Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
NH₄NO₃ формуласы бар химиялық қосылыс
Chemical compound with formula NH4NO3
Аммоний нитраты – NH₄NO₃ формуласы бар химиялық қосылыс. Ол аммоний және нитрат иондарынан тұратын ақ түсті кристалдық тұз. Суда өте жақсы ериді және қатты күйде гигроскопиялық, бірақ гидраттар түзбейді. Көбінесе ауыл шаруашылығында жоғары азотты тыңайтқыш ретінде қолданылады. Басқа маңызды қолданылуы – тау-кен өндірісі, карьерлердегі және азаматтық құрылыста қолданылатын жарылғыш қоспалардың құрамына кіреді. Ол Солтүстік Америкада қолданылатын жарылғыш заттардың 80% құрайтын танымал өнеркәсіптік жарылғыш ANFO-ның негізгі құрамы болып табылады; ұқсас құралымдар қолдан жасалған жарылғыш құрылғыларда да қолданылған. Көптеген елдер оның тұтынушылық мақсаттағы қолданысын оны қате пайдалану мүмкіндігіне байланысты тоқтатуда. 20 ғасырдың басынан бері аммоний нитратының кездейсоқ жарылуы салдарынан мыңдаған адам қаза болған. 2017 жылы әлемдік өндіріс 21,6 миллион тоннаға бағаланды. 2021 жылға қарай аммоний нитратының әлемдік өндірісі 16,7 миллион тоннаға дейін төмендеді. – сольпетрінің (минералогиялық атауы: нитер) аммонийлік аналогы – Чилидегі Атакама шөлінің ең құрғақ аймақтарында, көбінесе жер бетіндегі қабықша түрінде немесе басқа нитрат, йодат және галоид минералдарымен бірге кездеседі. Аммоний нитраты ол жерде Haber-Bosch процесі атмосфералық азоттан нитраттарды синтездеуге мүмкіндік бергенге дейін өндірілді, содан бері нитратты өндірудің қажеттілігі жойылды.
Ammonium nitrate is a chemical compound with the formula |NH4NO3. It is a white crystalline salt consisting of ions of ammonium and nitrate. It is highly soluble in water and hygroscopic as a solid, although it does not form hydrates. It is predominantly used in agriculture as a high nitrogen fertilizer. Its other major use is as a component of explosive mixtures used in mining, quarrying, and civil construction. It is the major constituent of ANFO, a popular industrial explosive which accounts for 80% of explosives used in North America; similar formulations have been used in improvised explosive devices. Many countries are phasing out its use in consumer applications due to concerns over its potential for misuse. Accidental ammonium nitrate explosions have killed thousands of people since the early 20th century. Global production was estimated at 21.6 million tonnes in 2017. By 2021, global production of ammonium nitrate was down to 16.7 million tonnes. – the ammonium analogue of saltpetre (mineralogical name: niter) – in the driest regions of the Atacama Desert in Chile, often as a crust on the ground or in conjunction with other nitrate, iodate, and halide minerals. Ammonium nitrate was mined there until the Haber–Bosch process made it possible to synthesize nitrates from atmospheric nitrogen, thus rendering nitrate mining obsolete.
Тыңайтқыш
Аммиак нитраты маңызды тыңайтқыш, оның NPK көрсеткіші 34-0-0 (34% азот). Ол карбамидке (46-0-0) қарағанда азырақ концентрацияланған, сондықтан аммиак нитратын тасымалдау сәл қиын. Аммиак нитратының карбамидтен артықшылығы – оның тұрақдылығы жоғары және азотты атмосфераға жылдам шығармайды.
Ammonium nitrate is an important fertilizer with NPK rating 34 0 0 (34% nitrogen). It is less concentrated than urea (46 0 0), giving ammonium nitrate a slight transportation disadvantage. Ammonium nitrate's advantage over urea is that it is more stable and does not rapidly lose nitrogen to the atmosphere.
Отынмен қоспа
ANFO – 94% аммоний нитраты («AN») және 6% жанар майы («FO») қоспасы, ол өнеркәсіптік жарылғыш ретінде кеңінен қолданылады. Ол көмір өндіру, карьерлік жұмыстар, металл өндіру және азаматтық құрылыста, ANFO-ның төмен құны, салыстырмалы қауіпсіздігі және қолданудың қарапайымдығы сияқты артықшылықтары дәстүрлі өнеркәсіптік жарылғыш заттардың суға төзімділік, оттегі тепе-теңдігі, жоғары детонация жылдамдығы және кішкентай диаметрлерде тиімді жұмыс істеу сияқты мүмкіндіктерінен маңыздырақ болатын талаптарға аса қатысты емес жағдайларда қолданылады.
ANFO is a mixture of 94% ammonium nitrate ("AN") and 6% fuel oil ("FO") widely used as a bulk industrial explosive. It is used in coal mining, quarrying, metal mining, and civil construction in undemanding applications where the advantages of ANFO's low cost, relative safety, and ease of use matter more than the benefits offered by conventional industrial explosives, such as water resistance, oxygen balance, high detonation velocity, and performance in small diameters.
Арнайы мақсаттағы пайдалану
Аммиак нитраты кейбір жылдам салқындататын қаптамаларда қолданылады, себебі оның суда еріуі күшті эндотермиялық процесс. 2021 жылы Сауд Арабиясындағы Король Абдулла ғылым және технология университеті желіден тыс салқындату жүйелері үшін және тоңазытқыш ретінде аммиак нитратын суда еріту мүмкіндігін зерттеу үшін тәжірибелер жүргізді. Олар суды тазартып, күн энергиясын пайдаланып қайта қолдану арқылы судың ысырап болуын болдырмауды ұсынды. Бұрын, гуанидин нитраты сияқты дербес жарылатын "жанармайлармен" бірге, Таката корпорациясы өндірген және 14 адамның қазасына себеп болғандықтан қауіпсіз деп танылмаған, ауа қаптамаларының газ генераторларында 5-аминотетразолға арзан (бірақ тұрақсыз) балама ретінде қолданылған.
Ammonium nitrate is used in some instant cold packs, as its dissolution in water is highly endothermic. In 2021, King Abdullah University of Science and Technology in Saudi Arabia conducted experiments to study the potential for dissolving ammonium nitrate in water for off grid cooling systems and as a refrigerant. They suggested that the water could be distilled and reused using solar energy to avoid water wastage in severe environments. It was once used, in combination with independently explosive "fuels" such as guanidine nitrate, as a cheaper (but less stable) alternative to 5 aminotetrazole in the inflators of airbags manufactured by Takata Corporation, which were recalled as unsafe after killing 14 people.
Қауіпсіздік, оны ұстау және сақтау
Аммиак нитратын сақтау және қолдану бойынша көптеген қауіпсіздік ережелері бар. Денсаулық және қауіпсіздік туралы деректер жеткізушілер мен түрлі мемлекеттік органдардан алуға болатын қауіпсіздік деректер кестелерінде (SDS) көрсетілген. Таза аммиак нитраты өртенбейді, бірақ күшті тотықтырғыш ретінде органикалық (және кейбір бейорганикалық) материалдардың жануын қолдайды және жылдамдатады. Оны жанғыш заттардың жанында сақтауға болмайды. Аммиак нитраты көптеген жағдайларда бөлме температурасы мен қысымында тұрақты болғанымен, күшті бастапқы зарядтан жарылуы мүмкін. Оны жарылғыш заттар мен жарғызу агенттерінің жанында сақтауға болмайды. Балқытылған аммиак нитраты соққыға және жарылысқа өте сезімтал, әсіресе ол жанатын заттар, жанғыш сұйықтықтар, қышқылдар, хлораттар, хлоридтер, күкірт, металдар, көмір және арақшаң сияқты үйлесімсіз материалдармен қосылса. Аммиак нитраты балқудан кейін ыдырай бастайды, HNO3, NH және H2O бөлінеді. Оны жабық кеңістікте қыздыруға болмайды. Материалды жарылғыш ретінде пайдалану мүмкіндігі реттеу шараларын қабылдауға әкелді. Мысалы, Австралияда Қауіпті Тауарлар Ережелері 2005 жылдың тамызында күшіне енді, бұл осындай заттармен айналысуға лицензия беруді күшейтті. Лицензиялар тек тиісті қауіпсіздік шаралары бар өтініш берушілерге (кәсіпорындарға) беріледі, бұл кез келген дұрыс емес пайдалануды болдырмау үшін жасалған. Білім беру және ғылыми-зерттеу мақсаттары сияқты қосымша қолданыстар да қарастырылуы мүмкін, бірақ жеке қолдану қарастырылмайды. Осы затпен айналысуға лицензиясы бар кәсіпорындардың қызметкерлері уәкілетті персоналдың қадағалауында болуы керек және лицензия беру алдында қауіпсіздік және ұлттық полиция тексеруінен өтуі керек.
Numerous safety guidelines are available for storing and handling ammonium nitrate. Health and safety data are shown on the safety data sheets available from suppliers and from various governments. Pure ammonium nitrate does not burn, but as a strong oxidizer, it supports and accelerates the combustion of organic (and some inorganic) material. It should not be stored near combustible substances. While ammonium nitrate is stable at ambient temperature and pressure under many conditions, it may detonate from a strong initiation charge. It should not be stored near high explosives or blasting agents. Molten ammonium nitrate is very sensitive to shock and detonation, particularly if it becomes contaminated with incompatible materials such as combustibles, flammable liquids, acids, chlorates, chlorides, sulfur, metals, charcoal and sawdust. Ammonium nitrate begins decomposition after melting, releasing , HNO3, NH and H2O. It should not be heated in a confined space. The potential for use of the material as an explosive has prompted regulatory measures. For example, in Australia, the Dangerous Goods Regulations came into effect in August 2005 to enforce licensing in dealing with such substances. Licenses are granted only to applicants (industry) with appropriate security measures in place to prevent any misuse. Additional uses such as education and research purposes may also be considered, but individual use will not. Employees of those with licenses to deal with the substance are still required to be supervised by authorized personnel and are required to pass a security and national police check before a license may be granted.
Денсаулыққа қауіп төндіретін факторлар
Аммиак нитраты денсаулыққа қауіпті емес және көбінесе тыңайтқыштарда қолданылады. Аммиак нитратының LD50 көрсеткіші 2217 мг/кг, ал салыстыру үшін ас тұзының көрсеткіші одан шамамен екі есе көп.
Ammonium nitrate is not hazardous to health and is usually used in fertilizer products. Ammonium nitrate has an LD50 of 2217 mg/kg, which for comparison is about two thirds that of table salt.