Кіріспе

Колумбиялық жарымәскери (1965–2004)

Карлос Кастано Гил (16 мамыр 1965 – 16 сәуір 2004) – колумбиялық жарымәскери көшбасшысы, Кордова және Ураба аймақтарының шаруаларды өздерінен қорғаушылары (ACCU) ұйымын құрған, Колумбиядағы оңшыл жарымәскери ұйым және Медельин картелінің бұрынғы мүшесі. Кастано және оның бауырлары Фидель мен Висенте, олардың әкесі Колумбияның Революциялық Қарулы Күштері (FARC) және партизандардың басқа жауларымен немесе құрбандарымен бірігіп, ұрланып өлтірілгеннен кейін ACCU (және оның алдыңғы ұйымдары) құрды. Кейіннен ACCU Колумбияның Біріккен Өзін-Өзі Қорғау Күштерінің (AUC) негізін қалаушы мүшелерінің бірі болды.

Алғашқы жылдары

Карлос Кастаньо Гил – Кастаньо Гил отбасының кенже ұлы, ол бай жер иесі, Альянса Американа Антикоммунистаға жақын болған. Ағалары сияқты ол да әкесі өлтірілгенін өз көзімен көрді. 16 жасында ол FARC партизандарымен бірге әкесі өлтірілгені үшін FARC-қа қарсы қару алуға бел буған. Ол өзін-өзі қорғау тобының мүшесі болды, олар осындай топтардың алғашқыларының бірі еді. Оны Медельин картелінің басшысы Пабло Эскобармен інісі Фидель таныстырды, бірақ ол есірткіге қарсы болды. Кастаньо ағасынан, әскери офицерлерден және жарымәскери топ мүшелерінен, сондай-ақ Израиль жалдамалы жауынгері Яир Клейннен жауынгерлік жаттығулар алды. Осы жаттығулардың нәтижесінде 1985-96 жылдары UP-ға қарсы жойылғандарға бұйрық берілді.

Кастаньоның жарымәскери топтары есірткі саудасының ірі қылмыскері Хосе Гонсало Родригес Гачамен қаржыландырылды. Кастаньо ағалары мен Пабло Эскобар арасындағы достық Галеано мен Монкада кландарының (олар да Кастаньоның серіктестері) оның жеке түрмесі "Ла Катедраль" ішінде ұсталған кезде өлтірілгеннен кейін бұзылды. Кейін Кастаньо ағалары "Лос Пепес" ("Пабло Эскобардан қудаланған адамдар" деген сөздің аббревиатурасы) тобын құрды. Осы уақыт ішінде Карлос "Фантом" немесе "Бала" деген аттармен танылды. Лос Пепес пен Колумбия Ұлттық полициясының іздеу тобы арасындағы байланыс Эскобардың өліміне әкеп соқты. Эскобардың қазасынан бір ай өткен соң Фидель Кастаньо ЕПЛ партизандарымен шайқаста қаза тапты. Алайда, Карлос Фидельдің өліміне қатысы болуы мүмкін деп саналады, себебі екі бауырдың да сүйіктісі болған әйелді зорлап, өлтіргені (немесе өзін-өзі өлтіргені мүмкін) үшін кек қайтарған. Фидельдің өлімінен кейін Карлос Кастаньо АУК жарымәскери федерациясының басшылығын қабылдады.

AUC басшысы

1996 жылы жазушы Робин Киркпен сұхбаттасып, кейіннен "Өлімнен де қорқынышты: қырғындар, есірткі және Американың Колумбиядағы соғысы" (PublicAffairs: New York, 2003) деген атпен жарияланған сұхбатта Кастаньо өзінің бағынындағы адамдар "шамадан тыс әрекеттерге" барғанын мойындады, бірақ оларды Колумбиядағы қақтығыста қажет деп қорғады. "Көріңіздер, партизандар азаматтардың арасында жасырынып, халықты манипуляциялайды". 1997 жылдың қыркүйегінде "Эль Тиемпо" газетінде берген сұхбатында Кастаньо Мапирипан қырғынына жауапкершілікті мойындады. 1997 жылы Кастаньо Колумбиядағы жарымәскери топтардың бас ұйымы – Колумбияның Біріккен Өзін-Өзі Қорғау Күштерін (AUC) құрды. 2006 жылы AUC демобилизацияланып, Колумбия халқына бірнеше қатыгездікпен кісі өлтіргенін мойындады. Адам құқықтары ұйымдары AUC-ті жасаған зұлматтар үшін айыптады, ал ол есірткі саудасына қатысқанын ашық мойындады. АҚШ Мемлекеттік департаменті AUC-ті шетелдік террористік ұйым деп тізімдеді. AUC Колумбия президенті Альваро Урибе Велес мүшелеріне жеңіл шарттармен бейбіт келісімге келгеннен кейін таратылды. Кастаньо журналист Хайме Гарсонды өлтіргені үшін қатысты болмаған күйде сотталды және 38 жылға бас бостандығынан айырылды. 2001 жылы жарық көрген өмірбаянында ол жоғары дәрежелі католик шіркеу өкілдерімен және саяси лидерлермен достық қарым-қатынаста болғанын мойындады. Ол былай деді: "Америкалықтар жарымәскери топтарға көз жұмды" және Колумбия ұлттық армиясының қолдауына ие болды.

Есірткі саудасы туралы айыптау

2002 жылдың 24 қыркүйегінде АҚШ Әділет министрлігі Кастаньоға қарсы 17 тоннадан астам кокаинді АҚШ-қа тасығандығы туралы айыптама қойды. Кастаньо АҚШ-та сотталуға өз еркімен келемін деп мәлімдеді және көптеген қылмыстарға қатысқанын мойындады, бірақ оның жеке өзі есірткі саудасымен байланыстырылуына наразы болды. Кейбір сарапшылардың пікірінше, Кастаньо ұйымнан оқшауланған, себебі ол соңғы жылдары AUC-тің есірткі сатушылармен байланысын күшейткеніне сын көзбен қарады және Колумбия үкіметімен келісімге келуге көбірек дайындық танытты. Дегенмен, бұл оған қарсы кейбір AUC командирлерінің арасын бұзған болуы мүмкін. Кастаньо 2000 жылы Колумбия телеарнасында AUC қаржысының 70 пайызы есірткі саудасынан түскенін мәлімдеді.

Жоғалу және өлім

Кастаньо 2004 жылғы 16 сәуірде қаза тапты. AUC-нің әрекеттік командирлері бастапқыда оның күзетшілері мен жекелеген жартылай әскери топтар арасында кездейсоқ атыс болғанын мәлімдеді. Топтың ішіндегі және оның диссиденттік топтарындағы басқа көздер оның және оның адамдарының тұтқындалып, өлтірілгенше азапталғанын, содан кейін басқа AUC жетекшілерінің (мүмкін, оның өзінің інісі Висенте Кастаньо мен Диего Мурилло, қатылдығы "Дон Берна" деп белгілі) бұйрығымен жерленгенін хабарлады. Бұл жетекшілер есірткі саудагерлерімен тығыз байланысқа түскен еді. Колумбия тергеушілері оқиға болған деген жерге жақын уақытша қабір мен белгісіз дене (бірақ, көрінеу, Кастаньоныкі емес) тапты. Сол көздер Кастаньо мен оның серіктерінің денелері тергеушілер келгенге дейін қазылып алынып, басқа жерлерге көшірілгенін мәлімдеді. AUC-нің негізін қалаушысының өлімі туралы әлі нақты мәлімет жоқ, және осы оқиғаға қатысты көптеген болжамдар айтылды. 2004 жылғы 1 маусымдағы бір құпия хабарда аты-жөні жарияланбаған дипломатиялық көздер AFP агенттігіне Кастаньоның Панама арқылы Сирияға немесе Египетке АҚШ көмегімен әкетілген болуы мүмкін екенін айтты. Бұл мәлімдемеге қатысты нақты себептер мен егжей-тегжейлі ақпарат ұсынылмады, ал қатысы бар деген тараптар өздерінің қатысуын жоққа шығарды. AUC және басқа да жергілікті әскери топтар Карлос Кастаньоның қайда екендігі туралы пікір таластарын жалғастырды. Оның есірткі саудагерлерімен және қоғамның басқа да салаларымен жеке және қаржылық байланыстары оның жоғалып кетуіне немесе өлтірілуіне қатысты болуы мүмкін. Бұл мәлімдемелерге қарамастан, Кастаньоның нақты жағдайы әлі де белгісіз болып қалды. 2006 жылғы 23 тамызда Колумбияның Бас прокуроры Карлос Кастаньоның өліміне қатысы бар деген айыппен оның інісі Висенте Кастаньо мен тағы жеті адамды ұстауға бұйрық берді. Қылмыстың куәгерлері Кастаньоның денесі бөлік-бөлікке бөлініп, өртеліп кеткенін мәлімдеді. Кастаньоның қаңқасы 2006 жылғы 1 қыркүйекте терең емес қабірден табылғаннан кейін, Колумбия үкіметінің органдары ДНК-тестілеу арқылы оның кім екенін анықтады. Оның інісінің екінші лейтенанты, бұрынғы Халықтық Азаттық Армиясының (Ejército Popular de Liberación) партизаны, кейін жартылай әскери күштерге қосылған Хесус Рольдан, "MonoLeche" деп танылған, билікті қабірге жетеледі.

Танымал мәдениет

Кастаноны актер Маурисио Мехиа «Эль Картель» телесериалында Адольфо Агилар «Эль Халкон» рөлінде сомдайды. Мехиа «Наркос» Netflix түпнұсқа телесериалында да Кастано рөлін ойнайды. Дэвид Норена «Эскобар, зұлымдықтың қамқоршысы» телесериалында Кастаноны Лусио Морено рөлінде бейнелейді. Кастаноны «Los Tres Caínes» телесериалында актер Джулиан Роман да сомдайды.

Журнал мақалалары

Макдермот, Джереми "Колумбиялық жарымәскери лидері өлтірілді", Janes Intelligence Review; 2004 жылғы маусым, 16-том, 6-шы нөмір, 8–9 беттер.