Кіріспе

Өрттің жылу шығаруын азайту практикасы. Өртті бақылау – өрттің жылу шығаруын азайту, өрттің таралу аймағын шектеу немесе отын, оттегі немесе жылуды алып қою арқылы өртті тоқтату немесе сөндіру практикасы (өрт үшбұрышына қараңыз). Өрттен қорғау және өртті бақылау – өрттердің алдын алу, анықтау және сөндіру, сондай-ақ өрт туындауының себептерін зерттеу, халықты өрт қауіптері туралы біліммен қамту, өрт сөндіру құралдарын күтіп ұстау және жақсарту сияқты қосымша шаралар. Өрттің үш негізгі құралы – отын, жылу және оттегі; осы үш құралдың біреуі болмаса, өрт өмір сүре алмайды.

Өрт сөндіру құралдары мен өрт сөндіру құралдарының түрлері

АҚШ-та және басқа да кейбір елдерде өрттер А, В, С, Д және К кластарына жіктеледі; басқа елдерде әртүрлі жіктелімдер болуы мүмкін. Әр класс – өрттің себебіне байланысты нақты бақылау әдісін қажет ететін өрттің белгілі бір түрі. Өрттің себебін түсіну өте маңызды, себебі дұрыс өрт сөндіргішті қолдану керек; егер дұрыс емес сөндіргіш қолданылса, ол өртті нашарлатады немесе оны тоқтатуға мүмкін болмайды. Мысалы, химиялық өртке А, В, С типіндегі өрт сөндіргішті қолдану сөндіргіштің күтілген әрекетіне кері әсер етеді және жарылысқа алып келуі мүмкін. Өрт сөндіру құралдарының түрлеріне CO2 өрт сөндіргіштері, А, В немесе С типіндегі көмірқышқыл газды өрт сөндіргіштері, құрғақ химиялық ұнтақ сөндіргіштері және суға негізделген өрт сөндіргіштері жатады. CO2 сөндіргіштерінен шығатын көмірқышқыл газы отты жояды және оттың оттегі алуын болдырмай, өртті басады. А класындағы өрт сөндіргіштері ағаш, қағаз және пластик өрттеріне, В класындағы өрт сөндіргіштері май, бензин, керосин және бояу сияқты сұйық өрттерге, ал С класындағы өрт сөндіргіштері электр жабдықтарында қолданылады. Өрт сөндіргішті пайдаланғанда, оның қалай жұмыс істейтінін және оны қайда бағыттау керектігін түсіну өте маңызды. PASS (Тарту, Бағыттау, Сығу, Сипау) – өрт сөндіргішті қалай пайдалану керектігін есте сақтауға көмектесетін аббревиатура.

А класындағы өрттер

А класындағы өрт – қағаз, ағаш немесе пластикпен тұтанатын өрт; бұл өрт сөндіру құралымен сөндіруге болатын ең көп кездесетін және ең оңай өрт түрінің бірі. Мұндай өрт ағашқа шағын соққан найзағай немесе ауладагы оттан ұшқан қалдықтардың жақын маңдағы материалды тұтандыруынан басталуы мүмкін. А класындағы өртті бақылаудың ең көп таралған тәсілі – жанған қатты отынды сумен бүрку арқылы одан жылуды кетіру. Көптеген өрт түрлерін бақылаудың тағы бір тәсілі – өрттің тікелей айналасындағы оттегінің мөлшерін азайту (яғни, өртті «жабу»), оны қарапайым түрде жер немесе сазбен жабу арқылы. Өрт жамылғысы – өрттің көптеген түрлерін жабуға арналған, өртке қарсы материалдан жасалған кеспе. Натрий бикарбонатының құрғақ ұнтағы – өртті тиімді түрде сөндіру үшін көптеген өрт түрлерін сөндірудің тағы бір қолжетімді тәсілі. Өртті сөндірудің тағы бір тәсілі – көмірқышқыл газы сияқты инертті газды енгізу. Өрт сөндірудің тағы бір көп қолданылатын түрі – моноаммоний фосфатын пайдалану. Орман өрті кезінде өртті бақылауға түрлі шаралар кіреді, мысалы, қорғаныш аймағын жасау, отынның таралуын кеңейту және өрттің жолындағы отынды өрт сөндіргіштер мен қарсы өрт арқылы жою, бұл бұта өртінің жаңа тұтанғыш отынға жетуі мен одан әрі таралуын азайтуға көмектеседі.

B класындағы өрттер

Көптеген B класындағы өрттер (көмірсутектер, мұнай және осыған ұқсас отындар) сумен тиімді түрде тоқтатылмайды, себебі судан төмен тығыздыққа ие отындар (мысалы, бензин немесе май) судың үстінде қалады, нәтижесінде өрт жана беруге мүмкіндік алады. Сонымен қатар, күшті өрттің қызуы судың буға айналып, жарылыс тудыруы мүмкін, бұл жалындаған отынды одан әрі таратуына себеп болады. Көмір және жиналған мақұл қағаз сияқты кейбір отындардың құрылымы терең орналасқан және ішке сіңіп жанатын өртке әкелуі мүмкін, бұл отынның сыртқы бетіне су шашу арқылы өртті тоқтатуды нашарлатады. B класындағы өрттерді көбік, ұнтақ немесе көмірқышқыл газ қолданып сөндіру керек. Кейбір B класындағы өрттерді химиялық өрт сөндіргіштерді қолдану арқылы бақылауға алуға болады. Өрт сөндіруші көбік пен суды араластыру – сұйық отынның бетіне жамылғы жасаудың жиі қолданылатын және тиімді тәсілі, ол жануға қажетті оттекті жояды.

Класс K өрттері

K класындағы өрттерге тамақ пісіру майлары мен майлар жатады, мысалы, жануар және өсімдік майлары. Ас үйде тамақ дайындағанда, K класындағы өрттің қандай екенін түсіну өте маңызды. K класындағы өрт болған кезде су қолдануға болмайды, себебі ол майды шашыратып, өрттің жылдам өсуіне себеп болады. Осы жағдайда қолданылатын дұрыс өрт сөндіргіш – K класындағы өрт сөндіргіш, ол көбінесе ылғал химиялық өрт сөндіргіш болып табылады.

Желдету

Өрт құрылыстың ішкі бөлігіне, жану нәтижесінде газдар кеңейіп тарағанда таралуы мүмкін. Кейбір өрттерді құрылыстың шатырындағы арнайы жасалған жылу шығару тесіктері арқылы осы газдарды сыртқа шығару арқылы, немесе өрт сөндірушілердің шатырда тесіктер жасауы арқылы ішінара бақылауға алуға болады. Желдету өрт сөндіру қызметі үшін маңызды, себебі ол "құрылыстан жылу, түтін және өрт газдарын жүйелі түрде шығару" болып табылады. Өртті желдетудің басты мақсаты – жалынның күрт тұтанбауының алдын алу. Ең жақсысы, өрт сөндірушілер есікті ашқанда өрт алдыңғы есіктен емес, шатыр арқылы тарауы үшін, оларды ғимаратқа кіргізбей тұрып желдету жүргізу. Бұл өртке қосымша оттегі берілуіне жол бермейді.