Кіріспе

Американдық футболшы (1920–1999)

Марион Мотли (5 маусым 1920 – 27 маусым 1999) – американдық футболшы, фулбэк және лайнербек. Ол All America Football Conference (AAFC) және National Football League (NFL) лигаларында «Кливленд Браунс» командасы үшін ойнады. 1940-жылдардың соңы мен 1950-жылдардың басында ол пас блогында және шабуылда жетекші болды, ал мансабын бір қадамға шамамен 5,7 ярд есебімен аяқтады – бұл қашып жүретін ойыншылар арасындағы рекорд, ол бүгінге дейін сақталып тұр. Ойынға жылдамдық пен дене бітімі үйлесім тапқан әмбебап ойыншы Мотли шабуыл мен қорғаныс екеуінде де күшті болды. Футболдан даңқ залының мүшесі Джо Перри бір кезде Мотлиді «барлық уақыттағы ең ұлы футболшы» деп атаған. Мотли сондай-ақ қазіргі заманда кәсіби футбол ойнаған алғашқы афроамерикандық футболшылардың бірі болды, ол 1946 жылдың қыркүйегінде командаласы Билл Уиллиспен бірге түстік кедергілерді бұзып, екеуі «Браунс» үшін алғашқы ойындарын өткізді. Мотли Огайо штатының Кантон қаласында өсті. Ол орта мектепте және 1940-1942 жылдары Невада университетінде футбол ойнады, содан кейін Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде әскерге шақырылды. 1944 жылы АҚШ Әскери-теңіз күштеріндегі оқу кезінде ол Пол Браунның жаттықтырушысы болған командада ойнады. Соғыстан кейін ол Кантонға жұмысқа оралды. Пол Браун Мотлиді жаңадан құрылған AAFC кәсіби футбол лигасының командасы «Кливленд Браунс» командасына сынақтан өтуге шақырды. Мотли 1946 жылы «Браунс» құрамына ілікті және 1940-жылдардың соңында Кливлендтің сәттілігіне негіз болды. Лига тарағанға дейін команда төрт рет AAFC чемпионатында жеңіске жетті, ал «Браунс» көбірек беделді NFL лигасына қосылды. Мотли 1948 жылы AAFC-нің үздік шабуылшысы, ал 1950 жылы «Браунс» тағы бір чемпионатты жеңген кезде NFL-дің үздік ойыншысы атанды. Мотли және оның қара нәсілді командаласы Билл Уиллис мансаптары бойында нәсілшілдікпен күресті. 1950 жылға қарай Американың барлық ірі спорт түрлерінде нәсілдік кедергілер жойылғанмен, олар алаңда және одан тыс жерлерде нәсілдік кемсітушілікке ұшырады. "Бізді 'негрлер' және аллигаторларға жем' деп атағанда, мен тачдаунға жүгіріп, Уиллис оларды қиратып жіберіп жатқанын білді", - деді бір кезде Мотли. "Олар бізді балағаттауды тоқтатып, бізді қуып жетуге тырысты". Браун жеңіске ғана назар аударғандықтан, командадағы нәсілшілдікке төзбеді. Тізе жарақатынан шаршаған Мотли 1953 жылғы маусымнан кейін «Браунс» командасынан кетіп қалды. Ол 1955 жылы «Питтсбург Стиллерс» командасының лайнербегі ретінде қайта оралуға тырысты, бірақ жыл соңына дейін босатылды. Содан кейін ол жаттықтырушылық мансабын жалғастыруға тырысты, бірақ «Браунс» және басқа командалар оны қабылдамады. Ол футболда жұмыс табудағы қиындықтарды нәсілдік кемсітушілікке байланысты деп есептеді, командалар қара нәсілді жаттықтырушыны жұмысқа алуға дайын ба деп сұрады. Мотли 1968 жылы Профутбол даңқы залына сайланды.

Алғашқы жылдары және колледж мансабы

Мотли Джорджия штатының Лисбург қаласында дүниеге келді және Огайо штатының Кантон қаласында өсті. Кантонның бастауыш және орта мектептерінде оқығаннан кейін, Мотли Кантон МакКинли орта мектебінде оқыды, онда футбол және баскетбол командаларында ойнады. Ол әсіресе футболдағы фулбек позициясында жақсы ойнады, ал Маккинли Булдогс оның оқу кезінде 25–3 есебімен жеңіс тіркеді. Команданың үш жеңілісі де Кантонның басты қарсыласы – Пол Браун жаттықтырған Массиллон Вашингтон орта мектебінің командасына қарсы болды. Мектепті бітіргеннен кейін, 1939 жылы Мотли Оңтүстік Каролина штатының Орангебург қаласындағы тарихи афроамерикандық колледж – Оңтүстік Каролина штаты университетіне түсті. Екінші курстан бұрын ол Невада университетіне ауысты, онда 1941–1943 жылдар аралығында футбол командасының жұлдызы болды. «Вольф Пэк» командасының шабуылдағы ойыншысы ретінде Мотли USF, Санта-Клара және Сент-Мэри сияқты Батыс жағалауының күшті командаларына қарсы ойнады. 1943 жылы тізесіне жарақат алып, оқуын тастап, Кантонға жұмыс істеуге қайтып келді.

Әскери және кәсіби мансап

АҚШ-тың Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысуы күшейгенде, Мотли 1944 жылы АҚШ Әскери-теңіз күштеріне қосылып, Ұлы көлдердегі Әскери-теңіз оқу станциясына жіберілді. Онда ол Пол Браун баптайтын, Огайо штатының мемлекеттік университетінің футбол командасының бас бапкері қызметінен уақытша босатылған Пол Браунның командасы – Ұлы көлдердегі Әскери теңізшілердің көк жамылғылары үшін ойнады. Мотли фулбек және лайнер қорғаушы болып ойнады және команданың шабуыл мен қорғанысының маңызды бөлігі болды. Ұлы көлдердегі уақытындағы ең жарқын сәт – 1945 жылы Нотр-Дамға 39:7 есебімен жеңіс болды. Мотли ойынға дейін босатылуға құқылы болды – бұл маусымның соңғы матчы және Екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы әскери ойыны болды, бірақ ол ойнауға шешім қабылдады. Мотли өте жақсы өнер көрсетті, себебі Браун жаңа тактиканы сынап көрді: кейін «тарту» деп аталған кешіктірілген пас беру. Соғыстан кейін Мотли Кантонға оралып, болат зауытында жұмыс істеді, 1946 жылы Риноға оралып, колледжді бітіруді жоспарлады. Алайда сол жазда Пол Браун жаңа «Америка футбол лигасы» (AAFC) құрамында «Кливленд Браунс» командасын баптады. Мотли Браунға сынақтан өтуге рұқсат сұрап хат жазды, бірақ Браун оның қажетті фулбектерінің бар екенін айтып, бас тартты. Бірақ тамыздың басында Браун тағы бір афроамерикалық жұлдыз – Билл Уиллисті команданың Огайо штатындағы Боулинг-Гриндегі жаттығу лагеріне шақырды. Он күннен кейін Браун Мотлиді де шақырды. «Олардың Уиллиске бөлмеде бірге тұруға кімдік керек болды деп ойлаймын», - деді Мотли кейін. «Менің командаға ілігуіме сенімді емес еді. Мен оларды жаңылыстырғаныма қуаныштымын». Мотли мен Уиллис командаға ілігіп, қазіргі замандағы кәсіби футбол ойнаған алғашқы афроамерикалықтардың бірі болды. Ұлттық футбол лигасының «Лос-Анджелес Рамс» командасы сол жылдың басында кәсіби футболдағы жалғыз қара терілі ойыншыларды – Кенни Вашингтон мен Вуди Строудты шартқа алды. Төрт жігіт футболдағы түрлі-түсті кедергіні бұзып, Джеки Робинсон 1947 жылы «Бруклин Доджерс» командасына ауысқаннан жеті ай бұрын осы жетістікке қол жеткізді. Мотли Браунс оның футболда мансап құрудың жалғыз мүмкіндігі деп санады. «Бұл менің өмірімде болат зауытынан жоғары көтерілудің жалғыз мүмкіндігі екенін білдім және мен оны пайдаланғым келді», - деді ол. Мотли жылына 4500 долларлық келісімшартқа қол қойды. «Браунс» командасында ол Отто Грэм бастаған шабуылға қосылды, сондай-ақ Лу Гроза және Данте Лавелли, Мак Спиди сияқты ойыншылар да болды. Ол AAFC-де күшті ойыншы болды және командаға 1946 мен 1949 жылдар аралығында лиганың барлық чемпионаттарын жеңуге көмектесті. Ол жылдамдық пен күштің үйлесімділігіне ие болды – оның салмағы 238 фунтқа жетеді, бұл оған қарсыластарды жеңуге көмектесті. Ол сондай-ақ, пас беруді тоқтатуда жақсы ойыншы болды және қорғаныста лайнер қорғаушы ретінде ойнады. Мотли алғашқы маусымында бір жүгіріске орташа есеппен 8,2 ярд жүгірді. Оның ең жақсы тактикасы – тұзаққа түсіру, онда қорғаныс шебіне қарсыластың ойынға кедергі келтірмейтіндей рұқсат етіледі, бұл Мотлиге жүгіруге кеңістік ашты. 1948 жылы Мотли лигада жүгіру бойынша көшбасшы болды, ал «Браунс» 15:0 есебімен жеңіске жетті. Ол 1949 жылғы маусымнан кейін лига таратылғанда AAFC-нің барлық уақыттағы жүгіру бойынша көшбасшысы болды және «Браунс» командасы Ұлттық футбол лигасына (NFL) қосылды. «Браунс» AAFC жылдарында жалпы тұрақты маусымда 47 жеңіс, 4 жеңіліс және 3 тең ойын көрсетті, ал Мотли барлығы 3024 ярдқа жүгірді. 1940 және 1950 жылдардағы басқа қара нәсілді ойыншылар сияқты Мотли де алаңда және одан тыс жерде нәсілшілдік көзқарасқа тап болды. Пол Браун командадағы кемсітушілікке төзбейді; ол жеңіске жетуді қалады және оған ештеңе кедергі болмауға тырысты. Алайда, Мотли мен Уиллисті кейде ойын кезінде аяқтап, астарлап айтатын. «Кейде мен сол жігіттердің кейбіреулерін өлтіргім келеді, ал төрешілер сол жерде тұра береді», - деді Мотли көп жылдардан кейін. «Олар бізді аяқтап жатқандарын көріп, олардың айтқандарын естіп, арқаларын бұратын. Мұндай әрекеттер 2-3 жыл бойы жалғасты, содан кейін олар біздің қандай ойыншылар екенімізді біліп алды». Мотли мен Уиллис «Браунс» командасының алғашқы жылдарында Майами Сихокс командасына қарсы бір ойынға қатыспады, өйткені олар қорқынышты хаттар алды. Тағы бір жолы Майамиде Мотли мен Уиллиске команда тұрып жатқан қонақ үйде оларды қабылдамайтынын айтты. Браун команданы басқа жерге көшірумен қорқытты, ал қонақ үй басшылығы бас тартты. Соғыстан кейін Америкадағы нәсілге қатысты көзқарас өзгере бастады, бұл әлеуметтік және саяси дүрбелең тудырды және адамдарды болашақ туралы үмітпен және сеніммен ойлауға итерді. Прогресс баяу болғанымен және нәсілдік жеккөрушілік көп жылдар бойы жалғасты, 1950 жылға қарай барлық маңызды спорт түрлерінде түрлі-түсті кедергі бұзылды. «Браунс» командасының көптеген ойыншылары колледжде қара нәсілді ойыншылармен ойнауға үйренген, онда елдің көп бөлігінде командалар біріктірілген. Мотли мен Уиллистің қатысуы «Браунс» командасының алғашқы ойындарына көптеген көрермендерді тартуға көмектесті, өйткені оларды көру үшін көптеген қара нәсілді жанкүйерлер келді. Бір есеп бойынша, «Браунс» командасының алғашқы ойынын 10 000 қара нәсілді жанкүйер көрді. Мотлидің жылдамдығы мен дене бітіміне көмектескен «Браунс» командасы 1950 жылы лигадағы бірінші маусымында чемпион атанды. 1950 жылдың қазан айында Мотли Питтсбург Стиллерс командасына қарсы бір жүгіріске орташа есеппен 17 ярдтан астам жүгіріп, 52 жылдан астам сақталған NFL рекордын жасады, 11 жүгірісте 188 ярдқа жетті. 2002 жылдың желтоқсан айында Атланта Фальконс командасының ойыншысы Майкл Вик Миннесота Викингс командасына қарсы 10 жүгірісте 173 ярдқа жетіп, Мотлидің көрсеткішін басып өтті. Мотли сол ойында 69 ярдқа жүгіріп, 33 ярдқа пас берді. Мотли «Браунс» командасының Лос-Анджелес Рамс командасына қарсы өткен чемпиондық ойынында көзге түспесе де, 1950 жылы 810 ярдқа жүгіріп, лигада жүгіру бойынша көшбасшы атанды, әр ойында орташа есеппен 12-ден аз жүгіріс жасады. Ол бірінші команданың All-Pro құрамына бірауыздан енді. 1951 жылғы маусымға қарай Мотли өте қатал ойын стилінен туындаған физикалық әсерлерді сезіне бастады. Ол жаттығу лагерінде тізесіне жарақат алды және ол үлкен болып қалды; маусым толыққан кезде ол 31 жасқа толды. Мотли сол жылы 273 ярдқа және бір голға ғана жүгірді, бұл оның үшін оңай көрсеткіші емес. Мотлидің қиындықтарына қарамастан, «Браунс» командасы 11:1 есебімен Америкалық конференцияда жеңіске жетіп, чемпиондық ойынға шықты. Алайда Кливленд Рамс командасына 24:17 есебімен жеңіліп қалды. Мотли тек бес жүгіріс жасады және 23 ярдқа жетті. Мотлидің тізелері 1952 жылы да мазалады. Ол сол маусымдағы ескі формасының белгілі бір көрінісін көрсетсе де, «Браунс» командасының жаттықтырушылары оның енді жақсы формада емес екенін түсінді. Мотли жыл соңында 444 ярдқа жүгірді және бір жүгіріске орташа есеппен 4,3 ярдқа жетті, бұл оның мансабындағы ең төмен көрсеткіш. «Браунс» командасы 8:4 есебімен жеңіске жетіп, конференцияда жеңіске жетіп, тағы да NFL чемпиондығына қатысу құқығын алды. Мотли Детройт Лайонс командасына қарсы өткен матчта 95 ярдқа жүгірді. Алайда «Браунс» командасы 17:7 есебімен жеңіліп қалды. 1953 жылғы маусым Мотли үшін жақсырақ болған жоқ, өйткені оның тиімділігі жарақаттармен шектелді. Кливленд 11:1 есебімен жеңіске жетіп, екінші жыл қатарынан Детройт Лайонс командасына қарсы чемпиондық ойынға шықты. Мотлидің өнімділігі төмендегендіктен, «Браунс» командасы Лавеллиге және сонымен қатар жүгіруші ретінде ойнайтын Рей Ренфроға сенді. Мотли сол жылғы чемпиондық ойында қатыспады, тағы да «Лайонс» командасына жеңіліп қалды. Мотли 1954 жылы тоғызыншы маусымда ойнауға қайта орала алатынына сенді және оны дәлелдеу үшін жаттығу лагеріне келді. Алайда Пол Браун олай ойлаған жоқ. Жарақаттармен қиналған және 34 жасқа толған Мотли маусым басталғанға дейін кетіп қалды, өйткені Браун оны командадан шығарып тастайтынын айтты. «Марион тізесінің әлсіз екенін түсінді және оның жақсаратынына сенімді емес еді», - деді Браун сол кезде. «Ол өзінің жақсы күнінде шынымен жақсы фулбектердің бірі болды, тип...

Кейінгі өмір және өлім

Ойыншылық карьерасын мүлдем аяқтағаннан кейін Мотли Брауннан командадағы жаттықтырушылық қызметке қабылдауды сұрады. Бірақ Браун оның ұсынысын қабылдамады, Мотли футболдан қашқан болат зауытында жұмыс іздегені жөн дейді. NFL-де жаттықтырушылық мүмкіндік таба алмағандықтан, ол 1960-шы жылдардың басында виски сатушысы болып жұмыс істеді. Ол Browns командасынан кейде скауттық тапсырмалар алды, бірақ 1965 жылы Азаматтық құқықтар қозғалысы күшейген кезде, команда оны тұрақты жаттықтырушылық лауазымға бірнеше рет қабылдамағанын мәлімдеді. Ол 1964 жылы жаттықтырушылыққа өтініш бергенін, бірақ бос орын жоқ екенін естігенін жазды. 1969 жылға қарай команда Кливлендтің театр агенті Сид Фридман әйелдер лигасына қызығушылық оятуға тырысқанда бірнеше көрсету ойындарын ғана өткізді. Өмірінің соңында Мотли Кливлендтегі АҚШ пошта қызметінде, Гарри Миллер компаниясында (Суффилд, Огайо), Огайо лотереясында және Акрондағы Огайо жастарға көмек көрсету қызметінде жұмыс істеді. Ол 1999 жылы 79 жасқа толып, одан кейін 22 күн өткен соң простата қатерлі ісігінен қайтыс болды.

Құрметтер мен мұра

1968 жылы Мотли өзінің туған қаласы Кантонда орналасқан Профутбол даңқы залына сайланған екінші афроамерикалық ойыншы болды. Ол шабуылда фулбек және пасс-блокер, ал қорғаныста лайнбекер ретінде табысты ойнады, сондықтан футбол тарихындағы ең жақсы ойыншылардың бірі саналады. 1963 жылы Пол Браун жұмыстан босатылғаннан кейін команданың бас жаттықтырушысы болған көмекші жаттықтырушы Блантон Коллиер Мотли туралы: «Ол блокер ретінде теңдесі жоқ еді. Ол кез келген ойыншымен 30 метрдей қашықтыққа жүгіре алатын. Бұл адам керемет лайнбекер болды», – деді. 2019 жылдың қараша айында Мотли NFL 100 жылдығының барлық уақыттардағы командасына енген он екі жүгірушінің бірі болып таңдалды.