Кіріспе

Колумбиялық партизандық қозғалыс

Колумбияның революциялық қарулы күштері – халық армиясы (ФАРК–ЕХ немесе ФАРК) – 1964 жылдан бастап Колумбиядағы қақтығысқа қатысқан марксистік-лениндік партизандық топ. ФАРК–ЕХ ресми түрде 1966 жылы құрылды, ал оның алдында 1948 жылғы «Вайоленсия» кезінде шаруалардың өзін-өзі қорғау тобынан аграризм және антиимпериализм саясатын ұстанатын шаруалар күші ретінде пайда болды. Олар түрлі әскери тактиканы, сондай-ақ терроризм сияқты дәстүрлі емес әдістерді қолданады. ФАРК–ЕХ операцияларының қаржысы келім-келісім мен құнсыздану, заңсыз кен өндіру, қорқыту және экономикалық қызметтің түрлі салаларына салық салу, сондай-ақ заңсыз есірткі өндіру мен тарату есебінен түсетін қаражаттармен қамтамасыз етілді. Олар – мемлекеттік органдар, оңшыл жарымәскерилер және солшыл партизандар (ФАРК, ELN, M19 және т.б.) қатысқан күрделі қақтығыстың бір бөлігі ғана. Колумбияның тарихи жад орталығы, мемлекеттік мекеме, 1981 және 2012 жылдар аралығында жарымәскерилердің жасаған қылмыстары салдарынан азаматтардың 38,4%-ы қаза тапқанын, ал партизандардың үлесі 16,8%, Колумбия қауіпсіздік күштерінің 10,1%-ы және басқа да белгісіз қарулы топтардың 27,7%-ы құрағанын мәлімдеді. Тарихи жад орталығының мәліметінше, 1970–2010 жылдар аралығында жасалған 27 023 ұрлықтың 90,6%-ы партизандардың есебінен болған. ФАРК–ЕХ күштерінің саны жоғары болды: 2007 жылы ФАРК 18 000 ер және әйелден тұратын қарулы күштерге ие екенін мәлімдеді; 2010 жылы Колумбия әскерилері ФАРК күштерінің шамамен 13 800 мүшеден тұратынын, олардың 50 пайызы қарулы партизандық күштер екенін есептеді; ал 2011 жылы Колумбия президенті Хуан Мануэль Сантос ФАРК–ЕХ күштерінің құрамында 10 000-нан аз адам бар екенін айтты. Колумбия Қорғаныс министрлігі 2002 жылдың тамызынан бастап 2017 жылғы жаппай демобилизацияға дейін ФАРК қатарынан 19 504 дезертир немесе жеке демобилизацияланған мүшелердің тізімін жасады, ФАРК-та дезертирлік әрекеттері үшін қатаң жаза, тіпті өлім жазасы да қарастырылған болатын. ФАРК энергиялық инфрақұрылымға 239 шабуыл жасады, бірақ олардың шаршағандығы байқалды. 2014 жылы ФАРК армиямен тікелей қақтығысқа түсуден аулақ болды, оның орнына оқшауланған әскери бөлімдерге қарсы ұсақ тұзақтар жасауға көшті. Бұрын ФАРК полиция патрульдеріне үйде жасалған минометтермен, снайперлік мылтықтармен және жарылғыш заттармен шабуыл жасады, себебі олар полиция бөлімдерімен тікелей күресуге жеткілікті күшті емес деп есептелді. Бұл 1990-шы жылдардағы Колумбия үкіметтік күштерінің нығаюымен байланысты үрдіс еді. 2016 жылдың маусым айында ФАРК Гаванада Колумбия президенті Хуан Мануэль Сантоспен атысты тоқтату туралы келісімге қол қойды. Бұл келісім елу жылдан бері созылып келе жатқан соғысты аяқтауға жасалған тарихи қадам ретінде қарастырылды. 2016 жылдың 25 тамызында Колумбия президенті Хуан Мануэль Сантос төрт жылдық келіссөздердің нәтижесінде ФАРК-пен бейбіт келісімге қол жеткізілгенін және 2 қазан күні ұлттық референдум өткізілетінін мәлімдеді. Референдум сәтсіз аяқталды, дауыс берушілердің 50,24%-ы қарсылық білдірді. 2016 жылдың 24 қарашасында Колумбия үкіметі мен ФАРК 30 қарашада Колумбия Конгресі бекіткен қайта қарастырылған бейбіт келісімге қол қойды. Алайда, ФАРК-тың 2000–2500 арасындағы диссиденттері әлі де ФАРК-тың бастапқы доктринасын ұстанады және есірткі саудасымен айналысады, бірақ бұл топтың өркендеген кезеңімен салыстырғанда әлдеқайда аз. ФАРК басшыларының шағын тобы 2019 жылдың 29 тамызында қарулы күшке оралатынын жариялады, Колумбия үкіметі бейбіт келісімдерді сақтамайды деп мәлімдеді, бірақ Колумбияның ресми тұлғалары бұл пікірмен келіспеді. Колумбия үкіметі алдын ала соққы беріп, қайта қарулануды жоспарлап отырған ФАРК мүшелерін жойды. 2024 жылдың ақпанына қарай бұрынғы ФАРК мүшелерінің басым көпшілігі 2016 жылғы бейбіт келісімді сақтады.

Ла-Вайоленсия және Ұлттық майдан

1948 жылы халықшыл саясаткер Хорхе Элиэсер Гайтанның қазасынан кейін Колумбияда он жыл бойы үлкен саяси зорлық-зомбылық орын алды, бұл консерваторлар мен либералдар арасындағы азамат соғысы болды, оның салдарынан 200 000-нан астам адам қаза тапты. Колумбия тарихы мен мәдениетінде бұл оқиғалар Ла Виоленсия (Зорлық-зомбылық, 1948–58) деп белгілі; қаза тапқандардың көп бөлігі Колумбия ауылдарындағы шаруалар мен жұмысшылар еді. 1957–1958 жылдары Либералдық партия мен Консервативтік партияның жетекшілері Ұлттық фронт (Frente Nacional, 1958–74) деп аталатын екі партиялық саяси жүйе құруға келісті. Либералдық және Консервативтік партиялар әр сайлауда бірлескен Ұлттық фронт үміткерін ұсыну және басқа саяси қозғалыстардың қатысуын шектеу арқылы үкімет билігін кезекпен жүзеге асыруға келісті. Бұл келісім 1957 жылғы 1 желтоқсанда өткен жалпыхалықтық референдумда конституциялық түзету ретінде бекітілді және Колумбияның бизнес қауымдастығы мен шіркеу тарапынан қолдау тапты. Алғашқы билік бөлісу келісімі 1974 жылға дейін күшінде болды; алайда, түзетулермен либералдық-консервативтік екі партиялық жүйе 1990 жылға дейін сақталды. Екі партиялық билік бөлісу келісімінің он алты жылға ұзартылуы либералдық және консервативтік элиталарға Колумбия қоғамының әлеуметтік-экономикалық бақылауын нығайтуға және Колумбия үшін баламалы үкімет формаларын ұсынатын саяси реформалар мен радикалдық саясатты басу үшін әскери күштерді арттыруға мүмкіндік берді.

Жедел экономикалық даму

1960-шы жылдары Колумбия үкіметі, Колумбияда мал шаруашылығына жер иелік ететін, Канадада туған АҚШ экономисі Лаучлин Кьюридің агробизнес жоспары – Жедел экономикалық даму саясатын (AED) іске қосты. Бұл жоспар, әлемдік экспортқа бағытталған ауыл шаруашылығы және мал өнімдерін көптеп өндіретін индустриалды шаруашылықты қолдады, ал Колумбия үкіметі ірі жеке шаруашылықтарға субсидиялар берді. AED саясаты, тек жергілікті тұтынуға арналған азық-түлік өндіретін шағын отбасылық шаруашылықтардың есебінен іске асырылды. Жерді "тиімді пайдалану" деп заңмен түсіндірілген түсінік негізінде, мыңдаған шаруалар өз шаруашылықтарынан күштеп шығарылып, қалаларға көшіп кетті, олар индустриалды еңбек күшіне қосылды. 1961 жылы жерсіз қалған отбасылардың саны 40 000-ға жетті, ал 1969 жылы Колумбия бойынша 400 000-ға дейін өсті. 1970 жылы латифундиялық типтегі индустриалды шаруашылықтар (50 гектардан асатын) елдің 77 пайыздан астам егістік жерін құрады. AED саясаты мал шаруашылығымен айналысатын және қалалық өнеркәсіпшілердің арасында жер иелігін шоғырландырды. Олардың бизнесі, қалаларға көшіп келген мыңдаған шаруалардың есебінен еңбекақы төлеуі төмендегенінің нәтижесінде пайдасын арттырды. Осы кезеңде ауыл тұрғындарының көпшілігі негізгі медициналық көмекке қол жеткізе алмады және нашар тамақтану кең таралған, бұл алдын алуға болатын аурулар мен нәресте өлімінің деңгейін көтерді.

ПКК және өзін-өзі қорғау қауымдастықтары

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін дереу өткен кезеңде Колумбияның ауылдық және қалалық аймақтарында коммунистер белсенділік танытты. Колумбия Коммунистік партиясы (Partido Comunista Colombiano, PCC) 1930 жылы Коминтерн тарапынан ресми аккредиттелді. PCC ауылдық жерлерде "еңбекші шаруалар лигаларын" және қалалық жерлерде "халық фронттарын" құруға кірісті, олар жұмысшы табының тұрмыс жағдайын және еңбек ақысын жақсартуды, білім беруді және құқықтарын қамтамасыз етуді талап етті. Бұл топтар ірі жер иелерінің мемлекеттік қолдауымен жасаған зорлық-зомбылыққа қарсы бірігіп, қорғаныс фронтын құра бастады. Олар ереуілдер, наразылықтар, жерді тартып алулар ұйымдастырды және Колумбияның оңтүстігінде коммунистер бақылауындағы "өздігінен қорғану қауымдастықтарын" құрды. Бұл қауымдастықтар халықтың күнкөрісін қамтамасыз ете отырып, мемлекеттік әскери күштерге қарсы тұра алды. 1959 жылдың қазан айында АҚШ Колумбияның ішкі қауіпсіздік жағдайын зерттеу үшін қарсы көтеріліс сарапшыларынан тұратын "Арнайы зерттеу тобын" жіберді. Ұсыныстардың арасында АҚШ тобы "Колумбия және АҚШ билігінің мүддесін "араласушылық" айыптауларынан қорғау үшін, ішкі қауіпсіздікке арналған кез келген арнайы көмек жасырын және тиімсіз болуы керек" деп кеңес берді. 1962 жылдың ақпан айында, 1959 жылғы "АҚШ арнайы зерттеу тобынан" үш жыл өткен соң, Форт-Брэггтегі АҚШ арнайы соғыс тобының жетекшісі, Арнайы соғыс орталығының командирі генерал Уильям П. Ярборо Колумбияға екінші рет зерттеу үшін келді. Бірлескен штаб басшыларына жолданған баяндамасына қосымша құпия хатта Ярборо АҚШ қолдауымен "жарымәскери, саботаж және/немесе террористік әрекеттерді" жүзеге асыру үшін күш құруға және орналастыруға шақырды. Жаңа қарсы көтеріліс саясаты 1962 жылы "Лазо жоспары" ретінде қабылданып, зорлық-зомбылық ошақтарында әскери операциялар мен азаматтық бастамаларды жүргізуді көздеді. Ярбороның ұсыныстары бойынша Колумбия әскері азаматтарды "азаматтық қорғаныс" топтарына тартты, олар әскерилермен бірлесіп қарсы көтеріліс науқанында жұмыс істеді, сондай-ақ партизандық қызмет туралы ақпарат жинау үшін азаматтық барлау желілерін құрды. Дуг Стоукс Колумбия үкіметі Лазо жоспары мен Ярбороның 1962 жылғы ұсыныстарымен ұсынылған қарсы көтеріліс стратегиясынан 1980 жылдардың басында ғана бас тартуға тырысқанын айтады.

FARC-тың құрылуы

Колумбия үкіметі 1960-шы жылдардың басында көптеген коммунистік топтарға шабуыл жасай бастады, ұлттық үкімет бақылауына қайтаруға тырысып, олар бақылап отырған аумақтарды ассимиляциялауға ұмтылды. FARC 1964 жылы Мануэль Маруланда Велес және басқа да PCC мүшелері Маркеталиа қауымдастығына жасалған әскери шабуылдан кейін құрылды. 16 000 колумбиялық әскер тек 48 қарулы жауынгері бар қауымға шабуыл жасады. Маруланда мен тағы 47 адам Маркеталияда үкімет әскерлерімен шайқасып, содан кейін қалған жауынгерлермен бірге тауларға қашып кетті. Осы 48 адам FARC-тың негізін құрады, ол кейіннен жүздеген жауынгерге дейін өсті.

FARC-EP жетінші партизандық конференциясы

1982 жылы FARC-EP өзінің жетінші партизандық конференциясын өткізді, ол FARC стратегиясындағы маңызды өзгерістерді қажет етті. FARC тарихи тұрғыдан көбінесе ауылдық жерлерде күресіп, Колумбия әскери күштерімен ұсақ-түйек шайқастармен шектелген болатын. 1982 жылға қарай, "кока бумасынан" түскен кірістер оларға колумбиялық әскерлерге ірі масштабты шабуылдар жасауға қабілетті жасырын армияға айналуға мүмкіндік берді. Олар сондай-ақ, озық әскери оқыту үшін күштерді Вьетнам мен Кеңес Одағына жіберді. Бұрын тек шалғай ауылдық аймақтарға ғана емес, орташа өлшемді қалаларға және бай табиғи ресурстарға жақын орналасуды, мықты экономикалық инфрақұрылым құру мақсатында жоспарлады. Осы конференцияда FARC ұйым атына "Ejército del Pueblo" немесе "Халық Армиясы" деген мағынаны білдіретін "EP" әріптерін қосты.

Ла Урибе келісімдері мен Патриотикалық одақ

1980 жылдардың басында президент Белисарио Бетанкур партизандармен бейбіт келіссөздер жүргізу мүмкіндігін талқылай бастады. Осының нәтижесінде 1984 жылы Ла-Урибе келісіміне қол қойылды, онда атысты тоқтату туралы мәлімдеме жасалды, ол 1984 жылдан 1987 жылға дейін сақталды. 1985 жылы FARC–EP мүшелері көптеген басқа солшыл және коммунистік топтармен бірігіп, «Патриотикалық одақ» («Patriotic Union», UP) деп аталатын саяси партия құрды. UP конституциялық реформа, демократиялық жергілікті сайлаулар, саяси орталықсыздандыру және Колумбия саясатындағы либералдық және консервативтік партиялардың басымдығын тоқтату сияқты саяси реформаларды (Apertura Democratica деп аталады) қолға алды. Олар сондай-ақ жерді қайта бөлу, денсаулық сақтау мен білім беруге көбірек қаржы жұмсау, шетелдік бизнес, Колумбия банктері мен көлік саласын мемлекеттік меншікке алу, сондай-ақ бұқаралық ақпарат құралдарына халықтың қолжетімділігін арттыру сияқты әлеуметтік-экономикалық реформаларды ұсынды. UP мүшелерінің көпшілігі FARC–EP-мен байланысты болғанымен, олардың басым бөлігі емес, еңбек одақтары және ПКК сияқты социалистік партиялар сияқты әртүрлі ағымдардан шыққан. Қалаларда FARC–EP UP-мен интеграцияланып, Juntas Patrióticas (немесе «бірлік жасушалары») құра бастады. Бұл еңбек одақтарымен, студенттік белсенділер тобымен және шаруалар лигасымен байланысты адамдардан тұратын шағын топтар еді. Олар бариоларға барып, әлеуметтік мәселелерді талқылады, UP-ге қолдау көрсетті және қалалық шаруалардың әлеуметтік-саяси позициясын анықтады. UP Колумбия тарихындағы кез келген басқа солшыл партиядан сайлауда жақсы нәтижелер көрсетті. 1986 жылы UP кандидаттары 350 жергілікті кеңес орындығын, 23 департаменттік жиналыстағы депутаттық орынды, 9 палата орындығын және 6 сенат орындығын жеңіп алды. 1986 жылғы президенттікке үміткер Хайме Пардо Лиаль ұлттық дауыс берудің 4,6%-ын иеленді. 1986 жылдан бері UP және басқа солшыл партиялардың мыңдаған мүшелері қаза тапты (бағалаулар 4000-нан 6000-ға дейін жетеді). 1987 жылы UP төрағасы Хайме Пардо өмірден озды. 1989 жылы бір ірі жер иесі UP-ның 400-ден астам мүшесін өлтірді. 1990 жылы Колумбиядағы барлық президенттік кандидаттардың 70%-дан астамы, ал орталық-солшыл партиялардан шыққандардың 100%-ы қанымен суаралды.

Гавирия мен Сампердің төрағалық етуі (1990-1998)

Осы кезеңде Колумбия үкіметі FARC-EP және басқа да қарулы топтармен келіссөздерді жалғастырды, олардың кейбіреулері сәтті аяқталды. Бұл кезде демобилизацияланған топтардың ішінде EPL, ERP, Квинтин Ламе қарулы қозғалысы және M 19 бар. 1990 жылдың 10 тамызында FARC-EP-тің идеологиялық жетекшісі және негізін қалаушысы Жакобо Аренас Колумбияның шығыс тауларындағы Каса-Верде кешенінде жүрек талмасынан қайтыс болды. 1990 жылдың соңында Колумбия армиясы ешқандай алдын ала ескертусіз, топпен келіссөздер жалғасып жатқанда төрт байланысты базаға шабуыл жасап, басып алды. Соңғы база – "Casa Verde" деп аталатын ғимарат, онда FARC-EP-тің Ұлттық хатшылығы орналасқан, 1990 жылдың 15 желтоқсанында басып алынды. Колумбия үкіметі шабуылдың себебі FARC-EP-тің процеске адал болмауы болды деп мәлімдеді, бұл олардың қылмыстық әрекеттерін жалғастыруы және қараша айындағы FARC шабуылдарымен дәлелденді. 1991 жылдың 3 маусымында Симон Боливар партизандық үйлестіру кеңесі мен үкіметтің арасында Венесуэланың Каракас қаласында және Мексиканың Тлаксала қаласында бейтарап аумақта диалог қайта басталды. Алайда соғыс тоқтаған жоқ, екі тараптан да қарулы шабуылдар жалғасты. Келісімге қол жеткізілмегендіктен келіссөздер 1993 жылы тоқтатылды. Осыдан кейін Координациялық кеңес көп ұзамай тарап кетті, ал партизандық топтар өздерінің қызметін тәуелсіз түрде жалғастырды. Әңгімелердің үзілуі алдында колумбиялық зиялылардың тобы (олардың ішінде Нобель сыйлығының лауреаты Габриэль Гарсия Маркес) Симон Боливар партизандық үйлестіру кеңесіне FARC-EP-тің ұстанымын айыптайтын және ел үшін оның қорқынышты салдарына толы хат жазды. 1990 жылдардың басында FARC-EP-те 7000-ден 10000-ға дейін жауынгерлер болды, олар елдің барлық аймақтарында 70 фронтқа бөлінді. 1996 жылдан 1998 жылға дейін олар Колумбия армиясына бірнеше шабуылдар жасады, соның ішінде Ваупес департаментінің Миту қаласында үш күндік шабуыл ұйымдастырып, көптеген сарбаздарды тұтқынға алды. 1994 жылдың 23 қыркүйегінде FARC американдық ауыл шаруашылығы ғалымы Томас Харгроувты ұрлап, 11 ай бойы тұтқында ұстады. Босатылғаннан кейін Харгроув өзінің басынан өткен оқиға туралы кітап жазды, ол 2000 жылы Мег Райан мен Рассел Кроудың қатысуымен түсірілген "Өмірдің дәлелі" фильмінің негізі болды. Осы кезеңде Колумбияда түрлі есірткі дақылдарының өсіруі кеңінен тарады және кока фермерлерінің көптеген шерулері өтті. Бұл шерулер Колумбияның оңтүстігіндегі маңызды жолдарды тоқтатты. Үкімет шенеуніктері FARC EP наразылық акциясына қатысуға мәжбүрледі деп мәлімдеді. Әлеуметтік антрополог Мария Клеменсия Рамирес партизандар мен шерулер арасындағы қарым-қатынас екіұшты болғанын айтты: FARC EP 1996 жылғы наразылықтарды өздерінің қатысу демократиясы саясатының бөлігі ретінде жариялады, бірақ сонымен қатар авторитарлық билік жүргізді, бұл шаруалардың көшбасшыларымен шиеленістерге және келіссөздерге әкелді, бірақ кокалеро қозғалысы кока фермерлерінің атынан ұсыныстар жасады және өз мүдделерін қорғады.

Пастрананың төрағалығы (1998-2002)

1999 жылдың наурыз айында жергілікті FARC жасағының мүшелері АҚШ-та тұратын үш түпкілікті халық құқықтарын қорғайтын белсендіні өлтірді. Олар У'Ва халқымен бірге У'Ва балалары үшін мектеп салуға және көпұлтты мұнай компанияларының У'Ва жеріне енуіне қарсы күреске жұмыс істеген. Бұл өлтірулер көптеген адамды күдікке түсірді, көптеген адамдар оны айыптады және АҚШ Пастрана үкіметіне FARC партизандарына қарсы күресті күшейту үшін қысым көрсетуге мәжбүр етті.

1998-2002 жылы бейбітшілік процесі

Бейбіт келісімге қол жеткізу үмітімен 1998 жылдың 7 қарашасында президент Андрес Пастрана FARC EP-ге Сан-Висенте-дель-Кагуан елді мекенін орталықтап, сенімді нығайту шарасы ретінде қызмет етуге арналған қауіпсіз аймақ берді. Ұшақ қадағалау, бірнеше шағын қалалар мен елді мекендерге шабуыл, «Ирландиялық Колумбиялық үштік» (төменде қараңыз) тұтқындалу, олардың FARC EP жауынгерлерін бомба жасауға үйрету және бірнеше саяси тұлғаларды ұрлау сияқты бірқатар резонанстық партизандық әрекеттерден кейін, Пастрана 2002 жылдың 21 ақпанында бейбіт келіссөздерді тоқтатты және FARC EP бақылауындағы аймақты қайтаруға қарулы күштерге тапсырма берді, бұл ортатүнде басталды. Көтерісшілер тобымен бұрын келісілген 48 сағаттық тынығу сақталмады, себебі үкімет оның қаңтардағы бұрынғы дағдарыс кезінде берілгенін мәлімдеді, сол кезде FARC EP-тің көптеген жетекші командирлері демилитаризацияланған аймақтан шығып кеткен көрінеді. Келіссөздер аяқталғаннан кейін FARC EP Колумбия аумағында сапарлап жүрген «Жасыл оттегі» партиясының президенттік үміткері Ингрид Бетанкурды ұрлады. Бетанкур 2008 жылдың 2 шілдесінде Колумбия үкіметінің күштерімен құтқарылды (төменде «Жаке» операциясын қараңыз).

Колумбия үштігінің ісі

2002 жылдың 24 сәуірінде АҚШ Өкілдер палатасының Халықаралық қатынастар жөніндегі комитеті Колумбиядағы ИРА қызметіне қатысты тергеу нәтижелерін жариялады. Олардың баяндамасында ИРА мен FARC-EP арасындағы ұзақ жылдарға созылған байланыс туралы айтылып, 1998 жылдан бері Колумбияға және одан тыс жерлерге саяхаттап жүрген ИРА-ның кем дегенде 15 мүшесі аталып, ИРА-ның FARC-EP мүшелерін оқыту үшін есірткі сатудан түскен кем дегенде 2 миллион доллар алғандығы туралы мәлімделді. IRA/FARC EP байланысы алғаш рет 2001 жылдың 11 тамызында, Боготада ИРА-ның екі жарылғыш заттар мен қалалық соғыс сарапшысы, сондай-ақ Кубада орналасқан Синн Фэйн өкілі тұтқындалғаннан кейін жарияланды. Джим Монаган, Мартин Маккоули және Ниалл Коннолли (Колумбия Үштігі деп аталады) 2001 жылдың тамызында Колумбияда тұтқындалып, FARC-EP-ке бомба жасау әдістерін үйреткені үшін айыпталды. 2002 жылдың 15 ақпанында Колумбия Үштігіне Колумбияда FARC EP мүшелерін бомба жасау бойынша оқытты деген айып тағылды. Колумбия билігі FARC EP-мен бірге оқшауланған орманды аймақта бес апта бойы болған адамдардың спутниктік суретін алды. Егер айыптаулар дәлелденсе, олар 20 жылға дейін түрмеге жабылуы мүмкін еді. 2001 жылдың қазан айында үш ирланд республикашысына қарсы іс бойынша маңызды куәгер жоғалып кетті. Бұл оқиға Синн Фейн президенті Джерри Адамстың Кубада партияның өкілі болған адамдардың бірі екенін мойындауымен бірге болды. Жоғалған куәгер, бұрынғы полиция инспекторы, 1998 жылы Маккоулиді FARC EP мүшелерімен бірге көргенін айтты. Оның куәлігі болмаса, үш адамды соттау мүмкіндігі төмендеді. Олар 2004 жылдың маусымында жалған паспортпен саяхаттағаны үшін кінәлі деп танылды, бірақ FARC EP мүшелерін оқытудан босатылды. Бұл шешім Колумбия Бас прокурорының апелляциясынан кейін өзгертілді және олар 17 жылға сотталды. Алайда, олар 2004 жылдың желтоқсанында босатылғаннан кейін жоғалып кетіп, Ирландияға оралды. 2002 және 2003 жылдары FARC Колумбияның шығыс провинциясы Метадағы он ірі ранчоны таратып, жерін жергілікті шаруаларға берді. Урибе әкімшілігінің алғашқы екі жылында бірнеше FARC EP фронттары, ең бастысы Кудинмарака мен Антиокияда, үкіметтің әскери операцияларымен жойылды. 2003 жылдың 5 мамырында FARC Антиокия губернаторы Гильермо Гавирия Корреаны, оның бейбітшілік жөніндегі кеңесшісі, бұрынғы қорғаныс министрі Гилберто Эчеверри Мехияны және сегіз сарбазды өлтірді. FARC Гавирия мен Эчеверриді бір жыл бұрын, Медельиннен Каиседоға, Антиокияға бейбітшілік шеруін басқарып бара жатқанда ұрлап кеткен болатын. 2004 жылдың 13 шілдесінде Біріккен Ұлттар Ұйымының Адам құқықтары жөніндегі жоғарғы комиссарының кеңсесі бұл топты жария түрде айыптады, себебі FARC EP Женева конвенциясының қосымша II хаттамасының 17-бабын және халықаралық гуманитарлық құқықты бұзды, нәтижесінде Антиокиядағы Сан-Карлоста жеті шаруаның қаза болуы және сексен адамның қоныс аударуына себеп болды. 2005 жылдың ақпан айының басында Колумбияның оңтүстік-батыс департаменттерінде FARC EP-тің ұсақ ауқымды әрекеттері салдарынан шамамен 40 адам қаза тапты. FARC-EP үкіметтің оңтүстік және оңтүстік-шығыстағы әскери операцияларына жауап ретінде өзінің әскери күшін Нариньо, Путумайо және Каука департаменттеріне шоғырландырды. FARC EP бастапқыда тұтқынға алған полиция және әскери қызметкерлерін (оларды соғыс тұтқындары деп есептейді) үкіметпен түрмедегі FARC EP мүшелерімен алмасу арқылы ғана босататынын мәлімдеді. ДМЗ келіссөздері кезінде шағын гуманитарлық алмасу өтті. Топ өзіне қарсы қазіргі әскери іс-қимылдың көп бөлігі жүргізіліп жатқан Валье-дель-Каука стратегиялық аймағындағы екі қаланы (Флорида және Прадера) қамтитын әскерден босатылған аймақты талап етті. Бұл аймақ Тынық мұхитының жағалауына есірткі тасымалдаудың маңызды жолы болды және тіпті Норте-дель-Валье және Кали картельдерінің негізгі орны болды. Бұл талапты Колумбия үкіметі 2002 жылғы бейбітшілік келіссөздеріндегі тәжірибесіне сүйене отырып қабылдамады. 2004 жылдың 2 желтоқсанында үкімет 23 FARC-EP тұтқынына кешірім берді, бұл өзара қадамдарды ынталандыру үшін жасалды. Бостандыққа шығарылатын тұтқындардың барлығы төменгі дәрежелі адамдар еді және олар қарулы күреске қайта қосылмауға уәде берді. 2004 жылдың қарашасында FARC-EP үкіметтің тұтқындаған 50 партизанға 59 тұтқынды беру ұсынысын қабылдамады. 28 қарашада жарияланған, бірақ 3 желтоқсанда жарияланған коммюникеде FARC EP олар тұтқын алмасу туралы келіссөздер жүргізудің алғышарты ретінде Сан-Висенте-дель-Кагуан мен Картахена-дель-Шаираны әскерден шығаруды талап етпейтінін, бірақ Валье департаментіндегі Флорида мен Прадераны талап ететінін мәлімдеді. Олар бұл аймақ олардың оңтүстік және шығыс бөлімдерінің (FARC EP-тің ең күшті бөлімдері) және Урибе әкімшілігі жүргізіп жатқан әскери операциялардың "әсер ету аймағынан" тыс жататынын айтты. Олар келіссөзшілерінің және босатылатын партизандардың қауіпсіздігіне кепілдік беруді сұрады, олардың саны 500-ге дейін жетеді деп күтілді, сондай-ақ процеске Біріккен Ұлттар Ұйымы мен басқа елдердің қатысуын үйлестіру үшін Католик шіркеуіне жүгінуді сұрады. FARC-EP коммюникеде Симон Тринидадтың экстрадициясы үкіметпен тұтқын алмасу келісіміне жетуге үлкен кедергі болады деп мәлімдеді. 2004 жылдың 17 желтоқсанында Колумбия үкіметі Тринидадты АҚШ-қа экстрадициялауға рұқсат берді, бірақ FARC EP барлық саяси және әскери тұтқындарды 30 желтоқсанға дейін босатса, бұл шара қайта қарастырылуы мүмкін екенін мәлімдеді. FARC EP бұл талапты қабылдамады. 2006 жылдың 25 наурызында, бұрыннан жарияланғаннан кейін, FARC-EP Путумайодағы Ла-Дорадада екі тұтқындалған полицейді босатып жіберді. Босату Боготадан оңтүстік-батысқа қарай 539 км қашықтықта, Эквадор шекарасына жақын жерде өтті. Қызыл Крест екі полицейдің жағдайы жақсы екенін мәлімдеді. Ауданға жасалған әскери операциялар мен нашар ауа райы босатуды бір апта бұрын жүзеге асыруға кедеріс келтірді. Басқа да оқиғалардың нәтижесінде, бес жылдан бері тұтқында болған азамат және неміс азаматы Лотар Хинце 2006 жылдың 4 сәуірінде FARC-EP тарапынан босатылды. Хинце құпия ақша талап ету мақсатымен ұрланған, ал оның әйелі ешқандай нәтиже бермей үш рет төлем жасаған. Бір тұтқын, полиция офицері Хулиан Эрнесто Гуэвара Кастро 2006 жылдың 28 қаңтарында туберкулезден қайтыс болды. Ол капитан болған және 1998 жылдың 1 қарашасында тұтқындалған. 2009 жылдың 29 наурызында FARC EP Гуэвараның денесін анасына беруге уәде берді. FARC Гуэвараның денесін 2010 жылдың 1 сәуірінде тапсырды. Басқа да азамат тұтқын, кейіннен Сыртқы істер министрі атанған және бұрынғы Даму министрі Фернандо Араухо 2006 жылдың 31 желтоқсанында өзінің күзетшілерінен қашып кетті. Араухо бес күн бойы джунгліде жүріп, Боготадан солтүстікке қарай 563 км қашықтықтағы Сан-Агустин ауылында әскерлермен кездесті. Ол 2000 жылдың 5 желтоқсанында Картахенаның Кариб теңізі жағасындағы қаласында жүгіріп бара жатқанда ұрланған. Ол 2007 жылдың 5 қаңтарында отбасымен қайта қосылды. Басқа тұтқын, полиция офицері Фрэнк Пинчао 2007 жылдың 28 сәуірінде тоғыз жылдық тұтқындықтан кейін күзетшілерінен қашып кетті. Ол 2007 жылдың 15 мамырында отбасымен қайта қосылды.

2007 жылы 11 тұтқын депутаттың өлімі

2007 жылдың 28 маусымында FARC–EP партизандары 2002 жылы ұрлап кеткен Валь-дель-Каука департаментінің 12 провинциялық депутатының 11-інің қаза болғанын хабарлады. Партизандар депутаттардың "белгісіз әскери топтың" шабуылы кезінде салдарынан қаза тапқанын мәлімдеді. Колумбия үкіметі үкіметтік күштердің құтқару операциясын жүргізбегенін және FARC–EP-нің тұтқындарды өлімге ұшыратқанын мәлімдеді. FARC екі тараптан да басқа зардап шеккендер туралы хабарламады және Қызыл Крестке мәйіттерді табуға рұқсат беруден бұрын бірнеше ай күтті. Үкімет мәлімдемесіне сәйкес, партизандар мәйіттерді беруді кейінге шегерді, себебі олардың қалай өлгенін көрсететін дәлелдерді шіру жасыруы мүмкін еді. Қызыл Крест мәйіттердің жерлену алдында жуылғанын және киімдері ауыстырылғанын, бұл олардың қалай өлтірілгенін жасыру мақсатында жасалғанын хабарлады. Қызыл Крест сондай-ақ депутаттардың жақын қашықтан бірнеше рет атылғанын, олардың көпшілігі арқасынан, ал екеуі тіпті басына оқ тиіп өлгенін хабарлады. 2009 жылдың ақпан айында аман қалған және кейіннен FARC-тан босатылған жалғыз депутат Сигифредо Лопес осы топты 11 тұтқынды өлтіргені үшін айыптады және әскери құтқару операциясы болғанын жоққа шығарды. Лопестің сөзіне қарағанда, тағы бір партизандық топтың күтпеген келуі шатасу мен паранойяға алып келді, нәтижесінде көтерілісшілер Валь-дель-Каука департаментінің қалған депутаттарын өлтірді. Ол бұрынғы бағынбаушылығы үшін жазаланғаннан кейін аман қалды және қалған топтан бөлек, жақын жерде тізбекпен байланып ұсталды.

2008 жылдың басындағы тұтқындар оқиғасы

2008 жылдың 10 қаңтарында бұрынғы вице-президенттікке үміткер Клара Рохас және бұрынғы конгрессмен Консуэло Гонсалес шамамен алты жылдық тұтқындықтан кейін босатылды. Венесуэланың делдалымен жүзеге асырылған келісім бойынша, тікұшақ Колумбияның іргесіне тереңінен ұшып келді, екі кепілді алып кету үшін. Әйелдер қарулы партизандармен джунглиден шығарылып, Халықаралық Қызыл Крест белгілері бар венесуэлалық тікұшақтарға тапсырылды. Көрсетілген веб-сайтта жарияланған мәлімдемесінде ФАРК-тың ЕХҚ әлі де 800-ге жуық адамды босату мәселесі бойынша Колумбия үкіметімен келіссөздер жүргізуге дайын екенін білдірді. ФАРК-ЕХҚ тобы туралы пікірін сұрағанда, Рохас оны "қылмыстық ұйым" деп атады, оның кепілдікке алуын "адамдық қадір-қасиеттің толық бұзуы" деп айыптады және тұтқынға алынған полицейлер мен әскерлердің кейбіреулерінің үнемі тізбектелгенін мәлімдеді. ФАРК-ЕХҚ жоспарлаған босатуды, бір ай бұрын халықаралық қауымдастықты бүлікшілерді соғысқа қатысушылар ретінде мойындауға шақырған Чавестің делдалауына деген құрмет көрсету деп атады. Колумбия президенті Альваро Урибе, Чавеспен қарым-қатынасы шиеленіскен, социалистік көшбасшыға алғыс айтып, барлық кепілдерді босатуға шақырды. Ол Колумбияның әлі де "террористік әрекеттерге қарсы" күресіп жатқанын, бірақ келісімге дайын екенін айтты.

FARC-қа қарсы митингтер

2008 жылдың 4 ақпанында Колумбияның 45 қаласы мен ауданында FARC-қа қарсы наразылықтар өтті, Боготада шамамен 1,5 миллион адам қатысты. Әлемнің 200-ге жуық қаласында, оның ішінде Берлин, Барселона, Лондон, Мадрид, Торонто, Дубай, Майами, Нью-Йорк, Брисбен және Ла-Пас қалаларында ынтымақтастық митингілері ұйымдастырылды. Митингтерге дейін аз уақыт бұрын 13 демобилизацияланған AUC жартылай әскери жетекшісі, оның ішінде Сальваторе Манкузо, наразылықты қолдайтынын мәлімдеме арқылы білдірді. Алайда, ұйымдастырушы Карлос Андрес Сантьяго бұл қадамды қабылдамады, мұндай қолдаудың зиянды екенін айтты және AUC-ның әрекеттерін сынады. 2008 жылдың 20 шілдесінде FARC-қа қарсы өткен кезекті митингілерге Боготада мыңдаған, ал елдің қалған бөлігінде жүздеген мың колумбиялықтар қатысты.

Рауль Рейес пен Мануэль Маруланда Велес қайтыс болды

2008 жылдың 1 наурызында Эквадордың Санта-Роза деген шағын ауылында, Колумбия шекарасының жанында, Колумбия ұшақтары FARC лагерін бомбалағаннан кейін FARC-тың басқарушы хатшылығының мүшесі Рауль Рейес қаза тапты. Бомбалаудан кейін "вертолеттегі әскерилер Рейес пен тағы 16 көтерілісшінің денелерін тауып алды". Рейес 1998–2002 жылдардағы сәтсіз бейбіт келісімдері кезінде FARC-тың бұрынғы бас келіссөзшісі болған, сондай-ақ ол FARC-тың кешірілгендерді босату жөніндегі маңызды келіссөзшісі болды. Рейестің қазасы FARC хатшылығының мүшесінің соғыста қаза тапқан алғашқы жағдайы болды. Эквадор осы шабуылды айыптады. Оқиға АҚШ пен Эквадор арасындағы дипломатиялық шиеленіске әкелді, себебі Орталық барлау агенттігі Колумбия әскеріне FARC–EP командирін және шабуылда қолданылған қару-жарақты табуға көмектесетін ақпаратты ұсынды деген мәлімдеме тарады. Бұл FARC–EP-тің 40 жылдан астам тарихындағы ең ауыр соққы деп есептеледі. Осы оқиғадан кейін бір аптадан аспайтын уақыт ішінде FARC–EP хатшылығының тағы бір мүшесі Иван Риос, өзінің күзетшісінің қолынан қаза тапты. Бұл Колумбия әскерінің күшті қысымы мен Колумбия үкіметінің 5 миллион долларға дейін сыйақы ұсынуының нәтижесінде болды. Шабуылдан кейін Колумбия әскері Рейеске тиесілі алты ноутбукке қол жеткізіп, олардың ішінде саясаткерлер, журналистер және адам құқықтарын қорғайтын белсенділер сияқты Колумбияның бірнеше солшыл тұлғаларын террористік қызметпен байланыстыратын ақпаратты тапты. Мануэль Маруланда Велес 2008 жылдың 26 наурызында жүрек талмасынан қайтыс болды. Оның өлімі құпия сақталды, бірақ 2008 жылдың 24 мамырында Колумбияның "Semana" журналы Колумбияның қорғаныс министрі Хуан Мануэль Сантоспен жасаған сұхбатын жариялады, онда Сантос Мануэль Маруланда Велес қаза болғанын айтты. Бұл жаңалықты FARC–EP командирі "Тимоченко" 2008 жылдың 25 мамырында Latin American телеарнасы teleSUR арқылы растады. "Тимоченко" жаңа бас қолбасшы Альфонсо Кано екенін мәлімдеді. FARC-тың "әлсіреуі" туралы бірнеше ұлттық және халықаралық БАҚ-тағы болжамдар мен Колумбия президенті Альваро Урибе FARC басшыларының кешірілгендерді босатуға дайын екендігі туралы мәлімдеме жасағаннан кейін, FARC хатшылығы кешірілгендерге немесе гуманитарлық келісімге қатысты өз көзқарасын өзгертпейтінін атап көрсеткен хабарлама таратты.

2008 жылдың аяғындағы тұтқындар оқиғасы

2008 жылдың 11 қаңтарында Венесуэланың Ұлттық Ассамблеясындағы жылдық Мемлекеттік хабарлама кезінде Венесуэла президенті Уго Чавес ФАРК-ты "Колумбия аумағын басып алған нағыз армия, олар террорист емес. Олардың саяси мақсаты бар, және біз оны мойындауымыз керек" деп сипаттады. Бірақ 2008 жылдың 13 қаңтарында Чавес ФАРК-ЭП-ның қарулы күрес және адам ұрлау стратегиясын жақтырмайтынын мәлімдеді. 7 наурызда Рио саммитінде Чавес ФАРК-ЭП-ның қаруларын тастау керектігін қайталады: "Латын Америкасында не болғанын және болып жатқанын қараңыз, осы туралы ойланыңыз (ФАРК-ЭП), соғыс бітті, осы өлім жеткілікті". 8 маусымда Чавес саяси шешімді және соғысты тоқтатуды талап етті: "Партизан соғысы – тарих. Латын Америкасында қарулы партизандық қозғалысқа орын жоқ". 2008 жылдың 2 шілдесінде Колумбияның "Жақ" әскери операциясы аясында Колумбия үкіметі ФАРК-ЭП-ны алдап, 15 тұтқынды журналистер мен халықаралық көмекшілер кейпіндегі Колумбия барлау қызметкерлеріне босатуға мәжбүр етті. Әскери барлау агенттері партизан қатарына еніп, тұтқындарды бақылауға жауапты жергілікті командир Герардо Агилар Рамирес, немесе Сезарды, оларды тікұшақпен ФАРК-ЭП-ның басшысы Альфонсо Каноға апаруға тырысамыз деп ойлатып алдады. Құтқарылғандардың арасында бұрынғы президенттік үміткер Ингрид Бетанкур, АҚШ әскери подрядчиктері Марк Гонсалвес, Томас Хауес және Кит Станселл, сондай-ақ Колумбияның он бір полиция қызметкері мен сарбазы болды. 4 шілдеде кейбір сарапшылар бұл тұтқынды босатудың құтқару операциясы ретінде көрсетілгенін күмәндандырды. 5 шілдедегі мәлімдемесінде ФАРК Сезар мен Энрикені тұтқындардың қашуына кінәлады және бұл оқиғаны кері кету деп мойындады, бірақ болашақта гуманитарлық келісімдерге қол жеткізуге дайын екенін қайталады. Тұтқындарды құтқарудан кейін Колумбия әскері ФАРК-ЭП-ның 1-ші фронтының қалған бөлігін, тұтқындарды ұстап тұрған бөлімшені қоршап алды. Колумбия әскері 1-ші фронтқа шабуыл жасағысы келмеді, оларға берілген жағдайда рақымшылық ұсынды. Колумбияның демобилизацияланғандарға гуманитарлық көмек көрсету бағдарламасы 2008 жылдың тамызында шілде айында Колумбияның көтерілісші топтарының 339 мүшесі, оның ішінде 282 партизан қаруларын тапсырғанын хабарлады. Колумбия консервативтік партиясының конгрессмені Оскар Тулио Лискано 2000 жылдың 5 тамызында ұрланды. 2008 жылдың 26 қазанында, жексенбі күні, бұрынғы конгрессмен ФАРК-ЭП-дан қашып құтылды. Тулио Лискано 8 жылдан астам уақыт тұтқын болып, онымен бірге саяхаттауға көндірген ФАРК-ЭП партизанымен бірге қашып кетті. Олар үш күн бойы таулар мен ормандарды аралап, Колумбияның батыс жағалауындағы әскерилерге тап болды. Тулио Лискано Ингрид Бетанкурды әскерилер құтқарып алғалы бері қашып шыққан алғашқы тұтқын және ұйымның ұстап тұрған ең ұзақ саяси тұтқыны болды. Ол 2008 жылы бостандыққа шыққан 22-ші колумбиялық саяси тұтқын еді. Тұтқында болған соңғы күндері Лизкано Сантосқа олардың тамақтанып жүргенінің тек құрма жүрегі мен қант қамысы ғана болғанын айтты. Әскерилер қамауды күшейткен кезде, ФАРК-ЭП партизаны өзінің орналасқан жерін Колумбия билігіне жеткізіп, Лизканоның Шоко штатындағы нақты орналасқан жерін көрсетті. Полиция мен әскерлер құтқару операциясын жоспарлаған кезде, Лизкано өзінің партизан күзетшісінің бірімен бірге қашып кетті. Екеуі үш күн, үш түн бойы жаңбырлы орманда жүріп, әскери патрульге тап болды. Батыс Калидегі клиникадан сөйлеген Лизкано сарбаздар ормандағы өзеннен айқайлап жатқанын көргенде, мас деп ойлап, назар алмағанын айтты. Тек ол ФАРК-ЭП партизанының Галиль автоматтарына көтерілгенін көргенде ғана сарбаздар оның ФАРК-ЭП-дан қашып бара жатқанын түсінді. "Олар өзенге секірді, сосын мен 'Мен Лизканомын!' деп айқайлай бастадым", - деді ол.

2009 жылғы тұтқын оқиғалары

2008 жылдың 21 желтоқсанында FARC–EP гуманитарлық ниетпен сенатор Пиедад Кордобаға тұтқынға алынған Алан Джара, Сигифредо Лопес, үш төменгі шенді полиция қызметкері және бір төменгі шенді сарбазды босататынын жариялады. 2009 жылдың 1 ақпанында FARC–EP төрт қауіпсіздік күштерінің өкілін – Хуан Фернандо Галисио Урибе, Хосе Уолтер Лозано Гварнизо, Алексис Торрес Сапата және Уильям Джованни Домингуэз Кастроны босатты. Олардың барлығы 2007 жылы тұтқынға алынған. Джара (2001 жылы ұрланған) 3 ақпанда, ал Лопес (2002 жылы ұрланған) 5 ақпанда босатылды. 2009 жылдың 17 наурызында FARC EP шведтік тұтқын Эрик Роланд Ларссонды босатты. Денесінің жартысы салданып қалған Ларссон Солтүстік Кордова штатының қиын-қыстау аймағындағы тергеушілерге тапсырылды. Ларссон 2007 жылдың 16 мамырында жұмысшыларына жалақы төлеп жатқанда, Тиерральтадағы шаруашылығынан, колумбиялық қатыны Диана Патрисия Пенамен бірге ұрланған. Ол сол айдың ішінде ұстаушылары мен полиция арасындағы атыс кезінде қашып кеткен. Ларссон тұтқындық кезінде инсульт алған. FARC EP 5 миллион доллар көлемінде сыйақы талап еткен. Ларссонның ұлының айтуынша, сыйақы төленбеген. 2009 жылдың 22 желтоқсанында Какета облысының әкімі Луис Франсиско Куэлардың денесі табылды, ол Флоренсиядағы үйінен ұрланғаннан кейін бір күн өткен соң осы оқиға болған. Ресми тұлғалардың мәлімдемесіне сәйкес, FARC оны ұрлап, өлтірген. Билік өкілдері оның ұрланғаннан кейін көп ұзамай өлтірілгенін хабарлады. Ұстаушылар қауіпсіздік күштерінен қашып бара жатқанда әкімнің тамағын кесіп тастаған. Радио арқылы таратылған мәлімдемесінде әкім міндетін атқарушы Патрисия Вега: «Менің енді FARC тағы да осының артында екеніне күмәнім жоқ» деді. FARC 2010 жылдың қаңтар айында Куэлардың ұрлануы мен өлтірілуіне жауапкершілікті мойындады. Топ оны «сыбайлас жемқорлық үшін сотқа тарту» мақсатымен ұрлағанын және оның өліміне оны күшпен құтқаруға жасалған әрекетті кінәлады. 2009 жылдың 16 сәуірінде FARC EP гуманитарлық ниетпен Пьедад Кордобаға армияның капралы Пабло Эмилио Монкайо Кабрераны босататынын мәлімдеді. Монкайо 1997 жылдың 21 желтоқсанында ұрланған. 2009 жылдың 28 маусымында FARC Жосуэ Дэниел Кальво Санчес атты сарбазды босатуды жариялады. Кальво 2009 жылдың 20 сәуірінде ұрланған. Кальво 2010 жылдың 28 наурызында босатылды. Монкайо 2010 жылдың 30 наурызында босатылды. 2010 жылдың 13 маусымында Колумбия әскерлері «Хамелеон» операциясы аясында полиция полковнигі Луис Эрлиндо Мендиета Овалле, полиция капитаны Энрике Мурильо Санчес және армия сержанты Арбей Дельгадо Арготені құтқарды; Арготе 1998 жылдың 3 тамызында ұрланған. Овалле мен Санчес 1998 жылдың 1 қарашасында ұрланған. 14 маусымда полиция лейтенанты Уильям Донато Гомес те құтқарылды. Ол да 1998 жылдың 3 тамызында ұрланған.

2010-2011 жж.: зорлық-зомбылықтың артуы

Президент Хуан Мануэль Сантос өзінің өкілеттігін Боготада FARC бомбасы жарылған деген күдікпен бастады. Бұл 2010 жылы Колумбия мен Венесуэла арасындағы дипломатиялық дағдарыстың шешілуінен кейін болды, ол президент Альваро Урибенің Венесуэланың FARC-ты белсенді түрде қолдауы туралы айыптауларынан туындаған еді. 2010 жылдың қыркүйек айының басында Колумбияның оңтүстігіндегі Нариньо және Путумайо департаменттеріндегі FARC EP шабуылдары салдарынан елуге жуық полиция және әскер қызметкері қаза тапты. Corporación Nuevo Arco Iris ұйымының желтоқсан айындағы есебінде 2010 жылдың қаңтар және қыркүйек айлары аралығында 473 FARC EP партизаны және 357 Колумбия қауіпсіздік күштерінің өкілі шайқаста қаза тапқан. Осы кезеңде тағы 1382 әскер немесе полиция қызметкері жараланған, ал жыл соңына дейін қаза болғандардың саны 2500-ге жетеді деп болжанып отыр. Nuevo Arco Iris жетекшісі Леон Валенсия FARC партизандарына қарсы жасалған сәтті әскери операцияларға жауап ретінде күштерін кішігірім топтарға бөліп, жеке құрамға қарсы миналарды белсенді пайдалануға көшкенін, бұл қақтығыстың одан әрі нашарлауына әкелді деді. Валенсия кока егістері мен есірткі саудасы FARC EP қатысатын аймақтарда "екі есеге өскенін" қосты. Зерттеуші Клаудия Лопес Колумбия үкіметі соғыстың стратегиялық және әуелік аспектісінде жеңіске жетіп жатыр, бірақ жаяу әскер майданында емес, онда FARC EP және ELN әлі де шабуылға қабілетті. Халықаралық дағдарыс тобы бұрынғы президент Альваро Урибе және президент Хуан Мануэль Сантос кезінде жүргізілген әскери операциялар FARC EC жауынгерлерінің санын 7000-ға дейін азайтқанын мәлімдеді, бұл 2000 жылдардың басында FARC EC-де 20 000 жауынгер болған деген болжамнан екі есе аз. Сол ұйым әскери операциялар FARC-тың аумақтық бақылауын азайтып, партизандарды көбінесе аумақтық немесе ішкі шекараларға жақын, сирек қоныстанған аймақтарға ығыстырғанын мәлімдеді. Колумбия билігі 2010 жылдың 23 қыркүйегінде Виктор Хулио Суарес Рохастың, сондай-ақ Моно Жохойдың қазасын хабарлады. Президент Хуан Мануэль Сантос FARC командирі 21 қыркүйек күні таңертең басталған операция кезінде қаза тапқанын мәлімдеді. Бұл операция астана Боготадан оңтүстікке қарай 322 шақырым жерде орналасқан Мета департаментінде жүргізілді. Сантостың сөзіне қарағанда, ол "террордың символы және зорлық-зомбылықтың бейнесі" болған. Осы оқиғадан кейін FARC EP тобының жеңілісі Колумбияға бейбітшілік әкелмейтінін және әлеуметтік-саяси қақтығысты келіссөздер арқылы шешуге шақырды. 2011 жылдың қаңтар айында Хуан Мануэль Сантос FARC EP 460 әскер қызметкерін өлтіріп, 2000-нан астам адамды жарақаттағанын мойындады. 2011 жылдың сәуір айында Колумбия конгресі FARC Колумбияның муниципалитеттерінің шамамен үштен бірінде "күшті өкілдікке" ие екенін және олардың шабуылдарының көбейгенін мәлімдеді. FARC-тың жалпы операциялары, қауіпсіздік күштеріне жасалған шабуылдар, адамдарды ұрлау және миналарды қолдану 2005 жылдан бері жыл сайын артып келеді. 2011 жылдың алғашқы алты айында FARC шамамен 1115 іс-қимыл жасады, бұл 2010 жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 10%-ға көп. 2011 жылдың басында Колумбия билігі мен ақпарат құралдары FARC және оның жасырын серіктес топтары партизандық соғыстан "милиция соғысына" көшкенін хабарлады, яғни олар азаматтық киіммен жұмыс істеп, азаматтық халықтың арасында жасырынып жүрді. 2011 жылдың қаңтар айының басында Колумбия әскері FARC-та 18 000 мүше бар екенін, оның 9000-ы милиция құрамында екенін мәлімдеді. Әскер 2011 жылы FARC-тың Валле-дель-Каука және Каука аймақтарында осындай милицияның кем дегенде 1400 мүшесі анықталғанын хабарлады. 2011 жылдың маусым айында Колумбия штаб бастығы Эдгар Сели FARC "өз әрекеттерін урбанизациялауды" қалайтынын мәлімдеді, бұл Медельиндегі және әсіресе Калидегі партизандық белсенділіктің артуын түсіндіруге болады. Insight Crime ұйымының директоры Джереми Макдермоттың бағалауынша, 2011 жылы FARC-та 30 000-ға жуық "жартылай штатты жауынгерлер" болуы мүмкін, олар қарулы және қарусыз азаматтық жақтастардан құралған милиция желісін құрайды. Corporación Nuevo Arco Iris мәліметінше, FARC EP 2011 жылдың қаңтар және қазан айлары аралығында Колумбия үкіметінің қауіпсіздік күштерінің 429 өкілін өлтірді. Осы кезеңде бүлікшілер өздерінің 316 мүшесінен айырылды. 2011 жылы FARC-тың 2000-нан астам оқиғасы тіркелді, бұл 1998 жылдан бері тіркелген ең жоғары көрсеткіш. ҮЕҰ-ның мәлімдеуінше, осы оқиғалардың көпшілігі қорғаныс сипатында болды және бұрынғы жылдардағы ірі шабуылдарға ұқсамайды, бірақ FARC әрекеттері 2005 жылдан бері өсіп келеді және бүлікшілер Колумбияның әскерінің кішкентай және орташа бөлімдеріне қарсы осал аймақтарда қарқынды операциялар жүргізіп жатыр. Колумбия әскері 2011 жылдың 4 қарашасында Альфонсо Кано FARC жетекшісін атыс кезінде өлтірді. Каноның қауіпсіздігіне жауапты болған FARC-тың 6-шы фронты оның өлімінен кейін Суарес және Джамбалода екі полицейді өлтірді. 2011 жылдың 26 қарашасында FARC полиция капитаны Эдгар Йесид Дуарте Валероны, полиция лейтенанты Элкин Эрнандес Ривасты, әскер сардары Либио Хосе Мартинес Эстраданы және полиция интенданты Альваро Мореноны өлтірді, олар Какета департаментіндегі партизандық лагерьге жақындаған кезде ұсталған еді. Полиция сержанты Луис Альберто Эразо Майя тұтқыннан қашып құтылып, кейін құтқарылды. Колумбия әскері аймақта тұтқын болуы мүмкін екенін білгендіктен, 2011 жылдың қазан айында 56 адамдық арнайы күштер тобын қолданып, болашақ құтқару операциясын дайындау үшін бақылау жүргізді. Колумбия әскерінің мәлімдеуінше, осы топ 43 күн бойы аймақта болды, бірақ FARC лагеріне жолдарында кездейсоқ соқтығысқанша тұтқындарды таба алмады, нәтижесінде атыс болды. Тұтқындардың туыстары, бұрынғы құрбандар және азаматтық қоғамдық ұйымдар үкімет пен FARC-ты оқиғаның салдарынан айыптап, операцияны сынап, әскери құтқару операцияларын сынға түсті.

Колумбия Конгресінің мүшесі

2019 жылдың 20 шілдесінде FARC-тың бұрынғы он мүшесі, оның ішінде бұрынғы жоғары лауазымды жетекшісі Пабло Кататумбо Колумбия Конгресінің мүшелері ретінде ант берді. Бұл бұрынғы көтерілісшілердің барлығы "Жалпылама балама революциялық күштер" саяси партиясының мүшелері. Бұл жағдайды FARC-тың бұрынғы басшысы Родриго Лондоньо сынға алды, ол өз партиясының бейбіт келісімдерге адал екенін және "[ФАРК-тың бұрынғы партизандарының 90 пайызынан астамы бейбіт процеске адал]" екенін мәлімдеді. Дуке сонымен қатар Венесуэла президенті Николас Мадуроны FARC-қа көмек көрсетіп, Венесуэладағы жауынгерлерге қауіпсіз баспана ұсынуда айыптады.

2020-2021 жылдар

Генерал Луис Фернандо Наварро 2021 жылдың 5 қаңтарында FARC 2020 жылы 1500 мүшесінен айырылды деді. Бұл санға қаза тапқандар, тұтқынға алынғандар және дезертирлер кіреді. Оның сөзіне қарағанда, FARC-та әлі де 2500 қарулы мүше бар.

Қаржыландыру

FARC қаржысының басым бөлігі – жылына шамамен 300 миллион АҚШ долларына бағаланған – заңсыз есірткі саудасы және басқа да қызметтерден түскен салықтар, кешіріп беру үшін адамдарды ұрлау, банк тонау және ірі жер иелерінен, көпұлтты компаниялардан және агробизнес өкілдерінен зорлықпен ақша алу арқылы түсті. Заңсыз есірткілер мен басқа да экономикалық қызметтен түскен салықтардан FARC жылына 60-100 миллион АҚШ доллары көлемінде қаржы алған деп есептеледі.

Есірткі саудасы

FARC бастапқыда 1980 жылдарға дейін немесе сол жылдары есірткі өсіру, сату немесе тасымалдаумен тікелей айналыспады. Керісінше, олар бақылаған аумақтардағы өндіріске салық салу жүйесін сақтады, өсірушілерді қорғау және өздерінің ережелері мен нормаларын енгізу арқылы осы аймақтарда заңдылық пен тәртіпті орнату үшін осы шаралармен алмастырды. Оңшыл жарымәскери топтар да табыстарының көп бөлігін есірткі айналымы мен өндірісінен алады. Сонымен қатар, ФАРК пен есірткі сатушылар арасындағы қарым-қатынасты "бір уақытта ынтымақтастық пен шиеленіспен сипатталатын" қарым-қатынас деп сипаттап, "Колумбиядағы есірткі өнеркәсібі партизандарға қарсы шабуылдар нәтижесінде қысқа мерзімде айтарлықтай бұзылмайды деп ойламаймыз" деп қорытындылады. Шын мәнінде, көптеген есірткі саудагерлері көтерілісшілерге қарсы күшейтілген операцияларды қуана қарсы алады, тіпті оларға көмектеседі. 1994 жылы Есірткіге қарсы күрес басқармасы (DEA) үш ұқсас қорытындыға келді. Біріншіден, есірткі сату ұйымдары мен колумбиялық көтерілісшілер арасындағы кез келген байланыс "ыңғайлы одақтастықтар" сипатында болды. Екіншіден, "Колумбиядағы есірткі өндірісіне, тасымалдау мен таратуға көтерілісшілердің тәуелсіз қатысуы шектеулі – FARC немесе ELN ұлттық басшылығы өз ұйымдарының тікелей тәуелсіз заңсыз есірткі өндіру, тасымалдау немесе таратумен айналысуын саясаты ретінде бұйырғандығына ешқандай дәлел жоқ". FARC бақылауындағы кока өсіретін аумақтарда оны әдетте шаруалар шағын жер учаскелерінде өсіреді; жарымәскери немесе үкімет бақылауындағы аймақтарда кока әдетте үлкен плантацияларда өсіріледі. FARC EP кока өсіруші шаруаларға жарымәскерилер беретін пайдадан әлдеқайда көп үлесті алуды қамтамасыз етті және трафикерлерден жұмысшыларға лайықты жалақы төлеуді талап етті. 2001 жылдың 21 сәуірінде Бразилиялық есірткі сатушысы Луис Фернандо да Коста (Фернандинхо Бейра Мар) Колумбияда тұтқындалғаннан кейін Колумбия мен Бразилия билігі оны кокаинге қару алмасу арқылы FARC EP-мен ынтымақтастық жасады деп айыптады. Олар сондай-ақ, оны партизандар тобы қарулы түрде қорғаған деп мәлімдеді. 2002 жылдың 18 наурызында АҚШ Бас прокуроры Джон Эшкрофт FARC басшыларына есірткі айналымы бойынша 18 айлық тергеуден кейін айыптау тақты. FARC-тың 16-шы майданының командирі Томас Молина Каракас 16-шы майданның есірткі айналымын Карлос Боласпен және Оскар Эль Негро деп танылатын бүлікшімен бірге басқарды. 1994 және 2001 жылдар аралығында Молина және басқа 16-шы майдан мүшелері Барранко Минасты басқарып, онда олар басқа FARC майдандарынан кокаин жинап, оны халықаралық есірткі саудагерлеріне ақша, қару және жабдықпен төлеу үшін сатты. 2006 жылдың 22 наурызында Бас прокурор Альберто Гонсалес АҚШ пен басқа елдерге 25 миллиард доллардан астам кокаин экспорттағаны үшін FARC-тың елу басшысына айыптау жариялады. FARC басшыларының бірнешесі Әділет министрлігінің ең қауіпті халықаралық есірткі саудасы ұйымдарын анықтайтын басымдылық берілген ұйымдар тізіміне енді. Көбейген пайданы мойындаған FARC кокаин пастасына төленетін бағаны белгілеп, оны FARC бақылауындағы орман зертханаларына тасымалдау арқылы кокаин өндіруге және таратуға тікелей араласуға кірісті. Қылмыстық істе айыптау алған FARC басшылары FARC емес сатып алушыларға паста сатқан колумбиялық фермерлерді өлтіруді және АҚШ-тың дезинфекциялық ұшақтарын атуды бұйырды. 2012 жылдың 11 қазанында Жамал Юсеф, басқаша аталуы: Ливанның тумасы "Талал Хасан Ганту" Колумбияның Революциялық қарулы күштеріне (FARC) бір тоннадан астам кокаинмен алмасу үшін әскери қару-жарақпен қамтамасыз ету үшін 12 жылға бас бостандығынан айырылды. 2012 жылдың мамыр айында Юсеф FARC-қа материалдық қолдау көрсетуде кінәлі екенін мойындады.

Ұстаздық

FARC EP Колумбияда тәуекел ақысы және саяси мақсатта адам ұрлауды жүзеге асырды және елдегі мұндай адам ұрлаудың басым бөлігіне жауапты болды. Алғашқыда партизандар есірткі сатушыларының отбасыларын, байлардың жоғарғы топтарын және шетелдіктерді нысанаға алды, бірақ кейіннен топ өздерінің адам ұрлау және қорқыту операцияларын орта тапқа дейін кеңейтті. 1984 жылғы бейбіт келіссөздер кезінде FARC адам ұрлауды тоқтатуға уәде берді және осы амалға қарсы шықты. Дегенмен, FARC-тың кепілге алу көрсеткіштері осы мәлімдемеден кейінгі жылдары артты. 1997 жылғы сұхбатта FARC EP командирі Альфонсо Кано, басшылықтың тыйым салғанына қарамастан, кейбір партизандық бөлімшелердің «саяси және экономикалық себептермен» осы амалды жалғастырғанын мәлімдеді. 2000 жылы FARC EP «002 заң» деп аталатын директива шығарды, ол кемінде 1 миллион АҚШ долларына бағалы активтері бар барлық жеке тұлғалар мен компаниялардан «салық» талап етті, төлемегендердің ұсталатыны туралы ескертті. 2002 жылы Amnesty International FARC EP командирі Мануэль Маруландаға хат жолдап, адам ұрлау мен кепілге алуды айыптады, сондай-ақ муниципалитет немесе сот қызметкерлері мен олардың отбасыларына жасалған қауіп-қорқытуларды қабылдамады, олар жаулық әрекеттерге қатыспаған жағдайда халықаралық гуманитарлық құқықпен қорғалатын азаматтар екенін атап өтті. Amnesty International мәліметінше, қақтығыстың соңғы жылдары адам ұрлау көрсеткіштері төмендеді, бірақ құқық қорғау ұйымы FARC және ELN партизандарының қарусыздануға дейін жүздеген жағдайдың артында тұрғанын болжады. Fundación País Libre анти-ұрлау үкіметтік емес ұйымының мәліметінше, 1997-2007 жылдар аралығында FARC 6778 адамды ұрлаған. 2009 жылы мемлекеттік анти-ұрлау агенттігі Fondelibertad 3307 ресми шешілмеген істі қарап, бұрын шешілген немесе жеткілікті ақпарат жоқ істерді алып тастады. Агенттіктің қорытындысы бойынша, елінің барлық аймақтарында 125 кепіл қалды, олардың 66-сы FARC-EP ұстауында. Үкіметтің жаңа көрсеткіштері Fundación País Libre тарапынан «нақтысынан әлдеқайда төмен» деп бағаланды, ол өзінің архиві бойынша 2000-2008 жылдар аралығында ұсталған 1617 адамның әлі де ұстаушыларының қолында екенін, оның ішінде FARC ұстаған жүздеген адам бар екенін мәлімдеді. Кубаның бұрынғы президенті Фидель Кастро да партизандардың кепілге алуды «объективті түрде қатыгездік» деп сынап, топтың барлық тұтқындар мен кепілдерді босатуын ұсынды. 2012 жылдың ақпан айында FARC күзетіндегі соңғы «саяси тұтқындар» деп сипатталған қауіпсіздік күштерінің он мүшесін босататынын жариялады. Сонымен қатар, ол 002 заңын жойғанын хабарлады, бұл тәуекел ақысы үшін адам ұрлауды қолдауын тоқтатты. Алайда, FARC мәлімдемесінен оның әлі де ұстап отырған бейбіт тұрғындарының тағдыры белгісіз болды. Колумбия президенті Хуан Мануэль Сантос Twitter-де бұл қадамды «қажетті, болмаса жеткіліксіз, дұрыс бағыттағы қадам» деп атады.

Адам құқықтары

FARC көптеген ұйымдар, оның ішінде Human Rights Watch, Amnesty International, Біріккен Ұлттар Ұйымы, сондай-ақ Колумбия, АҚШ және Еуропалық Одақ үкіметтері тарапынан адам құқықтарын бұзуда айыпталды. Біріккен Ұлттар Ұйымының Адам құқықтары жөніндегі жоғарғы комиссарының 2005 жылғы ақпан айындағы есебінде 2004 жылы "ФАРК ЕП қорғалатын тұлғаларды өлтіру, азаптау және кешіру сияқты [адам құқықтарының] өте ауыр бұзушылықтарын жасауын жалғастырды, бұл көптеген азаматтарға, соның ішінде ер адамдарға, әйелдерге, оралғандарға, ұлдар мен қыздарға және этникалық топтарға әсер етті" делінген.

Аумақтық операциялар

FARC-EP партизандарының ең ірі шоғырлану орындары Колумбияның оңтүстік-шығысындағы жаңғақты ормандарда және Анд тауларының етегіндегі жазықтарда болды. Дегенмен, FARC және ELN өздерінің көптеген аумақтарын, әсіресе қалалық аймақтарды бақылаудан шығарып, оларды ормандар мен таулардың шалғай аймақтарына көшуге мәжбүр етті. FARC EP пен жергілікті халық арасындағы қарым-қатынас әр аймақтың тарихы мен ерекшеліктеріне қарай өте әртүрлі. Партизандар бірнеше ондаған жылдар бойы тұрақты түрде қатысып отырған ауылдық жерлерде FARC пен шаруалар арасында берік байланыс жиі кездеседі. Мұндай байланыстарға ортақ ұрпақ мүшелігі және Ла Виоленсия дәуірінен бастау алған тарихи күрес кіреді. Бұл аймақтар дәстүрлі түрде Какета, Мета, Гуавиар және Путумайо департаменттерінде, сондай-ақ шамалы дәрежеде Уила, Толима және Нариньоның кейбір бөліктерінде орналасқан. FARC бақылауындағы және мемлекеттік билік көбінесе жоқ болмайтын шалғай жерлерде, бұл топ революциялық жетекші күш ретінде әрекет ете алады және сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес пен ұсақ қылмысты азайтуға бағытталған іс-шараларды жүзеге асыру арқылы де-факто заң үстемдігін орнатады. FARC бақылауындағы аймақтарда өскен шаруалар оларды жергілікті билік деп қабылдауға үйреніп алған болуы мүмкін.

FARC-тың диссиденттері

FARC диссиденттері – бұрынғы Колумбияның Революциялық қарулы күштерінің құрамына кірген топ, олар FARC үкіметімен 2016 жылы күшіне енген бейбіт келісімнен кейін қаруларын тастаудан бас тартты. Диссиденттердің саны шамамен 1200 қарулы жауынгерді құрайды, оларға белгісіз саны бейбіт тұрғындар қолдау көрсетуде. FARC диссиденттері Колумбия қарулы күштері үшін "күшейе түсудегі қиындыққа" айналды, себебі олар бір уақытта олармен, EPL, ELN және Clan del Golfo-мен күресуге мәжбүр. FARC-тың 1-ші фронтының диссиденттері Колумбияның шығыс жазығында орналасқан. Джон 40 және олардың 43-ші фронты Венесуэланың батысындағы Амазонас штатына көшіп барды. Венесуэла көптеген FARC диссиденттері үшін негізгі орналасқан жер болды (2021 жылға дейін). Канада, Чили (2010 жылдан бері), Жаңа Зеландия және (2016 жылға дейін) Еуропалық Одақ олардың қатарында болды; ал Венесуэла үкіметі (Мадуро басқаратын үкімет), Бразилия, Аргентина, Эквадор және Никарагуа оларды мойындамады. 2008 жылы Венесуэла президенті Уго Чавес FARC–EP-ті толыққанды армия ретінде таныды. Президент Чавес сондай-ақ Колумбия үкіметі мен оның одақтастарын FARC-ты соғысушы күш ретінде тануға шақырды, мұндай саяси тану FARC-ты азамат соғысының құралы ретінде адам ұрлау мен терроризмнен бас тартуға және Женева конвенциясын сақтауға міндеттейтінін айтты. Хуан Мануэль Сантос 2011 жылы Колумбияда "қарулы қақтығыс" бар екенін мойындап, орташа жол таңдады, бірақ оның алдыңғы президенті Альваро Урибе бұған қарсы болды. FARC 1990 және 2000 жылдар аралығында, 2011 жылы құлатылғанға дейін Ливиядағы Каддафи үкіметімен тығыз қарым-қатынас орнатты. 2000 жылы FARC Триполиден 100 миллион доллар көлемінде қарыз сұрады, FARC командирлері Ливияда қонаққа шақырылды және FARC сарбаздары Бірінші Ливия азамат соғысында Каддафи үшін шайқасқан деген күдік туды.