Кіріспе
Аргентинадағы тау: Кордон-дель-Азуфре – Аргентина мен Чили шекарасындағы Орталық Анды тауларында орналасқан белсенді емес күрделі жанартау. Ол үш кезеңді вулкандық конустардан және олармен байланысты лава ағындарынан тұрады, ал оның активтілігі – Наска тақтасының Оңтүстік Америка тақтасының астына батып кіруінің (субдукцияның) салдары. Солтүстігінде жатқан Ластария жанартауы және Лазуфре аймағы көтеріліп жатыр.
Cordón del Azufre is an inactive complex volcano located in the Central Andes, at the border of Argentina and Chile. It consists of three stages of volcanic cones and associated lava flows, and its activity is a consequence of the subduction of the Nazca Plate underneath the South American Plate. North of it are the dormant volcano Lastarria and the actively uplifting Lazufre region.
География және геология
Кейде Ластариямен шатастырылатын жанартау Аргентина мен Чили шекарасында орналасқан және лава ағындары мен жанартау кратерлерінен тұрады. Оның бетін қамтитын лава ағындары мен кратерлер тізбегі бар. Бір қатар кратерлер солтүстік-оңтүстік бағытында тізбектей орналасқан, бұл солтүстік-оңтүстік бағытындағы геологиялық жарылымды көрсетеді. Онда көптеген моногенетикалық және стратовулкандар пайда болды, олар орталық кратерінің көп бөлігін лавамен көміп тастады. Лава ағындарының жиынтығы шығыс жағында белгілі бір аумақты алып жатыр. Шығыс бөлігі Аргентинадағы лава ағындары мен кратерлерден құралған, ал батыс бөлігіндегі ең жас жанартау – Ла Мойра жанартауы батысқа қарай жылжыған лава ағынын және шығысқа қарай аққан тағы бір лава ағынын құйды. Солтүстігінде плио-плейстоцендік Аталая жанартауы, одан кейін кватерналдық Азуфре Ориентал және Ластария жанартаулары, оңтүстігінде плио-плейстоцендік Чута, кватерналдық Серро-Байо кешені және Лос-Колорадос кальдерасы орналасқан. Аймақ адам тұрмайтын, қашық және климаты құрғақ, желді, температураның күрт өзгеруімен сипатталады. Кордон-дель-Азуфре Чили шұңқырының шығысында орналасқан, онда субдукция процесі жүзеге асады. Бұл ендікте жанартаулық доға, Архибарка дәлізі деп аталатын, ықтимал терең құрылымдық аймақты қиып өтеді. Кордон-дель-Азуфре төңірегінде басқа CVZ жанартауларында байқалғандай, жергілікті масштабтағы көтерілген аймақ бар. Ландшафттың көп бөлігінде су ағындары жоқ, өйткені өте құрғақ климат және лава ағындарының жиі кедергі келтіруі олардың қалыптасуына мүмкіндік бермейді.
Өңірлік контекст және құрамы
Оңтүстік Американың батыс жағалауында Наска тақтасы Оңтүстік Америка тақтасының астына батып кіреді. Бұл субдукция Анд вулкандық белдеуіндегі жанартаушылыққа себеп болады, оның ішінде Солтүстік жанартаулық аймақ, Орталық жанартаулық аймақ (CVZ), Оңтүстік жанартаулық аймақ және Австралиялық жанартаулық аймақ. CVZ Перу, Боливия, Чили және Аргентина арқылы созылады. Орталық Андыдағы жанартаулық проявленияларға көптеген кальдералар және олармен байланысты игнимбриттер жатады, олар Ла Пакана және Галан сияқты Альтиплано-Пуна жанартау кешенін құрайды. Кордон-дель-Азуфре төңірегінде терциарлық жанартаулық тау жыныстарының үстінде қалыптасқан қырыққа жуық квартерлік жанартаулар бар. Бұл аймақ эоцен дәуірінен бері биіктеп өсті. Негізгі тау жыныстары палеозойлық жанартаулық және шөгінді тау жыныстары, ал ірі Pedernales Arizaro иілімді жарылысы Кордон-дель-Азуфреге жақын өтеді. Вулканикалық тау жыныстарының арасында порфирлі андезит және дацит, сондай-ақ роговая обсидиан және плагиоклаз инклюзиялары бар. Тау жыныстары базальттік андезит пен қыртыстың материалдарының өзара әрекеттесуі нәтижесінде пайда болған. Бұл жанартау күкірт кендерімен және Салар-де-Горбеадағы күкірттің бастауымен белгілі.
Бұрынғы атылу
Жанартау тас-жыныстарының жасы бір миллион жылдан кем. Белсенділік уақыт өте солтүстік-оңтүстік кратерлерден шығыс лава ағындары мен тетікшелерге, содан кейін Ла Мойраға ауысты. Шығыс бөлігінің лава ағындары 600 000 жыл бұрын пайда болған деп дараланады. Кордон-дель-Азуфреде, оның ішінде фумарольдік белсенділік те тіркелмеген, бірақ лава ағындарының сыртқы түрі (қою және таза) және радиометриялық жасы (ең соңғы ағында 0,3 ± 0,3 млн жыл K-Ar) жақындағы жасқа және голоцендік белсенділікке нұсқайды. Пирокластикалық шөгінділер ең жас конусқа байланысты тарихи атқылауға қатысты болуы мүмкін. Жаңа белсенділік лава ағындары мен пирокластикалық шөгінділерден тұруы мүмкін, ал маңызды жолдар мен елді мекендердің жоқтығына байланысты болашақ атқылаулар қауіпті болмайды. Аргентинадағы 38 жанартаудың ішінде бұл 21-ші қауіпті жанартау саналады. 1996-1998 жылдары эллипстік аймақ көтеріле бастады. Көтерілген аймақтың ортасы Ластария және Кордон-дель-Азуфре жанартауларының арасында орналасқан және аббревиатурадан кейін "Лазуфре" деп аталды, бірақ кейде оған Серро-Байо-Горбеа да кіреді. Ластария, Кордон-дель-Азуфре және Серро-Байо-Горбеа Лазуфре көтерілісінің ортасынан шығатын тік сызықты жарылыстарды құрайды, олар төртіншілік кезеңнің жанартауларымен қоршалған және дамудағы кальдера болуы мүмкін. Көтерілудің басталуы 1990 жылдардағы бірнеше тектоникалық жер сілкіністерімен байланысты болуы мүмкін, мысалы, 1995 жылғы Антофагаста жер сілкінісі. Олар магма камераларын бұзған немесе жарықтарды ашқан болуы мүмкін. 2009 жылға дейін магма ағыны тұрақты болды. Бұл деформация жүйесі Жердегі ең ірілерінің бірі болып табылады және Лонг-Вэлли және Йеллоустоун сияқты кальдералармен салыстыруға болады. Көтерілген аймақтың төңірегінде бірнеше плейстоцендік жанартаулар бар, олар төбеден жабдықталуы мүмкін. Магнитотеллурикалық деректер мантиядан қабыққа көтерілетін жоғары электр өткізгіштігі бар аймақты көрсетеді және Лазуфреге магмамен жабдықтау көзі болуы мүмкін. 2016 жылы жарияланған зерттеулер осы көтерілудің кем дегенде 400 000 жылдан бері жалғасып келе жатқанын көрсетті, бұл осы кезеңде лава ағындарының деформациясы мен жанартаулардың атқылауларына негізделген. Магма камерасының көлеміне қатысты өте белгісіз бағалауларға байланысты, камераның төбесінің құлауына және атқылаудың басталуына себеп болатын шамалы артық қысым жеткілікті болуы мүмкін.