Кіріспе

Аргентиналық пианист (1941 жылы туған)

Марта Аргерич (ˈmaɾta aɾxeˈɾitʃ; Шығыс каталан: [əɾʒəˈɾik]; 5 маусым 1941 жылы туған) – аргентиналық классикалық концерттік пианист. Ол барлық уақыттағы ең ұлы пианистердің бірі деп кеңінен есептеледі. Буэнос-Айресте туып өскен Аргерич, Еуропада фортепианомен оқуға түсу алдында сегіз жасында алғашқы концертін берді. Ол жас кезінде бірнеше конкурста жеңіске жетті, оның ішінде VII Халықаралық Шопен пианино конкурсы да бар, және содан бері көптеген альбомдар жазып, әлемнің жетекші оркестрлерімен бірге өнер көрсетіп келеді.

Ерте өмір және білім

Аргерич Буэнос-Айресте дүниеге келген. Оның әке шежіресіндегі ата-бабалары 18-шы ғасырдан бері Буэнос-Айресте тұратын Каталониялық испандар болған. Ана шежіресіндегі әже-шешесі Ресей империясынан келген еврей иммигранттары еді, олар Аргентинаның Энтре-Риос провинциясындағы Колония Вилла-Клараға қоныс аударған. Бұл жер, барон де Хирш пен еврейлерді қоныстандыру қауымдастығы құрған колониялардың бірі болатын. Аргерих фамилиясының шығу тегі Каталонияға саяды. Аргерич екі жас сегіз айлық шағында балабақшаға барып, ондағы ең кішкентай бала болды. Бес жасар досы оған пианинода ойнай алмайтынын айтып, келекелеген. Аргерич оның сөзіне жауап ретінде, мұғалім ойнаған күйді құлағымен дәлме-дәл орындап берді. Мұғалім дереу анасын шақырып, екеуі "әңгімеге бастарды". Аргерич үш жасында фортепиано сабақтарын бастады. Бес жасында ол Винченцо Скарамуццаға шәкірт болып түсті, ол оған лирика мен сезімнің маңыздылығын қадағалап үйретті. Аргерич 1949 жылы сегіз жасында алғашқы концертін берді. 1955 жылы отбасы Еуропаға көшіп кетті, онда Аргерич Австрияда Фридрих Гульдадан сабақ алды, оны Аргерич өзінің маңызды ұстаздарының бірі деп есептейді. Кейін ол Стефан Аскеназе мен Мария Курсиомен де оқыды. Аргерич сондай-ақ Мадлен Липаттимен (Дину Липаттидің жесірі), Абби Саймонмен және Никита Магалоффпен қысқа мерзімге жаттығу мүмкіндіктерін пайдаланды. 1957 жылы он алты жасында ол үш апта ішінде Женева халықаралық музыкалық байқауында және Ферруччо Бузони халықаралық байқауында жеңіске жетті. Осы жетістіктен кейін Аргерич жеке және шығармашылық дағдарысқа тап болды. Италиялық пианист Артуро Бенедетти Микеланджелиден 18 ай ішінде тек төрт сабақ алғаннан кейін, ол Нью-Йоркке барып, өзінің кумирі Владимир Хоровицпен кездесуге және одан сабақ алуға тырысты, бірақ сәтсіз аяқталды. Ол үш жыл бойы фортепианода ойнамай, хатшы немесе дәрігер болу үшін оқудан бас тартуды ойлады. Ол Стефан Аскенаседің әйелі Анни Аскенасеге фортепианоға қайта оралуына көмектескенін айтты. 1965 жылы Варшавада өткен VII халықаралық Шопен фортепиано конкурсында 24 жасында жеңіске жеткеннен кейін ол халықаралық деңгейде танымал болды. Сол жылы ол АҚШ-та Линкольн орталығының "Ұлы орындаушылар сериясында" дебют жасады. 1960 жылы ол Шопен, Брамс, Равель, Прокофьев және Лист шығармаларын қамтитын алғашқы коммерциялық жазбасын жасады, ол 1961 жылы жарық көргеннен кейін сыншылардың жоғары бағасын алды. Содан бері ол Джинастера, Рахманинов және Шуман сияқты композиторлардың шығармаларын жазды, оларға өзінің ерекше жақындығын сезінеді. Аргерич сұхбаттарында жеке орындарында сахнада өзін "жалғыз" сезінетінін жиі айтады. 1980 жылдан бері ол жеке орындаулардың азайып, концерттерге, әсіресе камералық музыкаға және сонаталарда аспапшылармен ынтымақтастыққа көбірек назар аударады. Аргерич жыл сайынғы фестивалі арқылы да, халықаралық конкурстарда қазылар алқасының мүшесі ретінде де жас пианистерді қолдады. Пианист Иво Погореличтің музыкалық аренаға шығуына Аргеричтің әрекеттері де ықпал етті: 1980 жылы Варшавада өткен Халықаралық Шопен фортепиано конкурсының үшінші турынан шығарылғаннан кейін Аргерич оны гений деп жариялады және наразылық білдіріп, қазылар алқасынан кетіп қалды. Жеңімпаз атанған Джан Тхя Сонның айтуынша, Аргерич қорытынды нәтижелерді білгеннен кейін, оны құттықтау үшін төрелік комитетіне ашық телеграмма жіберіп, "әдемі әрекет жасады". Ол Габриела Монтеро, Маурицио Валлина, Серхио Тиемпо, Роберто Карневале, Габриеле Балдоччи және Кристофер Фальзоне сияқты бірнеше суретшілерді қолдады. Аргерич Комо көліндегі Халықаралық фортепиано академиясының президенті және жыл сайын Лугано фестивалінде өнер көрсетеді. Сондай-ақ, ол 1996 жылдан бері Жапонияның Беппу қаласында Аргерич музыка фестивалі мен кездесуінің бас директоры болып табылады. Оның баспасөз бен жариялылыққа деген қарсылығы оның мансабының көп бөлігінде назардан тыс қалуына себеп болды. Дегенмен, ол тарихтағы ең ұлы пианисттердің бірі ретінде танылған. Листтің Даниэль Баренбойм жетекшілік еткен Бірінші фортепиано концерті 2016 жылы The Proms-те орындалғанда, The Guardian газеті былай деп жазды: "Бұл ұмытылмас орындау болды. Аргерич осы жылдың маусым айында өзінің 75 жасын тойлады, бірақ бұл жаңалық оның саусақтарына жетпеген сияқты. Оның ойнауы әлі де таңғаларлық, әдеттегідей қорқынышты дәлдікпен, әуеннің жіңішке жіптерінен тоқу қабілеті бұрынғыдай теңдесіз. Бұл Листтің ұлы стиліндегі әдемі орындалуы болды, сәл көне сәнді және кейде тіпті сәл әдепсіз, бірақ осы концертте Баренбойм мен оркестрдің әр бұрылысын, әр қозғалысын, әр сезімдік ойды ұстанғанда, бұл толығымен орынды болды". Аргерич 2019 жылы 78 жасында The Proms-ке оралып, Баренбойм жетекшілігімен Чайковскийдің Бірінші фортепиано концертін орындады, бұл орындау "гипнотикалық" деп сипатталды.

Жеке өмір

Аргеричтің алғашқы некесі композитор-дирижер Роберт Ченмен болды, одан ол өзінің бірінші баласын (виолоншист Лида Чен Аргеричті) дүниеге келтірді. Неке бірнеше айдан кейін, 1964 жылы ажырасып кетті. Олар қарым-қатынаста болғанда бірге көп жазба жасаған жоқ болса да, Аргерич пен Ковацевич әлі де жиі бірге өнер көрсетеді. Стефани Аргерих «Қанды қыз» деген фильмінде ата-анасының некеде тұрмағандықтан, қызына есім қою үшін тиысты тастағандарын, және Аргерич жеңіске жеткенін айтады. Аргерич балаларын Энни Дютойт «богемиялық» деп сипаттағандай тәрбиеледі; Аргерич балаларының мектепке бармай, үйде болуын қалаған, және үнемі жас музыканттарды үйіне шақырып, түнде жаттығулар жасаған. Ана тілі испан тілі болғанымен, ол балаларына француз тілінде сөйлеуді үйретті. Аргерич ешқашан саяси партиямен байланыста болған емес. Дегенмен, ол 2019 жылғы сұхбатында өлім жазасына қарсы екенін және Францияда өлім жазасын жойған француз саясаткері Роберт Бадинтерді құрметтейтінін мәлімдеді. Оның досы, пианист Даниэль Баренбойм 2016 жылы Аргентина президенті Маурисио Макриге елге сириялық босқындарды қабылдауды сұрағанда, бұл Аргеричтің атынан да жасалғанын айтты. 1990 жылы Аргеричке қатерлі меланома диагнозы қойылды. Емнен кейін қатерлі ісігі басылып, бірақ 1995 жылы қайтадан пайда болып, өкпеге, бүйрекке, бауырға, миға және лимфа түйіндеріне тарады. Санта-Моникадағы Джон Уэйн қатерлі ісік институтында онколог Дональд Мортон жасаған эксперименталды емнен кейін Аргеричтің қатерлі ісігі қайтадан басылды. Алғыс айту ретінде Аргерич институтқа көмек көрсету үшін Карнеги залында концерт берді. 2023 жылдың қазіргі күніне дейін Аргерич қатерлі ісіктен толыққанды айығып кеткен.

Медиа

2002 жылы режиссер де Марта Аргерич туралы «Conversation nocturne» (Марта Аргерич: Кешкі әңгімелер) деректі фильмін шығарды. Стефани Аргерич Благоевич бала кезінен бастап түсірген кадрларды пайдаланып, 2012 жылы анасы туралы «Bloody Daughter» («Қанды қыз») атты деректі фильм түсірді.