Кіріспе

Орыс классикалық пианині (1930–2005)

Лазар Наумович Берман (Ла́зарь Нау́мович Бе́рман, Лазар Нау́мович Берман; 26 ақпан 1930 – 6 ақпан 2005) – советтік орыс классикалық пианині, РСФСР-дің еңбек сіңірген әртісі (1988). Ол өте зор, құдіретті техникасымен және Лист пен Рахманиновты керемет орындауымен, сондай-ақ орыс романтикалық пианино мектебінің соңғы өкілі ретінде танымал болды. Эмиль Гиллс оны «музыкалық әлемдегі феномен» деп атады.

Өмірбаян

Берман Санкт-Петербургте еврей отбасында дүниеге келген. Оның анасы, Анна Лазаревна Маховер, есту қабілеті нашарлағанға дейін өзі фортепианода ойнаған. Ол ұлын екі жасында фортепианомен таныстырды. Берман үш жасында алғашқы конкурсына қатысып, жеті жасында, тіпті нота оқи алмас бұрын, өзі жазған Моцарттың фантазиясы мен мазуркасын жаздырған. Берман алғаш рет қалалық жас дарындылар байқауында көзге түсті. Леонид Николаев төрағалық еткен қазылар алқасы оның "музыкалық және фортепианолық шеберліктің сирек кездесетін ерекше жағдайы" бар екенін байқады. Төрт жасында "ұлы дарын" атағын алғаннан кейін, ол Ленинград мемлекеттік консерваториясының профессоры Самарий Савшинскийден сабақ алды. 1939 жылы Берман тоғыз жасқа толғанда, отбасы Мәскеуге көшті, ол Александр Голденвайзерден оқыды, бірінші Орталық музыка мектебінде, содан кейін Мәскеу консерваториясында, оны 1953 жылы бітірді. 1940 жылы ол Моцарттың 25-ші фортепиано концертін Мәскеу филармониясымен орындап, ресми дебют жасады. 1941 жылы студенттер, оқушылар мен ата-аналар Екінші дүниежүзілік соғыс салдарынан Волга бойындағы Самараға (бұрынғы Куйбышев) эвакуацияланды. Өмір жағдайы нашар болғандықтан, анасы оның қолы тоңбауы үшін қолғаптарының саусақтарын кесіп тастауға мәжбүр болды, осылай ол жаттығуларын жалғастыра алды. Содан кейін ол халықаралық деңгейде танымал бола бастады. 12 жасында ол радио арқылы британдық тыңдаушыларға Франц Листтің "La campanella" шығармасын орындады. 1956 жылы екі халықаралық фортепиано конкурсында лауреат атанды: Бельгиядағы Королева Елизавета конкурсында Владимир Ашкеназибен бірге және Венгрияның Будапешт қаласындағы Франц Лист конкурсында. 1959 жылдан 1971 жылға дейін Берман француз азаматына үйленгендігі үшін шетелге саяхаттауға рұқсат берілмеді (ерлі-зайыптылық көп ұзамай ажырасып кетті); алайда, ол Кеңес Одағы бойынша гастрольдік сапарлар жасады және Melodia студиясында Листтің трансценденттік этюдтері сияқты жазбалар жасады. Бұл жазба стерео технологиясы қолданылған алғашқы кеңес жазбаларының бірі болды. 1970-ші жылдардың ортасынан бастап Берманға қайтадан шетелге гастрольдік сапарлар жасауға рұқсат берілді, ол үлкен табысқа ие болды. 1968 жылы Валентина Седоваға үйленді, ал 1970 жылы олардың ұлы Павел дүниеге келді. Ол Ресейдің Melodiya лейбліндегі сирек жазбаларды тыңдаған халықаралық музыка әуесқойларына, сондай-ақ Кеңес Одағына келгендерге танымал болғанымен, 1975 жылы импресарио Жак Лейзер ұйымдастырған Америкалық гастроліне дейін Ресейден тыс жерлерде кеңінен танылмады. Нью-Йорктегі 92-ші көшедегі "Y" театрындағы дебюттік концертінде Листтің трансценденттік этюдтерін орындағанда музыка әлемі қатты әсерге тап болды. Ол бір түндік сенсацияға айналды. Осыған дейін ол көбінесе ескі, тозығы жеткен фортепианоларда, түрлі деңгейдегі қызығушылық танытқан көрермендерге концерттер беріп жүрген. Кеңес Одағынан тыс гастрольдерге шақырулар Госконцерт мемлекеттік концерттік агенттігі тарапынан қабылданбады. Ол Мәскеудегі екі бөлмелі шағын пәтерде тұрды, онда бүкіл бөлмені алып жатқан үлкен фортепиано орналасқан. Бірақ 1975 жылғы гастролінен кейін ол дереу үлкен сұранысқа ие болды, Deutsche Grammophon, EMI және CBS оны жаздыру үшін бәсекелестікке түсті. Ол Герберт фон Караянмен бірге Чайковскийдің бірінші фортепиано концертін жазды, сондай-ақ 1976 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымы күнін мерекелеу үшін Антал Доратимен бірге халықаралық теледидарда көрсетті. Шопенді орындауы концерттік фильмде де, 1970-ші жылдардағы Deutsche Grammophon-ның полякшаларының жазбасында да жақсы құжатталған. Оның британдық сахнаға шығуының көп бөлігі 1970-ші жылдардың соңы мен 1980-ші жылдардың басында болды. 1976 жылғы желтоқсанда ол Сергей Прокофьев пен Франц Листтің музыкасын Корольдік фестиваль залында орындады. 1980 жылы, танымалдылығының шыңында, Берманға тағы да Кеңес Одағынан шығуға тыйым салынды. Бұл жолы ол Мәскеу әуежайында кедендік бақылаудан өтіп жатқанда, оның багажынан кеңестік цензурадан өтпеген америкалық жазушының кітабы табылды. 1990 жылдың тамызында Берман КСРО-дан Норвегияға, содан кейін Италияға көшті, онда ол мұғалім болып жұмыс істеді. Төрт жылдан кейін ол Италия азаматы болды, ал келесі жылы оны Веймардағы (Германия) Музыкалық мектепке шақырды, онда ол 2000 жылға дейін сабақ берді. Ол ұлы, скрипкашы Павел Берманмен бірге жиі концерттер берді. Берман 2005 жылы қайтыс болды, одан кейін екінші әйелі, сонымен қатар пианист Валентина Седова, және олардың ұлы, талантты скрипкашы және дирижер Павел Берман қалды. Оның шәкірттері: Соня Бах, итальяндық пианистер Джулиано Маззоканте, Маурицио Баглини, Энрико Элизи, Энрико Пейс, Владимир Ступель, Рутсуко Ямагиши, Иоанна Лупаску, Гинтарас Янушевичус, Вардан Мамиконян, Шестопал, Виктор Алексеевич, Руэйбин Чен, Антонио Формаро және Виктория Ермолова. Сондай-ақ корей пианисті Чонг Парк және жапон пианисті Чихару Айзава, олар үйленген және "Duo VIVID" пианино дуэті ретінде өнер көрсетеді.

Берман Флоренциядағы Cimitero delle Porte Sante бейітіне жерленген. Оның қабір тасына жазылған сөздер: "Сен және сенің музыкаң әрқашан бізбен".