Кіріспе

Канадалық пианист (1932–1982) және актер Гленн Герберт Гулд Иоганн Себастьян Бахтың фортепиано туындыларын орындаушы ретінде әйгілі болды. Оның ойнауы тамаша техникалық шеберлігімен және Бахтың музыкасының контрапункттік құрылымын ашып көрсету қабілетімен ерекшеленді. Гулд Шопен, Лист, Рахманинов сияқты романтик фортепиано әдебиетінің көп бөлігінен бас тартып, негізінен Бах пен Бетховенді, сондай-ақ кейбір кеш романтик және модернист композиторларды таңдады. Гулд Моцарт, Хайдн, Скрябин және Брамстың шығармаларын да жазды; Барокко дәуірінен бұрынғы Ян Питерсзон Свелинк, Уильям Бёрд және Орландо Гиббонс сияқты композиторлардың туындыларын, сондай-ақ Пол Хиндемит, Арнольд Шёнберг және Рихард Штраус сияқты 20-ғасыр композиторларының шығармаларын орындады. Гулд жазушы және радио хабаршысы болды, сонымен қатар композиторлық және дирижерлікпен де айналысты. Ол классикалық музыка туралы телебағдарламалар жасады, онда сөйлеп орындайтын, немесе сценарий бойынша сұхбаттасушымен әрекеттесетін. Ол Канаданың шалқап жатқан аймақтары туралы "Жалғыздық трилогиясы" деп аталатын үш музыкалық-конкрет радио деректі фильмін жасады. Ол музыка теориясын талқылаған музыкалық журналдарға көптеген мақалалар жазды. Гулд өзінің ерекшеліктерімен танымал болды, оның музыкалық интерпретациялары мен фортепианодағы манералары, тіпті өмір салты мен мінез-құлқының ерекшеліктері де сонымен байланысты болды. Ол көпшілік алдында өнер көрсетуді ұнатпады және 31 жасында студиялық жазбалар мен бұқаралық ақпарат құралдарына көңіл бөлгені үшін концерттер беруді тоқтатты.

Ерте өмір

Гленн Гулд 1932 жылдың 25 қыркүйегінде Торонтодағы үйінде дүниеге келді. Ол Расселл Герберт Голдтың (1901–1996) және Флоренс Эмма Голдтың (қыз есімі Грейг; 1891–1975) жалғыз баласы еді. Олардың отбасы тегі 1939 жылға таяу еврей деп жаңылысудан сақтану үшін Гульд деп ресми түрде өзгертілді, себебі соғысқа дейінгі Торонтода антисемитизм кең таралған. Оның үш жасында абсолютті тыңдауы бар екені анықталды. Жасынан бастап, фортепиано алдында отырғанда, жас Гулд жеке-жеке ноталарды ойнап, олардың ұзақ үнсіздігін тыңдайтын, бұл әдеттегі балалардан өзгеше екенін әкесі Берт атап өткен. Бір жылдан кейін ол жазбаша теориялық емтиханды сәтті тапсырып, Торонто консерваториясының (ATCM) дипломдық біліктілігіне ие болды. Гулд былай деді: «Фортепиано – менің ерекше сүйіспеншілігімді тудыратын аспап емес, бірақ мен оны өмірім бойы ойнап келемін және бұл менің ойларымды жеткізудің ең үздік құралы». Бах туралы айта келіп, Гулд: «Мен өзім ойнайтын кейбір аспаптардың механизмдерін түзеттім, ал жазбалар үшін қолданатын фортепиано да сондайлай түзетілген, сондықтан ол стандартты механизмнен гөрі жеңіл және жауап беретіндей. Оның механизмі қуаты жоқ автомобильге ұқсайды: сіз оны басқарасыз, ол сізді емес. Бахты фортепианода ойнаудың құпиясы осында. Сізде бірден жауап беру, нәрселердің ең ұсақ детальдарын бақылау болуы керек». Жасөспірім шағында Гулд Артур Шнабельдің ықпалында болды. 1945 жылы, 13 жасында, ол Торонто симфониялық оркестрімен Бетховеннің 4-ші фортепиано концертінің бірінші бөлімін орындап, оркестрмен алғаш рет сахнаға шықты. Оның алғашқы жеке концерті 1947 жылы, ал радиодағы алғашқы концерті 1950 жылы CBC арнасында өтті. Бұл Гулдтың радио және жазбамен ұзақ байланысының бастамасы болды. 1953 жылы ол виолончельші Исаак Мамотт пен скрипкашы Альберт Пратцпен бірге «Фестиваль триосы» камералық тобын құрды. Гулд 1955 жылдың 2 қаңтарында Вашингтондағы Филипс коллекциясында американдық дебютін жасады. Музыкалық сыншы Пол Хьюм «Вашингтон Пост» газетінде былай деп жазды: «2 қаңтар болжамдар жасау үшін ерте, бірақ 1955 жыл кеше түстен кейін Филипс галереясында ойналғаннан гөрі жақсы фортепиано концертін бізге сыйламауы мүмкін. Егер ол бізге тең сұлулық пен маңыздылықтағы басқаларын сыйласа, біз бақытты болар едік». 11 қаңтарда Нью-Йорктегі The Town Hall-да қойылым өтті. Гулдтың даңқы тез өсті. 1957 жылы ол Кеңес Одағында гастрольдік сапармен болды, ол Екінші дүниежүзілік соғыстан бері сол жерде өнер көрсеткен алғашқы Солтүстік Америкалық болды. Оның концерттерінде Бах, Бетховен және социалистік реализм дәуірінде Кеңес Одағында тыйым салынған Шенберг пен Бергтің сериялық музыкасы орындалды. Гулд 1958 жылы Бостонда «Пибоди Мейсон» концерттік сериясында өнер көрсетті. Гулд қоғамдық концерттер институтын өткен заманның қалдығы және «жаман күш» деп санады, бұл оның концерттік өнерден ерте зейнеткерлікке шығуына себеп болды. Ол қоғамдық орындаудың бәсекеге айналып, эмпатиясыз көрермендердің орындаушының қателік жасауы немесе сыншыл күтуді орындамауы мүмкіндігіне көңіл бөлгенін айтты; және мұндай қойылымдар тірі музыканың шектеулеріне байланысты ерекше емес интерпретацияларды тудырады. Ол бұл доктринаны жартылай әзіл-оспақпен «ГПААДАК» -та, яғни қошемет пен демонстрациялардың барлық түрлерін жоюға арналған Гулд жоспарында баяндады. 1964 жылдың 10 сәуірінде ол Лос-Анджелестің Уилшир Эбелл театрында соңғы қоғамдық концертін берді. Ол Бетховеннің 30-шы фортепиано сонатасы, Бахтың «Фуга өнерінен» үзінділер және Хиндемиттің 3-ші фортепиано сонатасын орындады. Гулд өзінің ерекше, тіпті театралды, ойнағандағы қимыл-қозғалыстарымен танымал болды. Тағы бір ерекшелігі – ол ортаның барлық аспектілерін толық бақылауда ұстауға деген ықыласы еді. Жазу студиясының температурасы дәл реттелуі керек еді; ол әрқашан өте жылы болуын талап етті. Гулдтың тағы бір биографы Отто Фридрихтің айтуынша, кондиционер инженері де, дыбыс жазу инженерлері де бірдей еңбек етуі керек болды. Фортепиано белгілі бір биіктікте орнатылып, қажет болған жағдайда ағаш блоктармен көтерілетін. Кейде аяғына кілем төселіп қойылды. Ол еденнен дәл жоғары отыруға мәжбүр болды және концерттерде тек әкесі жасаған креслода ғана ойнайтын. Ол осы креслоны тіпті орындық толығымен тозған кезде де қолданды. Оның креслосы онымен соншалықты байланысты, ол Канаданың кітапханасы мен мұражайында шыны шкафта құрметпен көрсетілуде. Дирижерлер Гулд пен оның ойнау әдеттеріне әртүрлі реакциялар көрсетті. 1957 жылы Кливленд оркестрімен Гулдты жетекшілік еткен Джордж Сзелл өзінің көмекшісіне: «Бұл ақылсыз – гений» деді. Бернстайн: «Ондай адам жоқ, онымен ойнағанды жақсы көремін» деді. Ол тамақ пішірмейтін, керісінше, көбінесе ресторандарда тамақтанды және қызмет көрсетуге сенеді. Ол күніне бір рет тамақтанатын, оған қамыс бисквиті мен кофе қосылатын. 2007 жылы бір дәлел келді. Гулд 1956 жылы Лос-Анджелесте болғанда, ол суретші Корнелия Фосс және оның күйеуі Лукас, дирижермен танысты. Бірнеше жылдан кейін ол мен Гулд махаббатқа берілді.

Денсаулық және қайтыс болу

Өзінің өмірбаянында психиатр Питер Ф. Оствульд Гулдтың 1950 жылдардың ортасында тамаққа қатысты невроздарының күшеюін атап өтті, бұл туралы Гулд оған өзі айтқан. Кейін Оствульд Гулдтың сол кезде "психогендік тамақтану тәртібінің бұзылуы" дамыған болуы мүмкін деген пікірді талқылады. 1956 жылы Гулд сонымен қатар психозға қарсы препарат – Торазин және тағы бір антипсихоздық препарат – резерпин қабылдады, олар қан қысымын төмендету үшін де қолданылады. Корнелия Фосс Гулд көптеген антидепрессанттар ішкенін айтты және оның психикалық денсаулығының нашарлауына осы препараттар себеп болғанын мәлімдеді. Гулдтың мінез-құлқы аутизм спектріне жата ма деген мәселе талқыланды. 1982 жылдың 27 қыркүйегінде, 50 жасқа толып, екі күннен кейін, қатты бас ауруынан кейін Гулд инсультқа ұшырады, осының салдарынан денесінің сол жағы парализге ұшырады. Ол Торонто қалалық ауруханасына түсті, жағдайы тез нашарлады. 4 қазанға дейін миына зақым келгені анықталды, содан кейін Гулдтың әкесі ұлын өмір сақтау аппаратынан ажыратуға шешім қабылдады. Гулдтың көпшілік алдындағы қоштасу рәсімі 15 қазанда Сент-Полс Англикан шіркеуінде Лоис Маршалл мен Морин Форрестердің орындауындағы әндермен өтті. Бұл рәсімге 3000-нан астам адам қатысты және Канада телерадиокорпорациясы арқылы тікелей эфирде көрсетілді. Ол Торонтодағы Маунт-Плезант зиратында (38-бөлім, 1050-лот) ата-анасының қасына жерленген. Оның қабір тасына Голдберг вариацияларының алғашқы тақтары қашалып жазылған. Жануарларды жақсы көретін Гулд өсиетінің жартысын Торонто гуманитарлық қоғамына, ал қалған жартысын Құтқару армиясына сыйлады. 2000 жылы қозғалыс бұзылыстары саласындағы невролог Гулдтың дистониясы болғанын, "сол кезде жақсы түсінілмеген мәселе" екенін атап көрсетті.

Жазбалар

Гулд сұхбаттасушыларға пианист болмағанда жазушы болатынын жиі айтатын. Ол музыка мен өнерге қатысты сын-пікірлерін және философиясын лекцияларда, салтанатты жиналыстардағы сөздерінде, мерзімді басылымдарда және CBC радио және теледидарлық деректі фильмдерінде баяндады. Гулд көптеген сұхбаттарға қатысып, оларды сценарийлеп дайындауға бейімділік танытты, сондықтан олар импровизацияланған әңгімелерден гөрі жазбаша жұмыстар сияқты көрінеді. Гулдтың жазу стилі өте көркемдікпен ерекшеленеді, бірақ кейде әсемдеп айтылуы, шектен шығуы және сөзді күшпен қолдануы мүмкін. Бұл оның (жиі) әзілге және иронияға талпынуында ерекше байқалады. фортепиано.

Өнер туралы

Гулдтың өнерге қатысты көзқарасы көбінесе 1962 жылғы осы цитатасымен қорытындыланады: «Өнердің қажеттілігі – адамдардың жүрегінде оның тұтандырған ішкі жануында, ал оның беткей, сыртқы, көпшілікке таныс көріністерінде емес. Өнердің мақсаты – бір сәттік адреналин шығару емес, керісінше, өмір бойында таңғажайыптық пен тыныштық сезімін бірте-бірте құру». Гулд өзін бірнеше рет «соңғы пуритан» деп атады, бұл философ Джордж Сантаянаның 1935 жылғы осы аттас романына сілтеме. Бірақ ол көп жағынан прогрессивті болды, 20 ғасырдың басындағы атональды композиторларды насихаттады және жазу процесіне терең үңіліп, технологияның музыканы өндіру мен таратуға тигізген зор өзгерістерін болжады. Марк Кингвелл осы парадоксты, оны Гулд та, оның биографтары да шеше алмаған, былай деп түйіндейді:

Технология

Гулдтың әдісі сияқты «шындық» мәселесі кеңінен талқыланды (бірақ 20 ғасырдың соңына қарай бұл талқылау азайды): студияда техникалық құралдармен күшті өңделген жазба, «түпнұсқалық» немесе «тікелейлік» тұрғысынан кемшілік пе? Гулд өзінің процесін кинорежиссердің жұмысына теңеді – екі сағаттық фильмді екі сағаттың ішінде жасау мүмкін емес екенін біледі, – және музыка жазу процесі неге басқаша болуы керек деп сұрады. Ол тіпті музыканттармен, дыбыс режиссерлерімен және қарапайым тыңдаушылармен эксперимент жүргізді, олар жазбадағы тіркеу (splice) қай жерде жасалғанын анықтауға тиіс болды. Әр топ әртүрлі нүктені таңдады, бірақ ешқайсысы толыққанды сәттілікке жете алмады. Бұл сынақ ғылыми тұрғыдан толыққанды болмаса да, Гулд: «Жазу өтірік айтады және көбінесе одан құтылып кетеді» деп мәлімдеді. «Жаратылыс процесіндегі жалғандық және еліктеу» атты лекциясы мен эссесінде, оның маңызды туындыларының бірінде, Гулд шындық пен шығармашылыққа қатысты көзқарастарын ашып көрсетеді. Ол шығарманың қабылдану кезеңінің «өнер» ретінде қабылдануына қалай әсер ететінін сұрайды, сондай-ақ өзінің Хайднға ұқсас сонатасын құрастырып, оның осы композитордың туындысы ретінде қабылдануын сипаттайды. Егер бұл соната ертерек немесе кейінірек композиторға жатқызылса, онда ол музыкалық шығарма ретінде аз қызығушылық тудырар еді. Бірақ өзгерген шығарманың өзі емес, музыка тарихының қалыптасқан түсінігіндегі оның орны. Сол сияқты, Гулд голланд суретшісі Йоханнес Вермеерге жатқызылған жаңа суреттердің Хан ван Мегереннің жоғары сапалы жалғандарын қабылдаудағы «екіұштылықты» атап өтеді, олардың жалған екені белгілі болғанға дейін және кейін. Гулд суретшінің тұлғасын және оның тарихи контекстін бағалауда азайтатын, сурет туралы тарихи емес немесе кемінде Ренессансқа дейінгі көзқарас ұстанады: «Бізге суретте басқа дәуірдің тарихи көзқарастарымен тікелей байланыс күтуге қандай құқық бар? Сонымен қатар, кітаптың авторының жағдайы өз заманының жағдайын дәл және адал түрде көрсетеді деп қалай ойлаймыз? Егер композитор, тарихшы ретінде қателік жіберсе не болады?»

Студия

Музыка жасау кезінде Гулд студияның бақылауы мен жақындығын артық көретін. Ол концерт залын ұнатпай, оны бәсекелестік спорты алаңымен салыстырды. 1964 жылы ол соңғы рет қоғамдық өнер көрсетті, содан кейін мансабын студияға арнады, альбомдар мен бірнеше радиодерекфильмдер жазды. Ол жазудың техникалық аспектілеріне қызығушылық танытты және таспаны өңдеуді шығармашылық процестің бір бөлігі деп есептеді. Гулдтың студиялық продюсерлері "оған көптеген орындаушыларға қарағанда аз мөлшерде тіркеу қажет болды" деп куәлік берсе де, Гулд осы процесті жазу процесін толық бақылауға алу үшін пайдаланды. Ол "Жақсы темперленген клавир" кітабының I кітабындағы ля минорындағы фуганы қалай жазғанын және оны екі алудан біріктіргенін, фуганың экспозициясын бір алудан, ал эпизодтарын екінші алудан алғанын айтты. Ол Бахтың көптеген клавирлік шығармаларын жазды, соның ішінде "Жақсы темперленген клавир" екі кітабын, партиталарды, француздық сюиталарды, ағылшындық сюиталарды, инвенциялар мен симфонияларды, клавирлік концерттерді және бірнеше токкаталарды (оған ең аз қызығушылық танытқан, олардың полифониясы аз болғандықтан). Ол органда жазған жалғыз шығармасы "Өнер фугасынан" үзінділер болды, ол пианинода да қайтыс болғаннан кейін жарық көрді. Бетховенге келетін болсақ, Гулд композитордың ерте және соңғы кезеңдерін артық көретін. Ол барлық бес фортепиано концертін, 23 фортепиано сонатасын және көптеген багательдер мен вариацияларды жазды. Гулд Бетховен симфонияларының Лист жасаған фортепианолық транскрипцияларын жазған алғашқы пианист болды (1967 жылы Бесінші симфониядан бастап, ал Алтыншысы 1969 жылы жарық көрді). Гулд сонымен қатар Брамс, Моцарт және көптеген басқа да белгілі фортепиано композиторларының шығармаларын жазды, бірақ ол романтизм дәуірін тұтастай сынайтын. Ол Шопенді қатаң сынады. Шопенді ойнағысы келетінін сұрағанда, ол: "Жоқ, ойнағым келмейді. Мен оны әлсіз сәтте орындаймын, мүмкін жылына бір-екі рет өзім үшін. Бірақ ол мені көндіре алмайды" деді. Бірақ 1970 жылы ол Шопеннің си минорлық сонатасын CBC үшін орындады және кейбір миниатюраларды ұнатып, "си минордың бірінші бөлігі де ұнады" деді. Ол Моцарттың барлық сонаталарын жазды және оларды орындаудан ләззат алғанын мойындады, сондай-ақ 1966 жылы Леопольд Стоковский мен Америка симфониялық оркестрімен Бетховеннің V фортепиано концертін орындады. Гулд 1958 жылы Бетховеннің I фортепиано концертін жазуда Владимир Гольшманмен және Колумбия симфониялық оркестрімен Columbia Masterworks лейблі үшін кеңінен ынтымақтастық жасады, сондай-ақ 1960 жылдары Бахтың бірнеше шығармаларын, соның ішінде III клавирлік концертті (BWV 1054), V клавирлік концертті (BWV 1056) және 1967 жылы VII клавирлік концертті (BWV 1058), ал 1969 жылы II клавирлік концертті (BWV 1053) және IV клавирлік концертті (BWV 1055) жазды.

Құжаттамалық фильмдер

Гулд CBC телеарнасы мен радиосы үшін көптеген теле- және радиобағдарламалар жасады. Оның ең танымал туындылары: Солтүстік Канада мен оның халқына арналған ой-толғаныс – "Солтүстік идеясы" ("The Idea of North"); Ньюфаундленд туралы – "Кейінен келгендер" ("The Latecomers"); және Манитобадағы меннониттер туралы – "Елдегі тыныштық" ("The Quiet in the Land"). Үшеуі де Гулд "контрапункттік радио" деп атаған радиофоникалық электрондық музыка техникасын пайдаланады, онда бірнеше адамның бір уақытта сөйлегені естіледі – бұл фугадағы дауыстар сияқты, олар үстіне жазу және монтаж арқылы өңделеді. 1967 жылы солтүстік Онтариода көлік жүргізіп, Top 40 радиосын тыңдағаннан кейін туған тәжірибесі оның ең ерекше радио туындыларының біріне, Кларктың жазбаларына арналған өткір және көркем эссе – "Петула Кларкты іздеу" ("The Search for Petula Clark") бағдарламасына әсер етті.

Транскрипциялар, композициялар және дирижерлік

Гулд сонымен қатар фортепианоға арналған оркестр репертуарын көптеп транскрипциялаған. Ол өзінің Вагнер мен Равель жазбаларын, сондай-ақ Штраустың операларын, Шуберт пен Брукнердің симфонияларын, және «Сонда сіз фуга жазуды қалайсыз ба?» (SATB пианино немесе струнный квартеттің сүйемелдеуімен) транскрипциялаған. Оның струнный квартеті (Op. 1) әртүрлі пікірлерге ие болды: «The Christian Science Monitor» және «Saturday Review» жоғары бағалады, ал «Montreal Star» одан да аз. Гулдтың шығармаларына сын пікірлердің аздығы олардың шамалы санымен байланысты; ол Opus 1-ден әрі ешқашан жетістікке жете алмады және көптеген туындыларын аяқтамай қалдырды. Ол композитор ретіндегі сәтсіздігін «жеке дауысының» болмауына байланыстырды. Оның көптеген шығармалары Schott Music баспасында жарық көреді. «Glenn Gould: The Composer» атты жазбада оның түпнұсқа туындылары бар. Өмірінің соңына қарай Гулд дирижерлікпен айналыса бастады. Ол бұрын Бахтың №5 «Бранденбург концертін» және гарпсихордадан (гарпсикорд дыбысын имитациялайтын металл соққылары бар фортепиано) «Widerstehe doch der Sünde» кантатасын, сондай-ақ 1960 жылдары Густав Малердің №2 симфониясының (Urlicht бөлімі) басшылығын жасаған. Оның алғашқы белгілі дирижерлік өнері 1939 жылы алты жасында Уксбридждегі Бизнесмендердің Библиялық үйірмесі үшін өткен концертте пианист ретінде өнер көрсету кезінде болды. 1957 жылы ол CBC телеарнасының «Chrysler Festival» бағдарламасының дирижері болды, онда Морин Форрестермен бірлесіп жұмыс істеді. Дирижер ретіндегі соңғы жазбасы Вагнердің «Зигфрид Идиллиясының» түпнұсқа камералық музыкалық нұсқасы болды. Ол өмірінің соңғы жылдарын дирижерлікпен, музыка туралы жазумен және композициялаумен, сонымен қатар ауылдағы «нео-Тореолық өмір салтын» ұстанған күйде өткізуді жоспарлаған. Гулдтың «Жақсы темперленген клавирдің» II кітабынан «До мажордағы прелюдия мен фугасы» Карл Саган басқарған комиссия NASA-ның «Voyager Golden Record» жазбасына енгізу үшін таңдалды. Бұл жазба «Voyager 1» ғарыш кемесіне салынды. 2012 жылдың 25 тамызында ғарыш кемесі гелиопаузадан өтіп, жұлдызаралық кеңістікке енген алғашқы ғарыш кемесі болды. 1998 жылы ол Торонтодағы Канаданың Даңқ залына енгізілді, ал 2012 жылы Ұлттық тарихи тұлға деп жарияланды. Оның Торонтоның орталық қаласындағы мүсініне қарсы федералдық тақта орнатылды. Торонтодағы Канадалық хабар тарату орталығындағы «Glenn Gould Studio» оның құрметіне аталды. Гулдтың 75 жылдығына орай 2007 жылы Канаданың өркениет мұражайы «Glenn Gould: Генийдің дыбыстары» атты көрме ұйымдастырды. Мультимедиалық көрме Канаданың кітапхана және мұрағат қызметімен бірлесіп өткізілді. 1970 жылы Канада үкіметі оған Канада орденінің серігі атағын ұсынды, бірақ ол өзін тым жас деп санап, бас тартты.

Juno сыйлығы

Juno сыйлығы жыл сайын Канаданың жазба өнер және ғылым академиясымен табыс етіледі. Гулд үш рет жеңіске жетіп, біреуін жеке қабылдады. Жыл Сыйлыққа ұсынылған туынды Нәтиже1979Жылдың үздік классикалық альбомы Hindemith: Das Marienleben (Roxolana Roslak-пен бірге)1981Жылдың үздік классикалық альбомы Бах: Токкаталар, 2-том1982Жылдың үздік классикалық альбомы Бах: Прелюдиялар, Фугетталар және Фугалар1983Жылдың үздік классикалық альбомы Хайдн: Соңғы алты соната Бах: Гольдберг вариациялары1984Жылдың үздік классикалық альбомы Брамс: Балладалар, Op. 10, Рапсодиялар, Op. 79