Кіріспе
Германияның Франкфурт-на-Майн қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай, Мессел ауылының (Дармштадт-Дибург ауданы, Гессен) жанындағы Мессел ордасы (Messel pit) – пайдаланылмай қалған карьер. Мұнда битумды тақтатас қазылып алынған. Еоценнің ортасына жататын Мессел формациясының өте жақсы сақталған қазбаларының көптігіне байланысты, бұл орын геологиялық және ғылыми тұрғыдан маңызды. Онда 1000-нан астам өсімдік және жануар түрлері табылды. Орыннан алынған көптеген белгілі үлгілер әуесқой коллекционерлерге тиесілі болған, ал 1996 жылы бұрын жиналған қазбаларға кешірім жарияланды, жеке коллекцияларды мемлекеттік меншікке қайтарып, ғылымға қолжетімді ету мақсатында.
The Messel pit (link=no) is a disused quarry near the village of Messel (Landkreis Darmstadt Dieburg, Hesse) about southeast of Frankfurt am Main, Germany. Bituminous shale was mined there. Because of its abundance of well preserved fossils of the Messel Formation dating from the middle of the Eocene, it has significant geological and scientific importance. Over 1000 species of plants and animals have been found at the site. Many of the known specimens from the site have come from amateur collectors and in 1996, an amnesty on previously collected fossils was put in effect, in the hope of getting privately owned collections back into public ownership and available to science.
Депозиттік сипаттамалар
Мессел орнының қазіргі беткі қабаты жергілікті жерден шамамен төменде жатыр және ауданы шамамен құрайды. Мұнайлы шиыршық тас қабаты бастапқыда 47 миллион жыл бұрын Эоцен дәуірінде Мессел кен орындары қалыптасқан кезде тереңдікке дейін созылған, ал ол аймақ қазіргіге қарағанда 10° оңтүстікке орналасқан. Бұл кезең ерте Эоцен климаттық оптимумына өте жақын болды, ал аймақтың климаты мен экологиясы өте ерекше болды – орташа жылдық температурасы 22°C және өмірдің керемет әртүрлілігін қолдаған, асыл тропикалық ормандармен қоршалған көптеген көлдер тізбегі. Мессель көлінің түбі, жақын жердегі өзендер мен арналардан су ағызудың орталық нүктесі болған. Шұңқырдағы шөгінділер Палеоген кезеңінің Эоцен дәуірінде, шамамен 47 миллион жыл бұрын, қазбалар бар қабаттардың астындағы базальт сынықтарының жас анықтауға негізделген. Көл түбіндегі лай мен өлген өсімдіктердің баяу, оттегісіз шөгуінен пайда болған мұнайлы шикізат – бұл жердің негізгі тау жынысы. Оның шөгінділері төмен қарай созылып, ескі құмтас негізінің үстіне жатыр. Шикізаттың ішіндегі қазбалар көлдің ерекше шөгінділік қасиеттеріне байланысты таңғажайсып тұрарлықтай айқындықпен және жақсы сақталған. Сондықтан Мессел орны – Консерват Лагерштетте. Көлдің жоғарғы қабаттары әртүрлі организмдерге жайлы орта болған, бірақ түбінде ағын аз болғандықтан, оттегісіз орта қалыптасқан. Бұл көптеген эпифауналық және инфауналық түрлердің осы ортада тіршілік етуіне кедеріс келтірген, сондықтан биотурбация ең төмен деңгейде болған. Көл қабаттарының араласуы (маусымдық өзгерістерге байланысты) бетке жақын оттегінің мөлшерін азайтып, су жануарларының түрлерінің мерзімді қырылуына әкелген. Жылдық салыстырмалы түрде аз шөгінді жиналу деңгейімен бірге бұл жануарлар мен өсімдіктердің сақталуы үшін қолайлы ортаны қамтамасыз еткен.
Жанартаулық газдар
Мессел ордының төңірегіндегі аймақ эоцен дәуірінде геологиялық және тектоникалық жағынан белсенді болған деп саналады. Жетекші ғалымдар 1986 жылы Камерунның Ниос көлінде болған жанартау газы шығарылымына ұқсас оқиғалар су жануарлары емес түрлердің көп мөлшерде жиналуын түсіндіруі мүмкін деп болжайды (Францен және Костер, 1994). Жер астындағы мерзімдік ығысулар көлге және оған іргелес жатқан экожүйелерге реактивті газдардың (көмірқышқыл газы және күкірттегі сутегі сияқты) үлкен концентрациясын шығарған, нәтижесінде сезімтал организмдер қырылуы мүмкін. Осы шығарылымдар кезінде, көл бетіне жақын болған құстар мен жартастар суға құлауы мүмкін, ал көл жағалауындағы жануарлар мүжіліп қалуы мүмкін. Көлдің тереңдігі өте жоғары болғандықтан, оған түскен жануарлар оттегі мен бактерияға кедей суға қарай батып, керемет жақсы сақталған. Кейіннен тасқа айналған саз қабаттарымен жабылып, ерекше сапалы, мөлшерлі, толық және әртүрлі қазбалар жиынтығын құрады. Дегенмен, басқа да гипотезалар ұсынылды, олар цианобактериялардың гүлдеуіне байланысты жануарлардың улануын болжады. Бұл соңғысы тұнбалы шынжырдың барлық бөлігінде сақталған қазбалардың болуын түсіндіру үшін қажет деп есептелді (Koenigswald және басқалар, 2004).
IUGS геологиялық мұра орны
Мессел шұңқырын "Эоцен кезеңінің тіршілік ортасын түсіну үшін әлемдегі ең бай геосайты" деп сипаттап, Халықаралық геологиялық ғылымдар одағы (IUGS) осы сайттың эоцендік жазбасын 2022 жылдың қазан айында жарияланған 100 "геологиялық мұра орындары" тізіміне қосты. Ұйым IUGS геологиялық мұра орынын "халықаралық ғылыми маңызы бар геологиялық элементтері және/немесе процестері бар, анықтамалық ретінде қолданылатын және геология ғылымдарының дамуына тарихи тұрғыдан елеулі үлес қосқан маңызды жер" деп анықтайды.
Қол жеткізу
Мессель қаласындағы, Мессельдегі палеонтологиялық мұражайда, Дармштадттағы (Мессельден алынған) Гессен өлкелік мұражайында және Франкфурт-на-Майндағы Сенкенберг мұражайында (кейбіреулері Мессельден) қазбалардан табылған заттарды көруге болады. Кездейсоқ келушілер қазбаға жақын жерде көлік тігіп, қазбаға қарап тұрған бақылау алаңына дейін жаяу жете алады. Қазбаға кіру тек арнайы ұйымдастырылған турдың құрамында ғана мүмкін.