкопф дивизиясына шабуыл жасалды және кейбір SS әскерлері үрейленіп қашты.

Қатысқандар зейнеткерлікке шықты

Британдықтардың алға басып кіруінің ең терең нүктесі тіркелді; 400 неміс тұтқыны алынды, көптеген танктер мен жабдықтар жойылды, бірақ екі Matilda II танкісі іссіз қалды. Тек 26 Matilda I танкісі ғана қолданысқа жарамды болып қалды және екі танк батальонының командирлері қаза тапты; кешке Франклин екі колоннаға да кері шегінуге бұйрық берді. Француз кавалериясы Варлус маңында қалды, түнде қоршауға алынды және тек бірнеше танкі ғана бұзып шыға алды. Варлустағы Оң колоннаның жаяу әскері құтқарылды, себебі алты француз танкісі екі бронетранспорттық құрылғымен бірге келіп, Варлус-Дюизанс жолындағы неміс позициясын бұзып өтті. Дюизанстағы гарнизон да қараңғыда 9-шы DLI-дің Bren тасымалдауыштарында, Маруильдегі бригада резервінің танкіге қарсы қаруларымен қорғалған күйде шегінді. Агни мен Борейндегі Сол колонна әскерлері бомбалауға ұшырады, содан кейін шегінгенде танктардың шабуылына ілесті, бір топ жолды жаңылыстырып (әрі ақырында Булоньге жетті). 7-ші танк дивизиясы түнде Дейнвилльдің оңтүстігінде орналасты, ал жаяу әскердің алдыңғы қатарлары Скарп өзенінің оңтүстік жағалауына жақын болды.

Талдау

1953 жылы британдық ресми тарихшы Лайонел Эллис Аррастағы шабуылдың неміс қысымын жеңілдетіп, БЭФ-тің (British Expeditionary Force) қоршауын кешіктіргенін жазды. Аррас пен Кожюль арасындағы жер қайтадан басып алынды, ал қалаға қарсы неміс шабуыл жасамады, Роммель шабуылды бес дивизия жасады деп мәлімдеді. Неміс әрекеттеріне келтірілген кешігуден және немістерге тигізген көптеген зияннан басқа, шабуыл жеткілікті күшті күштермен ілесіп, басып алынған жерді консолидациялай алмағандықтан сәтсіздікке ұшырауға тиіс болды. Армия тобы А-ның қолбасшысы Рундштедт 20 мамырда жаттығулардан кейін танк дивизияларын демалысқа жіберуді жоспарлаған еді. 1978 жылы Купер Аррастағы шабуылдың неміс жоғары қолбасшыларын солтүстікке қарай шабуылдауды жалғастыруға, канал порттарын басып алуға итермелегенін жазды. Оңтүстік-батысқа шабуыл жасаудан бас тартылып, ОКХ (Oberkommando des Heeres) Панцергруппа фон Клейстке Болонь мен Кале қалаларын басып алуға бұйрық берді. Тағы бір одақтас шабуылынан сескеніп, Рундштедт Панцергруппа Хотты позицияда қалуға бұйырды, XLI корпусы (Рейнхардт) алдын ала шара ретінде шығысқа қарай дивизия жіберді, ал Клейст XIX корпустан (Гудериан) 10-шы танк дивизиясын және 1-ші және 2-ші танк дивизияларының бөлімдерін Соммадағы көпір басын ұстауға бұрып жіберді, бұл Дюнкеркке жол ашуды бастан-ақ баяулатты. XIX корпус 22 мамыр күні таңғы сағат 8:00-де қайтадан шабуыл жасады, бірақ неміс басқаруындағы «жақын паралич» әлі де кедергі келтірді, Рундштедт ОКХ-ның нұсқауларын елемеуге және Булонь мен Каледегі ілгерілеуді күтуге бұйырды. Түнгі сағат 12:40-та Рундштедт өзінің бұйрығын қайтарып алды, бірақ бес сағаттан бері панцерлер Амаше өзенінде күтіп тұрды. 2005 жылы Фризер одақтастардың жоспарлары панцерлік дәлізін кесіп тастамағаны үшін ерекше болды деп жазды, өйткені панцерлік дивизиялардың артында нығайтуға жеткілікті неміс моторлы дивизиялары болмады және моторсыздар бірнеше күндік сапарда қалып қойды. Дәліз Арраста ғана кең болды және қысқаша қозғалысқа осал болды; одақтастар Клаузевицтің қарсы қоршауын жүзеге асырып, канал жағалауындағы панцерлерді кесіп тастауға мүмкіндік алған болар еді. Холдер одақтастардың операциялардың жоғары қарқынын ұстай алмауына байланысты тәуекелге баруға дайын болды. Одақтастардың шабуылы Роммельдің танкіге қарсы және авиацияға қарсы қарудан импровизациялық қару желісін жасауымен тоқтатылды, ол кейбір жеңіл британдық танктерді тоқтата алды; жаяу әскерлік танктер, әсіресе Matilda II, стандартты 37 мм танкіге қарсы пулеметпен жою өте қиын болды. Роммель сонымен қатар сымсыз байланыс арқылы артиллериямен және бірнеше 88 мм FlaK 36 авиацияға қарсы зеңбіректермен жылдам орнатылатын тағы бір қару желісіне бұйрық берді, бұл Меркатель мен Тиллой арасындағы жазық жерде бірнеше минут ішінде 24 танкты жойды. Түнгі сағат 6:00-ден кейін Fliegerkorps I және VIII-нің Junkers Ju 87 Stukas келді және сағат 20:30-ға дейін шегініп келе жатқан танктерге 300 шабуыл жасады. Роммель 25-ші танк полкіне британдық танктерді қайтаруға және кесіп тастауға бұйрық берді, бірақ Дюсанстан оңтүстікке қарай британдық оң жақ қанатын жауып тұрған француз танктерімен кездесті және ұзақ және қымбатқа түсетін шайқастан кейін ғана алға жылжыды. Неміс танктері британдық танкіге қарсы пулемет желісін бұзып өткен кезде, Дюзан мен Варлус арасында британдық танктер қайта оралды; британдық шабуыл апатқа ұшырады және 88 танктың тек 28-і ғана бастапқы сызыққа оралды. 6-шы танк дивизиясы «күшті жау күштерінің алға басуда» екенін хабарлады, бұл 1-ші танк армиясында дабыл қағып, алаңдаушылық тудырды. Клейст 6-шы және 8-ші танк дивизияларын одақтастардың алға басуына қарсы тұру үшін шығысқа қарай қозғалуға бұйырды. Соңынан немістер Арас шайқасын одақтастардың шағын жеңілісі ретінде қарастырды.

Шығындар

Роммель күнделігінде дивизиясы 89 адамды қаза қылғанын, 116 адамның жараланғанын және 173 адамның жоғалып, тұтқынға түскенін жазды, бұл операцияның алғашқы төрт күніндегі шығынмен тең болды, оның ішінде Мёз арқылы өту де бар еді, алайда жоғалып кеткендердің 90-ы өз бөлімшелеріне қайтып келді. 1953 жылы британдық ресми тарихшы Лайонел Эллис 7-ші танк дивизиясының соғыс күнделігінен цитата келтірді, онда тоғыз орта және бірнеше жеңіл танктың жоғалғаны, 378 адамның қаза тапқаны немесе жараланғаны және 173 адамның жоғалып кеткені тіркелді; британдық деректерде 400-ге жуық неміс тұтқынға алынғаны көрсетілген. Британдықтар шабуылда 100 шамасында адамды қаза қылып, жараланды, ал француз сарбаздарының қаншасы қаза тапқаны белгісіз. Франкфорс шабуылда 88 танктың 60-ын жоғалтты.

Кейінгі операциялар

Француздардың Камбрайға басты шабуылы 22 мамырда болды және 21 мамырдағы шабуыл сияқты, қатысқан күштер көздегеннен әлдеқайда аз болды. Оныншы армияның қолбасшысы генерал Роберт Альтмайер V корпусымен және Приу атты корпусының танктерімен шабуыл жасауы тиіс еді, бірақ уақытында тек бір жаяу әскер полкі мен екі тозған танк батальонын жинау мүмкін болды. Танк дивизиялары кетіп қалған, Камбрейде тек шағын бөлімдер қалды, ал жаяу әскер дивизиялары күнінің соңына қарай келуге жоспарланған. Француз шабуылы Камбрейдің шетіне жеткенімен, Люфтваффе тоқтатып, кері шегінуге мәжбүр болды.

Тоқтату бұйрығы

Фрайзердің айтуынша, франко-британдық Арас қаласындағы қарсы шабуылы немістерге күшті әсер етті, себебі жоғары командирлер флангтардың қауіпсіздігіне алаңдады. Panzergruppe von Kleist командирі Эвальд фон Клейст «қиын жағдай» деп бағалап, Oberkommando des Heeres (OKH) Бас штабының бастығы генерал-лейтенант Франц Халдерге дағдарыс шешілгенше күту керектігін хабарлады. 4-армия командирі генерал-полковник Гюнтер фон Клюге, Рундштедттың қолдауымен, танктерді тоқтатуға бұйрық берді. 22 мамырда шабуыл қайтарылғаннан кейін, Рундштедт Панзергрупа фон Клейст Булонь мен Калеге аттанбас бұрын, Арас маңындағы жағдайды жақсартуды бұйырды. ОКВ-да жағдай одан да нашар болды, және Гитлер 22 мамырда А армия тобымен байланысып, барлық жылдам әрекет ететін бөлімдерді Арас қаласының екі жағында, ал жаяу әскерін шығысқа қарай жөнелтуді бұйырды. Неміс армиясының жоғары штабтарындағы дағдарыс майданда байқалмады, және Халдер Гудерианмен бірдей пікірге келді: нағыз қауіп – одақтастардың тез тым тез канал жағалауына шегінуі және канал порттары үшін күрес басталуы. Гудериан 2-ші танк дивизиясына Булоньді, 1-ші танк дивизиясына Калені, ал 10-шы танк дивизиясына Дюнкеркті басып алуды бұйырды. BEF және француз армиясының көп бөлігі әлі де жағалауға жақын болды, бірақ кешігулерге қарамастан, британдық әскерлер 22 мамырда XIX корпустың танк дивизияларының алдын кесу үшін Англиядан Булонь мен Калеге жіберілді. Фрайзердің сөзінше, егер танктер 21 мамырда 20 мамырдағыдай жылдамдықпен ілгерілеген болса, онда Булонь мен Кале қалалары түсіп қалған болар еді. 15 мамырдағы Монкорнедегі тоқтау және 21 мамырдағы Арас шайқасынан кейінгі екінші тоқтау болмағанда, 24 мамырдағы соңғы тоқтау бұйрығының мәні болмас еді, себебі Дюнкерк 10-шы танк дивизиясымен бұрыннан басылып алынған болар еді.

Еске алу

Аррас қаласын қорғағандығы үшін марапатталған әскери награда британдық бөлімшелерге, қарсы шабуылға қатысқандары үшін берілді.