Кіріспе

Фриц Кёберле (1 қазан 1910, Айхграбен, Австрия – 20 ақпан 1983) – австриялық-бразилиялық дәрігер, патолог және ғалым, Шагастың ауруының созылмалы фазасының нейрогендік механизмін ашқан. Бұл Trypanosoma cruzi протозоясынан туындайтын, адамға қондырылатын паразиттік ауру.

Өмір

Фриц Кёберле Австрияның Айхграбен қаласында дүниеге келді және Вена университетінде медицинаны оқыды, 1934 жылы үздік дипломмен бітірді. Ол студент кезінде Патология институтында жұмыс істей бастады және 1935 жылы бітіргеннен кейін көп ұзамай профессордың көмекшісі болып қабылданды. Австрияның Германияға қосылуы (Аншлюс) кезінде Кёберле медициналық лейтенант ретінде әскерге шақырылып, Венадағы Орталық армия ауруханасында патолог болып жұмыс істеді. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, 1940 жылы Кёберле Вермахттың XII армия тобының далалық патологы болып тағайындалды және Франция, Бельгия, Польша және Ресей майдандарында қызмет етті. Осы кезеңде ол жұқпалы аурулар патологиясы (бактериялық дизентерия, тиф, тиф қызуы, туляремия және безгек), сондай-ақ соғыс салдарынан болған жаралар бойынша мол тәжірибе жинақтады және төрт мыңнан астам аутопсия жасады. Соғыстан кейін Кёберле Мюнстер университетіне жеке оқытушы болып оралды және 1945 жылға дейін медициналық патология профессоры және зерттеушісі қызметін жалғастырды. Біраз уақыттан соң Вена университетіне қайта оралды, ал 1946 жылы Төменгі Австриядағы Сент-Пөлтен қалалық ауруханасының серологиялық және патологиялық институтының директоры лауазымын қабылдады. 1952 жылы оның жеке және ғылыми өмірін түбегейлі өзгертетін шақыру алды. Бразилияның Сан-Паулу штатындағы Рибейрао-Прету қаласында Сан-Паулу университеті жаңа медициналық мектеп ашты. Штат үкіметінің басты мақсаты – қарқынды дамып келе жатқан ішкі аймақта дәрігерлердің санын арттыру болды. Ал оның бірінші деканы, паразитолог, медициналық зерттеуші және университет профессоры доктор Зеферино Ваз жаңа мектепте жоғары сапалы медициналық зерттеулер мен оқыту үшін жағдай жасауды қалады. Осы мақсатта Ваз бірқатар шетелдік зерттеушілерді негізгі және клиникалық бөлімдердің төрағалары болуға шақырды, ал Фриц Кёберле Германияда оқыған бразилиялық медицина зерттеушісі профессор Хенрике да Роша Лимадан жақсы ұсыныс алды. Доктор Кёберле шақыруды қабылдап, 1953 жылы отбасымен бірге Рибейрао-Прету медицина мектебіне көшіп келді. Көп ұзамай ол Патология кафедрасын ұйымдастырып, оның төрағасы болды және бразилиялық зерттеушілердің шағын тобын құрай бастады.

Шығармалары

Рибейрао-Претода болғанда, Кёберле жаңа кафедра үшін патологияда зерттеудің перспективті саласы Шагастың ауруы немесе американдық трипаносомоз болуы мүмкін екенін атап өтті, оны 1910 жылы Карлос Шагас есімді басқа бразилиялық дәрігер ашқан болатын. Оның ашылғанына 40 жыл өткенімен, аурудың созылмалы фазасының ерекше көріністері, мысалы, мегаэзофаг, мегаколон, кардиомегалия, жүрек қарыншасының аневризмасы, ахалазия және т.б., сондай-ақ осы бірнеше патологиялардың себептік механизмі туралы аз мәлімет болды. Рибейрао-Прето және Оңтүстік Минас-Жерайс аймақтарында Шагастың ауруынан болатын өлім-жітімдердің көптігін пайдалана отырып, ол кезде бұл аймақта ауру эндемикалық және кең таралған болатын, Кёберле бастапқыда ас қорыту жолдарының кеңею патологияларын зерттеді және Ауербахтың плексусіндегі автономды жүйке жүйесінің нейрондарының санын кеңінен өлшеу арқылы мынаны дәлелдеді: 1) олар ас қорыту жолының барлық бөлігінде күрт азайған; 2) мегаколон және мегаэзофаг тек қана нейрондар санының 80% және 55% астам азайған кезде пайда болды; 3) бұл патологиялар ас қорыту жолының перистальдикасын (бұлшықеттің сақина тәрізді жиырылуын) жүйкелік реттеудің бұзылуы нәтижесінде пайда болды, яғни тамақ немесе нәжіс люмен арқылы жылжуы үшін күшті күш қажет болатын жерлерде; 4) еуропалық идиопатиялық мегаэзофаг және Шагастың мегаэзофагы бірдей этиологияға ие, атап айтқанда, Ауербахтың миоэнтерикалық плексусінің дегенерациясына. Шагастың миокард патологиясының типтік белгілерін зерттей отырып, оның электр өткізгіш жолдарының зақымдануы, жүрек аритмиясы, қарыншалық шыңының аневризмасы, кардиомегалия және қарыншалық фибрилляциядан кенеттен өлімге әкелетінін, Кёберле мен оның әріптестері парасимпатикалық (55%) және симпатикалық (35%) ішкі жүрек жүйесінің кеңінен денервациясынан туындайтынын дәлелдеді, бұл жиырылудың бақылау тепе-теңдігін бұзып, жүрек жетіспеушілігіне, кардиомегалияға және гипоксияға алып келді. Ол осы әсерлердің жиынтығын парасимпатикалық-привативті кардиопатия деп атады. Шагастың ауруында байқалатын бронхоэктазис және миелопатия сияқты басқа да емес, типтік құбылыстарды Кёберле өзінің жаңа неврогендік теориясының тұрғысынан зерттеді. Осылайша, өзінің классикалық және егжей-тегжейлі ғылыми зерттеулерімен Кёберле алғаш рет Шагастың ауруының этиопатогенезіне бірыңғай және түбегейлі жаңа (және даулы) көзқарас ұсынды, оны жедел фазасында дамитын және ұзақ мерзімді, баяу денервацияға әкелетін автономды жүйке жүйесінің ауруы ретінде сипаттады. Трипаносома нейрондарды тікелей зақымдайтын сияқты болмағандықтан, Кёберле және басқа зерттеушілер нейротоксин, цитотоксикалық факторлар немесе аутоиммундық механизмдердің әрекетін болжады. Кёберле 1976 жылы Сан-Паулу университетінен зейнеткерлікке шықты, бірақ көп ұзамай Кампинас мемлекеттік университетінің Медициналық мектебіне қонақ профессор ретінде көшті, Сан-Паулудағы Кампинастағы оның ұлының бірі, Готфрид Кёберле ортопедия профессоры болып жұмыс істеді. Ол 1983 жылы Американада қайтыс болғанға дейін сол жерде жұмыс істеді. Тағы бір ұлы, Роланд Кёберле, Сан-Карлостағы Сан-Паулу университетінде физика профессоры.

Әр түрлі

Рибейрао Претодағы USP кампусының бас кіреберісі алдындағы алаң оның есімімен аталады.