Кіріспе

Советтік ұзақ қашықтықтағы поршеньді қозғалтқышты ұшақтар

Лавочкин Ла 11 (НАТО коды – Fang) – Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі советтік ұзақ қашықтықтағы поршеньді қозғалтқышты ұшақ. Дизайн негізінен Лавочкин Ла 9 ұшағының құрылымын ұлғайтып, қосымша отын бактері қосылып, төрт 23 мм Нюдельман-Суранов НС 23 зеңбірегінің біреуі алынып тасталған. Ла 9 сияқты, Ла 11 де төмен және орта биіктіктегі көп мақсатты истребитель ретінде жасалған, бірақ қосымша отын бактерілері Ла 11 ұшағын эскорт ролінде пайдалану үшін қосылған. Іс жүзінде Ла 11 көбінесе перехватчик ретінде қолданылды, Корея соғысы кезінде оның көп бөлігі бомбалаушы және көліктік ұшақтарға қарсы күресте болды. Бұрынғы ұшақтармен салыстырғанда жақсартылғанмен, Ла 9 және Ла 11 советтік поршеньді қозғалтқыштармен жабдықталған көптеген ұшақтарға тән болған нашар биіктік көрсеткіштерін сақтап қалды, Ла 11 оның крейсерлік биіктігінде Boeing B 29 Superfortress ұшағынан 20 км/сағ (12 миль/сағ) артық жылдамдыққа ие болды. Бұл биіктіктегі нашар көрсеткіштер реактивті қозғалтқыштардың пайда болуымен бірге, көптеген советтік әуе күштері (ВВС) бөлімдерінде Ла 11 (және Ла 9) ұшақтарын Микоян-Гуревич МиГ-15 сияқты жаңа реактивтік ұшақтармен алмастыруға әкелді. ВВС қызметінен тез шығарылғанмен, Ла 9 және 11 ұшақтары 1950 және 1960 жылдарға дейін Қытай Халық Азаттық Армиясының Әуе күштерінде және Солтүстік Корея Халық Армиясының Әуе және Әуе қорғаныс күштерінде қызмет етті, соңғы Ла 11 ұшағы 1966 жылы қызметтен шығарылды.

Даму

Лавочкин Ла 130 (Лавочкин Ла 9 прототипі) мемлекеттік сынақтарынан кейін берілген ұсыныстардың бірі, оны ұзақ қашықтықтағы сүйемелдеуші истребитель ретінде дамыту болды. Соның нәтижесінде пайда болған La 134 прототипі (кейде La 9M деп те аталады) отын және май сыйымдылығын арттырды. Қару-жарақ үш зеңбірекке дейін азайтылды. Прототип 1947 жылдың мамыр айында алғашқы ұшуын жасады. Екінші прототип, La 134D, қанаттық және сыртқы отын бактерілерімен бірге отын сыйымдылығын тағы 275 литрге (73 АҚШ галлоны) арттырды. Ұшаққа артқан салмақты көтеру үшін үлкен дөңгелектер орнатылды, сондай-ақ ұзақ ұшулар үшін ыңғайлы жағдайлар жасалды, мысалы, орындықтың жұмсақтығы, қол тіреуіштері және дәретхана қосылды. Бұған қоса, толық радио навигациялық жүйе орнатылды. Көп отынмен ұшу кезінде жауынгерлік қабілеті төмендеді, бұл заңды болды. Бірақ отын мөлшері La 9-ға жақын болғанда, оның көрсеткіштері де жақсарды. Ұшақ 7000 метрден (23000 футтан) жоғары биіктіктегі ұрысқа жарамсыз екені анықталды. Жаңа истребитель, La 11 (ОКБ белгісі La 140) 1947 жылы өндіріске түсті. 1951 жылы өндіріс тоқтаған кезде барлығы 1182 ұшақ салынды.

Пайдалану тарихы

Ла 11-дің алғашқы рет жауынгерлік қолданылуы 1950 жылдың 8 сәуірінде болды, сол кезде төрт совет ұшқышы Балтық теңізінде АҚШ-тың Consolidated PB4Y-2 Privateer ұшағын атып түсірді, нәтижесінде ұшақтың барлық 10 экипаж мүшесі қаза тапты. Соған дейін, сол жылы екі La 11 ұшқышы Владивосток маңындағы Жапония теңізінде USN Lockheed P2V Neptune ұшағын атып түсірді, бір USN экипаж мүшесі қаза тапты. 1950 жылдың ақпан айынан бастап, Кеңес Одағының 106-шы ұрыс авиация дивизиясы Шанхайға көшіп, оны РОКАФ-тың бомбалауынан қорғауға кірісті. Дивизияға La 11 ұшақтарымен жабдықталған 351-ші ұшқыштар полкі кірді. 7 наурызда полк Нанкинге жақын жерде атып түсірілген North American B-25 Mitchell бомбалаушысын иеленді. 1950 жылдың 14 наурызында Сючжоуда Martin B-26 Marauder бомбалаушы ұшағы атып түсірілді. 1950 жылдың 20 наурызында бес La 11 ұшқышы Шанхайдың солтүстік-батысында North American P-51 Mustang ұшақтарының тобымен кездесті, бірақ P-51 ұшқыштары дереу кері шегінді. 1950 жылдың 2 сәуірінде Шанхай үстінде екі P-51 ұшағы La 11 ұшқыштарымен атып түсірілді. Осыдан кейін советтердің 29-шы ұшқыштар полкі МиГ-15 ұшақтарымен әуе қорғанысын жүзеге асырды. 1950 жылдың маусым айында Шанхайды бомбалау тоқтатылды, ал совет әскерлері 1950 жылдың қазан айында кетіп қалды. 1950 жылдың шілдесінде La 11 ұшақтары Солтүстік Кореяда ұрыс-ұшқыштық патрульдік ұшуларды жүргізді. 1951 жылдың 30 қарашасында Қытай Халықтық еріктілер армиясының (ҚХА) 4-ші ұшақ авиациялық полкінің 16 ұшқышы 9 Ту-2 ПВА бомбалаушыларын Паньсон архипелагындағы Оңтүстік Кореяның Тэхвадо (대화도/大和島) аралын бомбалау үшін ертіп жүрді. Оларға АҚШ Әуе күштерінің 30-дан астам F-86 ұшақтары шабуыл жасады. PVAF 4 бомбалаушы, 15 экипаж мүшесі және 3 La 11 ұшағын жоғалтты, бірақ бұл шайқас қытайлықтардың реактивті ұшақтарға қарсы алғашқы винтті ұшақ жеңісі болды. Сюй Хуаитанг Тэхвадо аралындағы жеңісі үшін 1-сыныпты шайқас сыйлығын алды. Корея соғысы кезінде La 11 ұшқыштарының негізгі нысанасы Douglas A-26 Invader түнгі бомбалаушысы болды, бірақ P-51 ұшақтарымен де көптеген шайқастар болды. Boeing B-29 Superfortress бомбалаушыларын тосқауылға алу әрекеттері нәтижесіз болды. La 11 B-29 ұшу биіктігіне жету үшін 26 минут жұмсады, ал ол жерге жеткеннен кейін жылдамдық артықшылығы бар болғаны 20 км/сағ (12 миль/сағ) болды. 1954 жылдың 23 шілдесінде Бангкоктен Гонконгқа бағыт алған Cathay Pacific Airways әуе компаниясының жолаушылар рейсінде жұмыс істеген Douglas C-54 Skymaster әскери-көлік ұшағы (тіркеу VR HEU) Хайнань аралының жағалауында Халықтың азаттық армиясы Әуе күштерінің (PLAAF) 85-ші ұшақ полкінің екі La 11 ұшағымен атып түсірілді, нәтижесінде 10 адам қаза тапты. Бұл оқиға 1954 жылғы Cathay Pacific Douglas DC-4 атыс-жарылысы ретінде белгілі болды. Дюгластың төрт қозғалтқышты винтті ұшағы (VR HEU тіркелген) C-54 Skymaster болғанымен, оқиға "DC-4 атыс-жарылысы" деп аталады, өйткені C-54 - Douglas DC-4-тің әскери нұсқасы және ұшақ коммерциялық жолаушылар рейсімен ұшып барады. Үш күннен кейін, сол жерге жақын, АҚШ Әскери-теңіз күштерінің 2 AD-4 ұшағымен екі La 11 ұшағы атып түсірілді. 1954-1955 жылдары PLAAF-тың La 11 ұшақтары Ицзяньшан аралдары шайқасына қатысты, Халықтық азаттық армиясының теңіз флотының кемелерін және Ту-2 бомбалаушыларын эскорттады.