Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
20 ғасырдағы грек дәрігері, солшыл саясаткер және соғысқа қарсы белсенді
20th century Greek physician, left wing politician, and anti war activist
Григорис Ламбракис (Γρηγόρης Λαμπράκης; 3 сәуір 1912 – 27 мамыр 1963) – грек саясаткері, дәрігер, спортшы және лекторы. Ол жеңіл атлетика спортымен айналысты және Афина университетінің Медицина мектебінің профессоры болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Оккупациялық билікке қарсы грек қарсыласының мүшесі болды, кейіннен танымал соғысқа қарсы белсендіге айналды. Полиция мен әскердің құпия қолдауымен оңшыл экстремистердің оны өлтіруі жаппай наразылықтарға және саяси дағдарысқа әкелді.
Grigoris Lambrakis (Γρηγόρης Λαμπράκης; 3 April 1912 – 27 May 1963) was a Greek politician, physician, athlete, and lecturer. He participated in track and field sports and was a member of the faculty of the School of Medicine at the University of Athens. A member of the Greek resistance to Axis rule during World War II, he later became a prominent anti war activist. His assassination by right wing zealots that were covertly supported by the police and military provoked mass protests and led to a political crisis.
Ерте өмір
Ламбракис Тегея ауданындағы (Аркадия, Пелопоннес) Керасица ауылында дүниеге келген. Туған қаласындағы орта мектепті бітіргеннен кейін Афина университетінің Медициналық факультетіне оқуға түсті. Ламбракис өмірі бойы үздік спортшы болды. Ол ұзындыққа секіру бойынша грек рекордын жиырма үш жыл бойы сақтап тұрды (1936–1959). Сондай-ақ, жыл сайын өткізілетін Балқан ойындарында бірнеше алтын медаль жеңіп алды, онда Грекия, Албания, Югославия, Болгария, Румыния және Түркияден спортшылар қатысты. 1936 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында ол ерлер арасындағы ұзындыққа секіру және үштік секіру сынларына қатысты. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде (1941–1944) Грекияны фашистер басып алғанда Ламбракис грек қарсылық қозғалысына белсенді қатысты. 1943 жылы Грек спортшыларының одағын (Ένωση των Ελλήνων Αθλητών, Enosi ton Ellínon Athlitón) құрып, тұрақты жарыстар ұйымдастырды. Осы ойындардан түскен табысты ашарқан халқына азық-түлік беру үшін арналған қоғамдық қорларға жұмсады.
Lambrakis was born in the village of Kerasitsa in the district of Tegea (Arcadia, the Peloponnese). After finishing high school in his home town, he moved to Athens to enter the School of Medicine at the University of Athens. Lambrakis was a champion athlete throughout his life. He held the Greek record for long jump for twenty three years (1936–1959). He also earned several gold medals in the Balkan Games, which took place annually, featuring competitors from Greece, Albania, Yugoslavia, Bulgaria, Romania, and Turkey. He competed in the men's long jump and the men's triple jump at the 1936 Summer Olympics. During the Axis occupation of Greece during World War II (1941–44), Lambrakis participated actively in the Greek Resistance. In 1943 he set up the Union of Greek Athletes (Ένωση των Ελλήνων Αθλητών, Enosi ton Ellínon Athlitón) and organized regular competitions. He used the revenue from these games to fund public food banks for the starving population.
Соғыстан кейінгі белсенділік
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Ламбракис медициналық білімін аяқтап, гинекология кафедрасында лектор болып жұмыс істеді. Ол медициналық көмек алуға шамасы жетпейтін науқастарға арналған шағын жеке клиника ашып, кедейлерге көмектесуді жалғастырды. Ламбракис коммунист болмаса да, оның саяси және идеологиялық көзқарастары сол жаққа еңкейтін. Ол өз заманындағы бірінші Индокитай соғысына және Вьетнамдағы екінші американ соғысына қарсы күрескен бейбітшіл қозғалысқа белсенді қатысты. Ламбракис 1946-1949 жылдардағы Грекия азаматтық соғысынан кейін және 1967-1974 жылдардағы Грекия әскери хунтасының құлауына дейін елдегі жалғыз заңды солшыл саяси партиясы – Біріккен Демократиялық Солшыл (Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά, ΕΔΑ/Eniéa Dimokratikí Aristerá, EDA) партиясының ішінде саяси қызметін жүзеге асырды. 1961 жылы Грекия парламентіне Пирей округінен депутат болып сайланды. Осы жылы (1961) оның бастамасымен Грецияда Халықаралық жақындасу және бейбітшілік комиссиясы (Επιτροπή για την Διεθνή Ύφεση και Ειρήνη — Epitropí gia ti Diethní Ýfesi ke Iríni — EDYE) құрылды. EDYE вице-президенті ретінде Ламбракис өміріне қастандық жасалу қаупіне қарамастан, халықаралық бейбітшіл жиналыстар мен демонстрацияларға қатысты. EDYE – бұл EDA құрған ұйым, ол ресми түрде Дүниежүзілік бейбітшілік кеңесімен байланысты болмаса да, оның капитализмге қарсы және империализмге қарсы ұстанымын қолдады. EDA Ламбракиске Комиссияны толық өкілдік етуге толық еркіндік берді, ол көп ұзамай оның ең бейнелі және қауқарлы басшысы болды. Грециядағы бейбітшіл қозғалыс марафоннан Афинаға дейінгі бірінші бейбітшіл шеруді ұйымдастырды. Полиция араласып, шеруге тыйым салып, көптеген наразылық білдірушілерді (соның ішінде Микис Теодоракисті) қамауға алды. Ламбракис парламенттік иммунитетімен қорғалғандықтан, ол жалғыз басып шеруге қатысып, бұрын Ұлыбританиядағы Альдермастон шеруінде атомдық қару зерттеу орталығына (AWRE) қарсы наразылық білдірген кезде ұстаған бейбітшілік символы бар туды (фотодағыдай) алып, шерудің соңына жетті. Одан кейін ол да полицияға ұсталды.
After World War II, Lambrakis completed his medical studies and worked as a lecturer in the Department of gynaecology. He continued to help the poor by running a small private clinic for patients who were unable to afford medical care. While not a Communist, Lambrakis' political and ideological orientation leaned towards the left. He was actively involved in the pacifist movement of his time, which voiced strong opposition to the First Indochina War and the Second American War in Vietnam. Lambrakis acted politically from within the United Democratic Left (Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά, ΕΔΑ/Eniéa Dimokratikí Aristerá, EDA), the only legal left wing political party in the country after the Greek Civil War of 1946–1949 and until the fall of the Greek military junta of 1967 1974. He was elected to the Hellenic Parliament in the 1961 Greek legislative election as a Piraeus MP. That same year (1961), under his initiative, the Commission for International Détente and Peace (Eπιτροπή για την Διεθνή Ύφεση και Ειρήνη — Epitropí gia ti Diethní Ýfesi ke Iríni — EDYE) was established in Greece. In his capacity as Vice President of EDYE, Lambrakis participated in international pacifist meetings and demonstrations despite frequent threats against his life. EDYE was an organization set up by EDA which while not officially aligned to the World Council of Peace broadly supported its anti capitalist and anti imperialist position. EDA had ceded Lambrakis full freedom to represent the Commission and he soon emerged as its most articulate and determined leader. On , the pacifist movement in Greece organized the First Pacifist Rally from Marathon to Athens. The police intervened, banned the rally and arrested many demonstrators (Mikis Theodorakis among them). Lambrakis, protected by his parliamentary immunity, marched alone and arrived at the end of the rally holding the banner with the peace symbol (photo), the one that he had previously held up during the Aldermaston rally in the United Kingdom while he was protesting near the Atomic Weapons Research Establishment (AWRE). Soon afterward, he too was arrested by the police.
Құрлық
Салоникадағы соғысқа қарсы митингте негізгі сөз сөйлегеннен кейін, Эманнуэль Эманнуилидес және Спирос Готзаманис есімді екі ұлтшыл экстремист үш дөңгелекті көлікпен Ламбракисті көптеген адамдардың және (деген жорамал бойынша) бірнеше полицейлердің көз алдында таяқпен басына соқты. Ол миға жарақат алып, ауруханада бес күннен кейін, қайтыс болды. Көріне жаздаған адамның (Манолис Хациапостолу, «Тайгер» лақабымен таныс) әрекетінен кейін екі күдікті ұсталды – ол олардың көлігіне секіріп, олармен күресті.
On , shortly after he had delivered the keynote speech at an anti war meeting in Thessaloniki, two far right extremists, Emannouel Emannouilides and Spyros Gotzamanis, driving a three wheeled vehicle, struck Lambrakis with a club over the head in plain view of a large number of people and (allegedly) some police officers. He suffered brain injuries and died in the hospital five days later, on The two men were arrested because of the reaction of a by stander (Manolis Hatziapostolou, nicknamed Tiger) who jumped on their vehicle and fought with them.
Оның өлтірілуінен кейінгі оқиғалар
Келесі күні Афинада оның қосылу рәсімі үлкен демонстрацияға айналды. 500 мыңнан астам адам оңшыл үкіметке және Корольдік сарайға қарсы наразылық білдірді, көптеген адамдар оларды оңшыл экстремистердің әрекеттерін қолдаған деп есептеді. Ламбракистің қазасы үлкен халықтық толқуды тудырды, көп ұзамай тергеуші Христос Сарцетакис, аудандық прокурор Никос Афанасопулос және бас прокурор П. Делапортас полиция мен әскердің, оның ішінде Солтүстік Грекия жандармериясының командирі Константинос Мицу және Капелонис, Катсулис сияқты жергілікті полиция қызметкерлерінің оңшыл экстремистермен байланыстарын анықтады. 1967 жылғы әскери диктатура кезінде судьялар жұмыстан босатылды. Христос Сарцетакис та диктатура кезінде бір жылға түрмеге қамалған. Екі қылмыскер босатылды, ал құлсаушылар қолдауға ие болды. Сарцетакис, өзі роялист болғанымен, тергеуді жүргізгені үшін адалдықтың символына айналды. Ламбракистің қазасынан кейін болған оқиғалар жылдам саяси өзгерістерге әкелді. Премьер-министр Константинос Караманлис 1963 жылдың шілдесінде Парижге кетті. Одан кейін көп ұзамай мыңдаған грек жастары Ламбракис демократиялық жастары (Δημοκρατική Νεολαία Λαμπράκη, Dimokratikí Neoléa Lambráki) деп аталатын жаңа саяси ұйым құрды. Ламбракистің достары мен серіктестерінің бірі Микис Теодоракис оның алғашқы президенті болып сайланды. Бұл солшыл саяси ұйым 1960 жылдардағы Грекияның прогрессивті қозғалысында шешуші рөл атқарды. 1966 жылы Австралияның барлық штаттарының астаналарында жас грек жұмысшылары мен студенттері «Австралияның грек демократиялық жастары Ламбракис» құрылымын құрды.
The next day, in Athens, his funeral became a massive demonstration. More than 500,000 people rallied to protest against the right wing government and the Royal Court, seen by many to support the activities of the right wing extremists. The assassination of Lambrakis initiated an enormous popular reaction, and soon after, investigator Christos Sartzetakis, district attorney Nikos Athanasopoulos and attorney general P. Delaportas uncovered connections of the police and army, including the Gendarmerie commander for Northern Greece, Konstantinos Mitsou, and various local police officers, like Kapelonis and Katsoulis, to far right extremists. The judges lost their jobs during the military dictatorship of 1967. Christos Sartzetakis was also imprisoned for a year during the dictatorship. The two murderers were released, while members of the conspiracy were favored. Sartzetakis, although a royalist himself, became a symbol of integrity for his handling of the investigation. The events that followed the assassination of Lambrakis led to rapid political developments. Prime Minister Konstantinos Karamanlis resigned and left for Paris in July 1963. Soon thereafter, thousands of Greek youth founded a new political organisation called the Lambrakis Democratic Youth (Δημοκρατική Νεολαία Λαμπράκη, Dimokratikí Neoléa Lambráki). Mikis Theodorakis, one of Lambrakis' friends and fellow activists, was elected its first president. This leftist political organisation played a decisive role in Greece's progressive movement of the 1960s. In 1966 a 'Greek Democratic Youth of Australia Lambrakis' was formed in all capitals of the States of Australia by young Greek workers and students.
Мұра
Григорис Ламбракистің өмірі мен өлімі автор Василис Василикосқа "Z" саяси романын жазуға шабыт берді. "Z" атауы грек тіліндегі "Zi" сөзінің бірінші әрпін білдіреді ("Тірі!"), ол 1960 жылдары грек қалаларындағы ғимараттардың қабырғаларында пайда бола бастаған танымал граффити, Ламбракистің қазасына соққан жағдайларға қарсы наразылықтың күшеюін көрсетеді. 1969 жылы грек-француз режиссері Коста Гаврас (Κώστας Γαβράς) үлкен жетістікке ие болған "Z" фильмін түсірді. Ив Монтан Ламбракис рөлінде, Жан Луи Тринтиньян тергеуші Сарцетакис рөлінде, ал Ирен Папас Ламбракистің жесірі рөлінде ойнады. 1962 жылы Микис Теодоракис "Énas Omiros" ("Қонақ") атты шығармасын ұсынды, ол Брендан Беханның "Қонақ" пьесасының грек қойылымына жазылған музыкалық қосымша болды. "Елсіз бала" (To Yelasto Pedi) шығармасы Ламбракиске арналған құрмет ретінде қарастырылды және сол себепті "Z" фильмінде де қолданылды.
The life and death of Grigoris Lambrakis inspired the author Vassilis Vassilikos to write the political novel "Z". The title stands for the first letter of the Greek word "Zi" ("[He] Lives! "), a popular graffito which began to appear on the walls of the buildings of the Greek cities in the 1960s, illustrating the growing protest against the conditions that led to the assassination of Lambrakis. In 1969, the Greek French film director Costa Gavras (Κώστας Γαβράς) made the film Z, which was a great success. Yves Montand starred as Lambrakis, Jean Louis Trintignant as investigator Sartzetakis and Irene Papas as Lambrakis' widow. Mikis Theodorakis in 1962 presented his work Énas Omiros (A Hostage), a music score for a Greek performance of The Hostage (play) by Brendan Behan. The piece To Yelasto Pedi (The Smiling Kid) was considered to be a tribute to Lambrakis, and as such was also used in the film Z.
Ламбракис грек халқының жүрегінде демократияның ұлттық символы ретінде саяси репрессияға, Король сарайындағы дау-дамағдарлыққа және халықаралық тәуелділікке қарсы күрестің белгісі болып қалды. 1974 жылы әскери диктатура құлағаннан кейін көптеген орындар, соның ішінде Каллитеядағы футбол стадионы, елдің көшелері мен алаңдары Григорис Ламбракистің құрметіне аталды. Марафондық бейбітшілік шеруі Ламбракистің есіне арналған жыл сайынғы шараға айналды. Сонымен қатар, Афина классикалық марафоны әр қарашада Григорис Ламбракистің құрметіне өткізіледі.
Lambrakis remained in the hearts of the Greek people as a national symbol of democracy, representing the struggle against political repression, Royal Court scandal, and international dependence. After the fall of the military dictatorship in 1974, numerous places, including a football stadium in Kallithea and streets and squares throughout the country, have been named in honor of Grigoris Lambrakis. The Marathon Peace Rally became an annual event in Lambrakis' memory. Also, the Athens Classic Marathon is run in memory of Grigoris Lambrakis every November.