Кіріспе

Австриялық пианист Артур Шнабель (17 сәуір 1882 – 15 тамыз 1951) – австриялық-американдық классикалық пианист, композитор және педагог. Шнабель музыкант ретінде таза техникалық шеберлікпен мақтаныштан аулақ болып, интеллектуалдық салмақтылығымен танымал болды. XX ғасырдың ең құрметті және маңызды пианистерінің қатарында, оның ойнауы Австро-Германия классикасында, әсіресе Бетховен мен Шуберт шығармаларында ерекше өмірлік күш, тереңдік және руханилықты көрсетті. Музыка сыншысы Харольд Шонберг Шнабельді "Бетховенді ойлап тапқан адам" деп сипаттады. 1932-1935 жылдар аралығында ол Бетховеннің барлық фортепианолық сонаталарын алғаш рет жазды. 2018 жылы АҚШ Конгресінің кітапханасы осы жазбаны тарихи маңызы үшін Ұлттық жазбалар тізіліміне қосу үшін таңдады.

Алғашқы жылдар

Арон Шнабель Австро-Венгрия империясы (қазіргі Польшаның бір бөлігі) құрамындағы Биелско-Белаға жақын Липник (Кунзендорф) ауылында дүниеге келді. Ол тоқыма саудагері Исидор Шнабель мен оның әйелі Эрнестин Таубе (қыз есімі Лабин) отбасының үш баласының ең кішісі болды. Оның екі әпкесі болды – Клара мен Фрида. Оның отбасы еврейлерден еді. Арон екі жасқа толғанда, оның ата-анасы 1884 жылы Венаға көшіп келді, себебі анасы оның музыкаға табиғи қабілетін байқаған еді. Шнабель төрт жасында фортепианоны ойнауды үйрене бастады, себебі ол үлкен әпкесі Клараның фортепиано сабақтарына қызығушылық танытқан. Алты жасында Вена консерваториясының профессоры Ханс Шмитттен фортепиано сабақтарын алды. Үш жылдан кейін ол Теодор Лешетицкийден сабақ алды. Бір күні мұғалімі оған: «Сен пианист бола алмайсың, сен музыкантсың», – деді. Ол Шнабельге Листтің Венгрия рапсодияларын оқуды тоқтатып, оның орнына сол кезге дейін көп назар қойылмаған Шуберттің сонаталарын оқуға рұқсат берді.

Лешетицкий жылдары

Шнабель 1891-1897 жылдар аралығында жеті жыл бойы Лешетицкийдің жетекшілігімен оқыды. Сол кезеңде Лешетицкийдің бірге оқыған шәкірттерінің арасында Осип Габрилович, Марк Гамбург және Игнац Фридман болды. Алғашқыда, Лешетицкийдегі бірінші жылында Шнабельге Анна Есипова (Лешетицкийдің екінші әйелі және өзі де танымал пианист) және Лешетицкийдің ассистенті Малвин Бри қатаң дайындық сабақтарын берді.

Отбасы

1899 жылы Шнабель 17 жасқа толғанда, оның қызы Элизабет Ростра Чехияның Брно қаласында дүниеге келді. Жастық шақтағы махаббаттың жемісі болған Элизабет пианист және пианино оқытушысы болды, психоаналитикке үйленді және 1995 жылы Швейцарияда қайтыс болды. 1905 жылы Артур Шнабель контральто әншісі және Лидер орындаушысы Тереза Бехрге (1876-1959) үйленді. Олардың екі ұлы болды: Карл Ульрих Шнабель (1909-2001), ол да классикалық пианист және белгілі пианино мұғалімі болды, және Стефан Шнабель (1912-1999), ол танымал актер атанды. Шнабель отбасы Артур Шнабельдің жас кезіндегі қарым-қатынасынан туған қызы Элизабет Рострамен өмір бойы жақын байланыста болды. Оның әйелі, ұлы Карл Ульрих және оның әйелі Хелен, туған жері Фогель (1911-1974), американдық пианист, және олардың немересі Клод Ален Мотье (1972-2002), ол да пианист болған және жол апаттағы кінәсіз құрбан болған, Артурдың қабіріне бірге жерленді. 2006 жылы Швиц қаласының әкімшілігі бұл қабірді ескерткіш деп жариялады. Бұл қабірдегі сүйектерді белгілі бір мерзімнен кейін шығару қағидасынан босатуды білдіреді.

Репертуар

Шнабель неміс композиторларына, әсіресе Моцарт, Бетховен және Шуберт сияқты Вена классиктеріне деген құлшынысымен танымал болды. Ол Брамс пен Шуманның шығармаларын орындағанымен, Бахтың шығармаларын ойнағаны және жазғанымен де танымал болды. Дегенмен, оның репертуары одан да кең болатын. Берлиндегі жас виртуоздық жылдарында ол Лист, Шопен және Вебер сияқты басқа композиторлардың шығармаларын орындады. Америкадағы алғашқы гастрольдерінде ол Шопеннің прелюдияларын және Шуманның C мажордағы Фантазиясын бағдарламалады. 1920 жылдары Шнабельді тыңдаған Клаудио Арау мен Владимир Хоровиц сияқтылар еске түсіргендей, ол Шопеннің ми минорындағы фортепиано концерті мен фортепиано сонатасы №2, B-бемоль минорында, Вебердің F минорындағы Концерттік пьесасы, фортепиано сонатасы №2 және «Биге шақыру» сияқты шығармаларды орындаған. Шнабель өзі Листтің B минорындағы сонатасын «өте жиі» ойнағанын, сондай-ақ Листтің ми-бемоль мажордағы фортепиано концертін орындағанын айтты. Шнабель сол кезде ұмытылған Шуберт пен Бетховеннің сонаталарын, оның ішінде оның қиын соңғы шығармаларын насихаттауымен танымал болды. Испанияда гастрольде болғанда Шнабель әйеліне Бетховеннің Диабелли вариацияларын орындаған кезде көрермендерге ашыған сезімін жеткізген. «Мен мұнда жалғыз ғана осыдан ләззат аламын, ал мен ақша аламын; олар төлейді және мазасыздық көреді», - деп жазды ол. Шнабель Бетховеннің фортепиано музыкасын танымал етуге үлкен үлес қосты, 1935 жылы британдық HMV лейблі үшін сонаталардың алғашқы толық жазбасын жасап, жиынтықты аяқтады. 2018 жылдың наурыз айында бұл жазба Конгресс кітапханасы таңдаған 25 жазбаның бірі болды және мәдени және тарихи маңызы үшін Ұлттық жазбалар тізіліміне енгізілді. Ол сондай-ақ Бетховеннің барлық фортепиано концерттерін жазды.

Орындау стилі

Шнабель прагматикалық орындаушы еді. Мысалы, Шнабель ешқашан қосымша орындаулар (энкор) жасаған жоқ, себебі олар өнерді құнсыздандырады деп сенді. Ол: «Мен әрдайым қол соғуды есеп-шот емес, квитанция деп есептеймін» деген еді.) және әр түрлі шағын туындылардың арасында бес скрипкалық квартет. Соңғы жылдары оның көптеген шығармалары (әсіресе скрипкашы Пол Зукофский қолдауымен) жазылып, CD-де қолжетімді болды, олардың ішінде үш скрипкалық квартет, үш симфония, оркестрге арналған рапсодия және төрт фортепианоға арналған жеке шығармалар: оның Сонатасы, Би сюитасы, Жеті бөлімнен тұратын шығармасы (1935–37) және Жеті бөлік (1947). Пианист Джени Лин 2019 жылы Steinway and Sons лейблі үшін Шнабельдің толық клавитуралық музыкасының жазбасын шығарды.

Композициялар

Артур Шнабельдің шығармалары Peermusic Classical баспасынан шығарылып, Hal Leonard Artur Schnabel ноталары арқылы таралды.

Әндер

Он ерте жыр, Op. 11 (1901) (Frühe Lieder), орта дауыс және фортепиано
Жеті ерте ән, Op. 14 (1899–1902) (Frühe Lieder), орта дауыс және фортепиано
Нотурно, Op. 16 (шамамен 1910), орта дауыс

Жазбалар

Менің өмірім мен музыкам. Минеола, Нью-Йорк: Довер баспасы. 1988 жылы қайта басылған. Шнабельдің 1945 жылы Чикаго университетінде өткізген он екі лекциясының стенограммалары. Музыка, зиялылық және даналық. Ред. Вернер Грунцвейг және Линн Мэтисон. Хофхайм: Вольке, 2009 жыл. "Менің өмірім мен музыкамның" жаңа басылымы, Берлиндегі Академия дер Кунсте музыка мұрағатында сақталған дереккөздерге сәйкес қайта қаралып, толықтырылған. Музыка және ең көп қарсылық көрсететін сызық. Түзетілген және редакцияланған басылым. Ред. Линн Мэтисон және Энн Шнабель Мотьер. Хофхайм: Вольке, 2007. Алғаш рет 1942 жылы Принстон университетінің баспасында жарық көрген. Шнабельдің Гарвард және Чикаго университеттерінде оқыған лекцияларының стенограммалары.

2016 жылы қайта жандандыру және 2018 жылғы деректі фильм

2016 жылдың 11 қыркүйегінде Берлиндегі Музикфест аясында Großer Sendesaal des rbb im Haus des Rundfunks залында өткен концерттен бастап Шнабельдің композицияларының кең ауқымды халықаралық жаңаруы басталды. Бағдарламада пианист Маркус Павлик (оның өзі де куратор), Шимановскийдің струнный квартеті, баритон Дитрих Хеншель және Мэтью Мишоридің кинопроекциялары қойылды. Неміс актері Удо Самель Артур Шнабельдің Мэри Вирджиния Форманға жазған хаттарынан үзінділерді оқыды. Бағдарлама 2016 жылдың 14 қыркүйегінде Венадағы RadioKulturhaus-та және 2018 жылдың 30 тамызында Францияның Межев қаласындағы Salle des congrès залында қайталанды, ал келешекте тағы да қойылымдар жоспарлануда. 2016 жылғы Берлиндегі концерттің толық нұсқасы Rundfunk Berlin Brandenburg радиосында көрсетілді және Мэтью Мишоридің режиссерлік еткен "Artur Schnabel: No Place of Exile" атты Arte деректі фильмі үшін түсірілді. Фильмнің тұсаукесері 2018 жылдың 4 ақпанында Arte телеарнасында өтті. Фильм Швейцарияда, Италияда, Венада және Берлинде түсірілді, күтпеген текстуралар (супер8, дроннан түсірілген кадрлар, артқы проекция) және актер Удо Самельді пайдалану арқылы Шнабельдің 20 ғасырдағы Еуропаның эмоционалдық және физикалық кеңістіктері арқылы өтіп-кеткен жолы бейнеленді. Сондай-ақ, 2016 жылғы Haus des Rundfunks концертінен орындалған үзінділер де көрсетілді. 2019 жылдың мамыр айында Steinway & Sons лейблі пианист Дженни Линмен бірге Шнабельдің толық фортепиано шығармаларын жариялады. 2019 жылдың қараша айында фильмнің Лос-Анджелес тұсаукесері Пасифик Палисадес қаласындағы Вилла Аврорада өтті. Вилла Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін неміс еврей зиялылары мен суретшілері үшін маңызды орын болды.