Кіріспе
Лаун өзені (ағылш. Laune, ирл. An Leamhain) – Ирландияның Керри округінде орналасқан өзен. Ол Килларни көлдерінің бірі – Лох-Лейннен (кейде Лох-Лейн деп жазылады), Бофорт арқылы, Баллималис қамалынан өтіп, Киллорглин қаласы арқылы ағып, теңізге құяды. Бірінші Кастлемейн портындағы Мейн өзенінің жанынан, содан кейін Дингл шығанағы арқылы теңізге құяды. Лаун шапан мен форель балық аулаумен әйгілі. Лаун өзенінің ұзындығы 23 км (14 миль), ал Лох-Лейннің толықтырушысы – Флеск өзенімен (45 км немесе 28,25 миль) біріктірілгенде, жалпы ұзындығы 68 км (42,25 миль) құрайды. Оның орташа су ағыны 43 м³/с. Лаун өзені шамамен 20 км қашықтықта ағып, Килларнидің Лох-Лейн көлін Кастлемейн портындағы теңізге құяды. Лаун Ирландияның ең биік тау жотасы – Макгилликудди Рикстің көп бөлігін құрайтын жауын-шашын суларын алып жүреді. Рикстің оңтүстік беткейіндегі көптеген арналар Килларнидің Жоғарғы көліне құйылып, одан кейін Лох-Лейнге ағып түседі. Лаун өзені Лох-Лейнді теңізге құйып жіберген кезде, Рикстен солтүстікке қарай ағатын екі өзенмен – Дунлоу аңғарынан Лоу өзенімен және Рикстің ортасынан Гаддаг өзенімен толықтырылады. Тағы бір саласы – Котоннерс өзені Рикстің батысынан жаңбыр суларын әкеледі. Көпірдің оңтүстік жағында 1 км-ге жуық төменгі жағалау Килларниге қарай созылады. Бұл Кастлемейн порты маңындағы теңіздің төмен жатқан жерлерін су басудан қорғайтын 40 км-ден астам жағалаулардың бір бөлігі. Бұл жағалаулар 1808 жылғы Наполеонның Еуропадағы үстемдігіне байланысты салынған. Британ үкіметі флотына желкендер жасау үшін матаның баламалы көзін іздеген, мүмкін болатын шабуылдан қорғану үшін. Егер Ирландияның батпақтарын кептіруге болады, онда оларды елдің ауыл шаруашылығы өнімдеріне зиян келтірмей, осы шикізатты өсіру үшін пайдалануға болар еді. 1811–1812 жылдары Александр Ниммо Ивера түбегінде 76 000 акр (30 700 га) жерді зерттеп, картаға түсірді. Бұл жердің 17 000 акрынан астамы Лаун өзенінің, Мейн өзенінің төменгі ағысы мен Кастлемейн портының жағалау аймағында орналасқан. Бұл тас және топырақтан жасалған жағалаулар әлі де осы жердің көп бөлігін су басудан сақтап тұр. Жағалаудың биіктігі 1 метрден 5 метрге дейін жетеді. Судың төмендеу кезінде суды шығарып жіберуге және судың көтерілуін болдырмауға арналған шлюздер орнатылған. Жағалаулар Кроманға жақын Туллиг елді мекенінен Киллорглинге дейін, Лаунның бойымен, Каллинаферси ауданынан өтіп, Мейн өзенінің екі жағымен және Кастлемейн портының солтүстік жағымен, Инчке дейін созылады. Көптеген жерлерде тас пен топырақтың орнына үлкен тастар мен бетонмен жөндеу жұмыстары жүргізілгені байқалады, бірақ бастапқы жағалаулардың көп бөлігі сақталған. Киллорглин өзенінің жағалауындағы және Металл көпірінен төмен ағысындағы Астеллас өзенінің жағалауындағы серуен жолдары осы 200 жылдық жағалаулардың бір бөлігі болып табылады.
The River Laune (/l//aʊ//n/; Irish: An Leamhain) is a river in County Kerry, Ireland, which flows from Lough Leane (sometimes written as Lough Lein), one of the Lakes of Killarney, through Beaufort, past Ballymalis Castle, through the town of Killorglin, and empties into the sea, first at Castlemaine harbour beside the river Maine and then out through Dingle Bay. The Laune is well known for salmon and trout fishing. The river Laune is 14 mile (23 km) long and combined with the River Flesk 28.25 mile (45 km), which feeds Lough Leane, has a total length of 42.25 mile (68 km). It has a mean flow rate of 43 m³/s. The River Laune flows approximately 20 km to drain Killarney’s Lough Leane into the sea at Castlemaine Harbour. The Laune carries most of the rainfall from the MacGillycuddy Reeks, Ireland’s highest mountain range. Many streams on the south side of the Reeks drain into Killarney’s Upper Lake before filtering down to Lough Leane. As the River Laune drains Lough Leane to the sea, it is fed by two rivers running north from the Reeks, the River Loe from the Gap of Dunloe and the Gaddagh River from the heart of the Reeks. Another tributary, the Cottoners River, carries rainwater from the west of the Reeks. On the southern side of the bridge, a low embankment runs upstream for about 1 km towards Killarney. This is part of over 40 km of embankments that prevent the sea from flooding low lying land around Castlemaine Harbour. These embankments exist due to Napoleon’s dominance in Europe around the year 1808. The British government were looking for alternative sources of hemp to make sailcloth for their navy to defend against a possible invasion. If the bogs of Ireland could be drained then they could be used to grow this raw material without affecting the existing agricultural output of the country. In 1811–1812 Alexander Nimmo surveyed and mapped over 76,000 acres (30,700 ha) of land on the Iveragh Peninsula for the Bogs Commission. Over 17,000 acres (7,000 ha) of this were on the sea shore area of the Laune River, Lower Maine River, and Castlemaine Harbour. These stone and earthen banks still prevent high tides flooding much of this land. The banks vary from 1 m to over 5 m in height. Sluice gates allow water drain out at low tide and prevent rising tides from flooding the land. The banks run from the townland of Tullig near Cromane, to Killorglin, part way up the Laune, around the area of Callinafercy, up both sides of the Maine River and along the north side of Castlemaine Harbour, part way to Inch. Various major repairs are evident where large rocks and concrete have replaced the stone and earth, although much of the original banks are still intact. The Killorglin river bank walk and the Astellas river bank walk downstream of the Metal Bridge are both part of these 200 year old embankment
Киллорглин округіне жататын көпір
Киллорглин округіне жататын Каунти көпірі 1885 жылы салынған. Ол көктемгі су тасқыны кезінде жабылатын ескі ағаш көпірдің орнына салынды. Қазіргі көпір жергілікті әк тастан салынған, ол Tralee Road-те шамамен 1 км қашықтықта орналасқан Steelroe тас карьерінен ат пен арбамен тасымалданған. Тас кесушілер әр тасты қолмен пішіндеп, тіреулерді, сегіз тас арканы және көпірдің қабырғаларын жасады. Әр арканың ұзындығы 15,24 метр, ал жалпы ұзындығы 123 метрді құрайды.
Өнердің жаңа түрі
2001 жылы Киллорглин мыңжылдық комитеті "Файче Ри На Фойк" (Пак королінің шалғыны) құрылысын салып, көпірдің шығыс жағына Пак ескерткішін орнатты. Ешкі 17 ғасырдың басынан бері жыл сайын 10, 11 және 12 тамызда қалада өткізілетін Пак жәрмеңкесі дәстүрін символдайды. 2010 жылы "Пук Ақындар бұрышы" қосылды. Онда 1876 жылға дейінгі әртүрлі авторлардың Киллорглин туралы өлеңдері ұсынылған. Эдсо Кроули, Сигерсон Клиффорд, Джонни Паттерсон және Питер Джой сияқты ақындардың шығармалары бар.