Кіріспе

Америкалық социолог және саясаттанушы (1947 жылы туған)

Теда Скокпол (Баррон туған; 4 мамыр 1947 жылы туған) – американдық социолог және саясаттанушы, қазір Гарвард университетінде үкімет және әлеуметтану саласының профессоры. Ол тарихи институционалдық және салыстырмалы тәсілдерді, сондай-ақ "мемлекеттік автономия теориясын" қолдаушы ретінде кеңінен танымал. Ол жалпы оқырмандарға және ғалымдарға арнап көп жазған. Ол Америка саяси ғылымдар қауымдастығының және Әлеуметтік тарих қауымдастығының президенті болды.

Өмірбаян

Теда Скокпол 1947 жылғы 4 мамырда Мичиган штатының Детройт қаласында дүниеге келген. Оның ата-анасы Дженни Мей Бекер Баррон және Аллан Баррон мұғалімдер болған. Анасы оның кішкентай либералды өнер колледжінде үй шаруашылығын оқығанын қаласа, әкесі колледж білімінің құнына алаңдаған. 1975 жылдан 1981 жылға дейін Скокпол Гарвардта әлеуметтанудың ассистенті және доценті қызметін атқарды. Осы кезеңде Скокпол өзінің көптеген кітаптарының біріншісін – «Мемлекеттер және әлеуметтік революциялар: Ресей, Франция және Қытайдағы әлеуметтік революциялардың салыстырмалы талдауы» (1979) кітабын жариялады. Оның кейінгі жұмыстарының бір бөлігі әдістеме және теорияға арналды, соның ішінде бірлесіп шығарылған «Мемлекетті қайтару» жинағы, ол әлеуметтік ғылымдарда мемлекетке әлеуметтік және саяси өзгерістердің субъектісі ретінде жаңа назар аударуға бастама берді. 1981 жылы Скокпол Чикаго университетіне жұмысқа ауысты. Келесі бес жыл бойы ол социология және саясаттану, әлеуметтік ғылымдар профессоры, сондай-ақ Индустриялық қоғамдарды зерттеу орталығының директоры қызметтерін атқарды. 1980-ші жылдардың басында Скокпол Гарвард университетінің әйел болғандықтан (1980) оған тұрақты қызмет беруден бас тартқанын жария етті. Бұл айыптама 1981 жылы ішкі тексеру комиссиясымен негізді деп танылды. 1984 жылы Гарвард университеті Скокполға тұрақты лауазым ұсынды (әйел социолог үшін бұл алғашқы рет), ол оны қабылдады. 1986 жылдан қазірге дейін Скокпол Гарвард университетінде түрлі лауазымдарды иеленді, олардың ішінде: әлеуметтану профессоры; Америка саяси зерттеулер орталығының директоры; Өнер және ғылымдар аспирантурасының деканы; қазіргі таңда үкімет және әлеуметтану профессоры, Виктор С. Томас үкімет және әлеуметтану профессоры.

Құрмет белгілері мен атақтары

Карьерасы барысында Скокпол әртүрлі академиялық және кәсіби ұйымдарда көптеген лауазымдарды атқарды, олардың кейбіреулері: Саясат және тарих бөлімінің президенті, төраға, кейіннен Америка саяси ғылымдар қауымдастығының кеңес мүшесі (1991–1996). 1903 жылдан бері жүзден астам президент болған, олардың шамамен онға жуығы ғана әйелдерден сайланды. Скокпол сонымен қатар «Америка саясатындағы Принстон зерттеулері» жобасының негізін қалаушы және редакторы (тарихи, салыстырмалы және халықаралық перспективалар, 1993 – қазіргі уақытқа дейін); сондай-ақ, 2006–2008 жылдары Рэдклифф жоғары оқу орнының әлеуметтік ғылымдар жөніндегі аға кеңесшісі болды. Оның Curriculum Vitae-сінде Скокпол жиырмадан астам марапат пен құрметтің иегері екені көрсетілген, олардың ішінде: 1979 жылғы Әлеуметтік проблемаларды зерттеу қоғамының C. Wright Mills сыйлығы; 2006 жылы Америка философиялық қоғамына сайлануы; және 2008 жылы Ұлттық ғылым академиясына сайлануы. Оның «Әскерлер мен аналарды қорғау» (1992) кітабы 1993 жылы Америка саяси ғылымдар қауымдастығының саясаттану саласындағы ең үздік кітапқа арналған Вудро Вильсон сыйлығымен марапатталды. Ол Америка өнер және ғылым академиясының және Америка философиялық қоғамының сайланған мүшесі. 2007 жылы ол саяси ғылым саласындағы ең беделді сыйлықтардың бірі – Йохан Скитте сыйлығымен марапатталды, себебі ол «революция, әл-ауқат және саяси сенім үшін мемлекеттің маңыздылығын теориялық тереңдікпен және эмпирикалық деректермен талдады». 2015 жылы ол Корнелл университетінде Эндрю Диксон Уайт профессоры болып тағайындалды (мерзімі: 2015–2021). 2019 жылдың қазан айында Скокпол Ниймегендегі Радбоуд университетінен құрметті докторлық дәреже алды.

Мемлекеттер және әлеуметтік революциялар (1979)

Скокполдың ең танымал кітабы "Мемлекеттер және әлеуметтік революциялар: Ресейдегі, Францияда және Қытайдағы әлеуметтік революциялардың салыстырмалы талдауы" (1979) революцияларды тудырудағы тек тікелей әрекеттерді ғана ескеретін көптеген теориялардың талқысын қамтиды. Әлеуметтік революциялар – қоғамның мемлекеттік және таптық құрылымдарының қарқынды, іргелі өзгерістері. Ол революциялық жағдайды құруға қатысты құрылымды қамтиды, бұл жағдай азаматтық институттар мен үкіметтің әкімшілік және әскери салалары құлағаннан кейін әлеуметтік революцияға алып келеді. Скокпол өзінің еңбегінде "заманауи әлем тарихындағы әлеуметтік революциялық өзгерістерді талдау үшін анықтамалық аясты ұсынады" және 1787–1800 жылдардағы Француз революциясының, 1917–1921 жылдардағы Ресей революциясының және 1911–1949 жылдардағы Қытай революциясының себептерін талқылайды және салыстырады. Скокполдың пікірінше, әлеуметтік революциялардың екі кезеңі бар: мемлекеттік дағдарыс және революциялық жағдайды пайдаланып, үстем таптың пайда болуы. Мемлекеттік дағдарыс нашар экономика, табиғи апаттар, азық-түлік тапшылығы немесе қауіпсіздік мәселелерінен туындайды. Революция жетекшілері де осы шектеулерге тап болады, және олардың оларды қалай шешуі мемлекетті қайта құрудың табыстылығына әсер етеді. Скокпол марксизмнің таптық күресін қолдана отырып, әлеуметтік толқудың негізгі себептері мемлекеттік әлеуметтік құрылымдар, халықаралық бәсекелестік, халықаралық наразылықтар және таптық қатынастар екенін көрсетеді. Сыншылар Скокпол жеке тұлғалар мен идеологияның рөлін назарға алмайтынын және әртүрлі салыстырмалы әдістемелік стратегияларды қолданатынын айтады.

Мемлекеттік автономия теориясы

"Әскерлер мен аналарды қорғау" еңбегін жазудан бұрын Скокпол мемлекеттік автономия теориясы деп атаған тұжырымды жасады. Бұл теория мемлекеттік бюрократияның тәуелсіз қызмет ету мүмкіндігіне ие болуы мүмкін екенін көрсетеді, ал бұл мүмкіндік қоғамға бағытталған зерттеулерге ден қойған ғалымдар тарапынан назардан тыс қалды. Скокпол Америкада партиялар үкіметтен гөрі маңыздырақ, ал сыныптық үстемдік американдық саясатқа зор ықпал етеді деген пікірді саралайды.

Әскерлер мен аналарды қорғау (1992)

Бұл кітапта Скокпол, қалыпты түсінікке қайшы, АҚШ-тың 20 ғасырдың басында әл-ауқат мемлекеті ретінде ерте қалыптасқанын және сол кездегі еуропалық мемлекеттерден кем түспегенін көрсетеді. Кітапта Скокпол Азамат соғысының ардагерлері мен олардың отбасыларына бәсекелестік партиялық саясаттың нәтижесінде ұлғайған жәрдемақыны, сондай-ақ әйелдер қозғалысында жасалған маңызды қадамдарды қарастырады. Әскерлер мен аналар әлеуметтік төлемдерден, еңбек заңнамасынан және денсаулық сақтау туралы білім беруден пайда көрді, бұл реформалық әйелдер клубтарының көмегімен бүкіл елде жүзеге асты. Сонымен қатар, Скокпол мемлекеттік автономия теориясында теоретиктер мемлекеттердің тәуелсіз билігін назарға алмағаны туралы пікірін жоққа шығарып, "мемлекетке бағытталған теориялық көзқарасым толыққанды 'саяси жүйеге бағытталған тәсілге' дамыды, яғни Америкадағы билікті түсіну үшін әлеуметтік қозғалыстарға, қысым топтарының коалицияларына және саяси партияларға лайықты баға беру қажет" деп түсіндіреді. Скокпол клубтар мен қауымдастықтардың елдегі бюрократияның және ресми шіркеудің азайған рөлінен туған үлкен олқылықты қалай толтырғанын көрсетеді, сонымен қатар әйелдердің еңбек құқықтарын, аналарға зейнетақы, ең төмен жалақыны және жүктілікке байланысты медициналық көмек көрсету орталықтарын алудағы табыстарын көрсетеді. Бұдан әрі, Скокпол әйелдердің осы мақсаттарға жету үшін топтық айырмашылықты жеңе білгенін, ұлттық деңгейде жұмыс істеп, кітаптар, телеарналар, журналдар және кездесулер арқылы өкілдерге әсер еткенін атап көрсетеді.

Демократияның құлдырауы (2003)

"Демократияның төмендеуі" атты еңбек АҚШ-тағы қоғамдық қатысудың өзгеруін және оның қазіргі алаңдатарлықтай төмендеуін қарастырады. Скокпол АҚШ-тың қалай азаматтық қоғамға айналғандығын, сол қозғалыстың ұйымдастырушыларын, азаматтық ұйымдардың басқарылуын, олардағы өзгерістерді, осы өзгерістердің зиянды салдарларын және азаматтық сезімді қайта жандандыру жолдарын түсіндіреді. Көбінесе жиналатын еріктік ұйымдарға қосылатын американдықтардың саны азайғандықтан, үкіметпен байланыс құра алатын, бірақ халықпен емес, элиталар басқаратын коммерциялық емес ұйымдар көбейді. Скокпол оқырмандарды азаматтық қатысу бір күні кәсіби жұмысқа айналып, азаматтық міндеттіліктен гөрі табыс көздеріне ұласып кетеді деген оймен ойландырады.

Ғылымгерлер стратегиясы желісі

2009 жылы Скокпол Scholars Strategy Network желісін ойлап тапты және құрды, бұл академиялық және зерттеушілердің қауымдастығы, олар қоғамдық мәселелерді шешу үшін бірлесіп жұмыс істейді және өз зерттеулерінің нәтижелерін академиялық қауымдастықтан тыс адамдарға қолжетімді етуді мақсат етеді. 2018 жылдан бері ол осы желінің директоры қызметін атқарады.

Жеке өмір

1967 жылы Мичиган мемлекеттік университетінде оқып жүргенде ол Билл Скокполға тұрмысқа шықты. Олар екеуі де Мичиган штатының студенттері еді, Билл Техас штатынан келген және физика мамандығын оқыды. Олар студенттерге арналған методист ұйымы арқылы танысқан. 2023 жылы ол екі түйеқұстың шабуылынан азап шеккен пошташыны құтқаруға көмектесті.

Өңделген томдар

Американдық қоғам және саясат: институционалдық, тарихи және теориялық көзқарастар (Джон Л. Кэмпбеллмен бірге), МакГроу Хилл (Нью-Йорк), 1995. Мемлекеттер, әлеуметтік білім және қазіргі заманғы әлеуметтік саясаттың бастауы (Дитрих Рушемейермен бірге), Принстон университетінің баспасы, 1996. Жаңа көпшілік: халықтық прогрессивті саясатқа ұмтылыс (Стан Гринбергпен бірге), Йель университетінің баспасы (Нью-Хейвен, КТ), 1997. Демократия, революция және тарих (Джордж Росс, Тони Смит және Джудит Айзенберг Вишнякпен бірге), Корнелл университетінің баспасы (Итака, Нью-Йорк), 1998. Америка демократиясындағы азаматтық қатысу (Моррис П. Фиоринамен бірге), Брукингс институтының баспасы (Вашингтон, округ) / Расселл Сейдж қоры (Нью-Йорк қаласы), 1999. Америка саясатының өзгеруі: белсенді үкімет және консерватизмнің күшеуі (Пол Пирсонмен бірге), Принстон университетінің баспасы, 2007. Жаңа келісімге қол жеткізуге талпыныс: Обаманың алғашқы екі жылындағы амбициялық басқару, экономикалық құлдырау және поляризацияланған саясат (Лоуренс Р. Джейкобспен бірге, Расселл Сейдж қоры (Нью-Йорк), 2011). Америка саясатын аударып тастау: поляризациялайтын партиялар, идеологиялық элиталар және «Шай партиясынан» Трампқа қарсылыққа дейінгі азаматтық белсенділер (Кэролайн Тервомен бірге), Оксфорд университетінің баспасы (Нью-Йорк), 2020.

Таңдалған мақалалар

Баррингтон Мурдың "Диктатура мен демократияның әлеуметтік шығу тегі" еңбегіне сын тұрғысынан шолу. Саясат және қоғам, 4(1), б. 1–34.
Мақала: "Мемлекеттік биліктің революциялық қайта құрылуындағы мәдени ерекшеліктер мен саяси идеологиялар: Сеуэллге жауап", "Қазіргі заман тарихы журналы" 57-том, № 1, 1985 жылғы наурыз.