Кіріспе

Солтүстік-батыс Колумбиядағы Атрато өзені (Lang es) – Колумбияның солтүстік-батысындағы өзен. Ол Батыс Кордильера тауларының етектерінде басталып, негізінен солтүстікке қарай Урабба (немесе Дариен) шығанағына құяды, онда ірі, батпақты дельта құрайды. Өзеннің арнасы Чоко департаменті арқылы өтеді және бұл департаменттің көршілес Антиокия департаментімен екі жерде шекарасын анықтайды. Оның жалпы ұзындығы шамамен 400 км, және департамент орталығы Квибдоға дейін кемемен жүзуге болады. 2016 жылы Колумбия Конституциялық соты, ірі масштабты кен өндіру және заңсыз ағаш кесу салдарынан өзен бассейнінің жылдар бойына зардап шегуінен кейін, өзенге жеке тұлғаның құқықтарын берді, бұл афроколумбиялықтар мен үнді миссионерлердің дәстүрлі өмір салтына елеулі әсер етті.

Су бөлу

Өзеннің жалпы ұзындығы шамамен [ұзындық] км, және департаменттің астанасы Квибдоға дейін (400 км / 250 миль) жүзуге болады. Бассейннің ауданы [аудан] құрайды және орташа жылдық жауын-шашын мөлшері жылына >5000 мм, ал жоғарғы бассейнінде 12000 мм/жылға дейін жетеді. Кордильера және жағалау қатары арасындағы тар аңғар арқылы ағатын өзеннің негізгі салалары Труандо, Сусио және Мурри өзендері болып табылады, олардың бәрі де қысқа. Шоконың алтын және платина кен орындары өзенге құятын жерлердің бірінде орналасқан, ал өзен құмдары алтынға бай. Мысалы, Филипп Хершковиц мақта топырақты тамарин (Saguinus oedipus) және ақ аяқты тамарин (Saguinus leocopus) Атрато өзенінің пайда болуына байланысты ерекшеленгенін болжады, және бүгінде оларды негізінен осы өзен бөліп тұр.

Тарих

XIX ғасырдың басында Сан-Хуан және Атрато өзендері Колумбияда транс-истмиялық каналдың мүмкін болатын бағытының бөлігі ретінде едәуір назар аударды. 1901 жылы АҚШ үкіметінің Истмиялық канал комиссиясы Атрато өзенінің жолының ұзындығы (160 шақырымнан астам) және өзенмен көп мөлшерде шөгінді әкелінуіне байланысты канал салуға жарамсыз екенін анықтады және Никарагуа мен Панаманы артық орын ретінде ұсынды. 2016 жылдың қарашасында Колумбияның Конституциялық соты Атрато өзенінің заңды тұлғалығын жариялады, ол "қорғау, сақтау, күту және қалпына келтіру" құқықтарына ие болды. Колумбия Конституциясы Табиғаттың құқықтарын тікелей мойындамаса да, бұл биологиялық әртүрлілік, мәдени және гуманитарлық қорғауға қатысты конституциядағы кепілдіктерден туындайтын "биомәдени құқықтар" жиынтығы екенін шешті. "Биомәдени құқықтар" туралы талап Колумбияның жергілікті және афроколумбиялық азаматтарының мәдени құқықтары мен Атрато өзенінің биологиялық құқықтары тығыз байланысты екенін көрсетті. Осының нәтижесінде судья Паласио биомәдени құқықтар Атрато өзенін сақтауға, қалпына келтіруге және тұрақты дамытуға қолдау көрсетуі керек деп шешті. Бұл шешім өзен алабының ірі көлемдегі кен өндіру және заңсыз ағаш кесу салдарынан нашарлауынан туындады, бұл афроколумбиялықтар мен жергілікті халықтардың дәстүрлі өмір салтына елеулі әсер етті. Жаңа Зеландияның Уануи өзенінің заңды тұлғасын мойындауы үлгі ретінде келтірілді. Осы үлгіге сәйкес сот өзеннің мүддесін қорғайтын және өзеннің заңды тұлға мәртебесіне сәйкес келетін тұрақты басқаруды қамтамасыз ететін Атрато өзенінің қорғаушыларының комиссиясын құруды бұйырды. Бастапқыда комиссияға үкімет өкілдері мен бір қоғамдық өкіл кіруі тиіс болды. Алайда, азаматтық қоғам бір ғана өкілді қабылдамады және кеңесте қызмет ететін он төрт кеңес мүшесін тағайындауды сұрады. Өтініш мақұлданды және кеңес 2018 жылдың мамыр айында құрылды.