Кіріспе
Америкалық экономист (1946 жылы туған). Джон Брайан Тейлор (8 желтоқсан 1946 жылы туған) – Стэнфорд университетінің Мэри және Роберт Раймонд атындағы экономика профессоры, сондай-ақ Стэнфорд университетінің Гувер институтындағы экономика саласындағы Джордж П. Шульц аға ғылыми қызметкері. Ол 1973-1980 жылдары Колумбия университетінде, ал 1980-1984 жылдары Стэнфордқа оралғанға дейін Принстон университетінің Вудро Вильсон мектебінде және экономика факультетінде сабақ берді. Ол бірнеше оқыту сыйлығына ие және Стэнфордтың экономикаға кіріспе курсын, сондай-ақ ақша-кредит экономикасы бойынша PhD курстарын оқытады. 1979 және 1980 жылдары жарияланған зерттеулерінде ол баға мен жалақыны белгілеу моделін жасады, ол кешіктірілген келісімшарт моделі деп аталады. Бұл модель рационалды күтулер мен жабысқан бағаларға негізделген жаңа эмпирикалық модельдер класының негізі болды, олар кейде жаңа кейнсиандық модельдер деп аталады. 1993 жылғы мақаласында ол Тейлор ережесін ұсынды, ол номиналды пайыздық ставкаларды қалай анықтау керектігі туралы ұсыныс ретінде қарастырылды, кейіннен ол орталық банктердің оларды қалай белгілейтінінің шамамен жиынтығы болды. Ол қоғамдық саясатқа белсенді қатысып, Джордж Буш әкімшілігінің бірінші мерзімінде халықаралық істер жөніндегі қазынашылық хатшысының орынбасары болып қызмет етті. Оның "Глобалды қаржы жауынгерлері" кітабы осы кезеңді қамтиды. Ол Джордж Буш әкімшілігі кезінде Президенттің экономикалық кеңесшілері кеңесінің мүшесі, ал Форд және Картер әкімшіліктерінде Экономикалық кеңесшілер кеңесінің аға экономисі болды. 2012 жылы ол Bloomberg Markets журналының «50 ең ықпалды адамдар» тізіміне енді. Thomson Reuters Тейлорды болашақта Экономика бойынша Нобель сыйлығын алуға үміткер «цитаталау лауреаттары» қатарына қосты. 2018 жылдан 2020 жылға дейін Мон Пелерин қоғамының президенті болды.
Ерте өмір және білім
Нью-Йорк штатының Йонкерс қаласында туған Тейлор Шейди-Сайд академиясын бітіріп, 1968 жылы Принстон университетінде экономика бакалаврі дәрежесін алды. Оның дипломдық жұмысының тақырыбы "Циклдік өсу моделіндегі фискалдық және монетарлық тұрақтандыру саясаты" деп аталды. Кейіннен 1973 жылы Стэнфорд университетінде экономика ғылымы бойынша докторлық диссертациясын қорғады.
Академиялық еңбектер
Тейлордың зерттеулері – оның ішінде сатылы келісімшарт моделі, Тейлор ережесі және эмпирикалық рационалды күтулерді пайдалана отырып, саясаттың сауда-саттық (Тейлор) қисығының құрылысы – экономикалық теория мен саясатқа зор әсер етті. Бұрынғы Федералды резерв төрағасы Бен Бернанке Тейлордың «ақша теориясы мен саясатына тигізген әсері терең» деді, ал Федералды резерв төрағасы Джанет Йеллен Тейлордың жұмысы «саясатшылар мен экономистердің экономиканы талдау және ақша-кредит саясатына қатысты тәсілдерін өзгерткенін» атап өтті. Тейлор рационалды күтулерді қабылдап, макроэкономикалық модельдерді шешудің математикалық әдістерін әзірлеуге үлес қосты, соның ішінде 1975 жылғы «Journal of Political Economy» журналындағы мақаласында, ол рационалды күтулерге негіделген модельдерге біртіндеп үйренуді қалай енгізуге болатынын көрсетті; 1979 жылғы «Econometrica» журналындағы мақаласында ол баға белгілеу және рационалды күтулердің біріктірілген алғашқы эконометрикалық модельдерінің бірін ұсынды, кейін ол 1993 жылғы «Macroeconomic Policy in a World Economy» кітабында көп елдік модельге кеңейтті, онда ол Рей Фейрмен бірге ірі масштабты динамикалық стохастикалық жалпы тепе-теңдік модельдерін шешуге арналған алғашқы алгоритмді жасады, ол Dynare және EViews сияқты танымал шешімдер бағдарламаларының құрамына кірді. 1977 жылы Тейлор мен Эдмунд Фелпс Стэнли Фишермен бірдей, бағалар немесе жалақылар тұрақсыз болған жағдайда, барлық жұмысшылар мен фирмалар рационалды күтулерге ие болған кезде де ақша-кредит саясаты экономиканы тұрақтандыру үшін пайдалы екенін көрсетті. Бұл кейнсиандық экономиканың бұрынғы тұжырымдамаларының бір бөлігі рационалды күтулер жағдайында да сақталып қалатынын көрсетті. Бұл маңызды болды, өйткені Томас Саргент пен Нил Уоллес рационалды күтулер макроэкономикалық саясатты тұрақтандыру үшін тиімсіз етеді деп мәлімдеді; Тейлор, Фелпс және Фишердің нәтижелері Саргент пен Уоллестің маңызды болжамы рационалды күтулер емес, толығымен икемді бағалар екенін көрсетті. Осы зерттеу жобалары саясаттың тиімсіздік тұжырымының шектерін түсінуді едәуір тереңдетуге мүмкіндік береді. Содан кейін Тейлор жалақы мен бағаны бір-бірімен кезекті түрде белгілеудің сатылы келісімшарт моделін жасады, ол рационалды күтулерге негіделген микроэкономикалық негіздемелерде дәстүрлі макромодельдің көп бөлігін қайта құраған Жаңа Кейнсиандық макроэкономиканың құрылыс блогына айналды. Тейлордың ақша-кредит саясаты ережелері жөніндегі зерттеуі оның Принстон университетіндегі бакалаврлық оқуына дейін жетеді. Ол 1970-ші және 1980-ші жылдары инфляция мен іскерлік циклдың құбылмалылығының әлеуметтік шығындарын ең тиімді азайту үшін қандай ақша-кредит саясаты ережелері қажет екенін зерттеді: орталық банктер ақша массасын, баға деңгейін немесе пайыздық мөлшерлемені бақылауға тырысуы керек пе; және бұл құралдар өнімнің, жұмыссыздықтың, активтердің бағасының немесе инфляция деңгейінің өзгеруіне жауап беруі керек пе? Ол инфляция мен өнімнің құбылмалылығы арасында – кейін «Тейлор қисығы» деп аталған – өзара байланыс бар екенін көрсетті. Тейлордың 1993 жылғы «Carnegie Rochester» конференциясы сериясындағы мемлекеттік саясатқа арналған мақаласында қарапайым және тиімді орталық банк саясаты қысқа мерзімді пайыздық мөлшерлемені реттеу арқылы, инфляция немесе өнімнің өсуі шамадан тыс болған кезде экономиканы баяулату үшін мөлшерлемені көтеру және біреуі тым төмен түскен кезде мөлшерлемені төмендету керектігін ұсынды. «Тейлор ережесінің» негізгі талабы, кейде «Тейлор принципі» деп аталады, номиналды пайыздық мөлшерлеме инфляцияның әрбір бір пайыздық өсуі үшін бір пайыздық тармақтан артық өсуі керек. Кейбір эмпирикалық бағалаулар бүгінгі таңда көптеген орталық банктер Тейлор ережесінің талаптарына сәйкес әрекет етеді, бірақ 1970-ші жылдардағы инфляциялық спираль кезінде Тейлор принципін бұзды.
Соңғы зерттеулер
Тейлордың соңғы зерттеулері 2007 жылы басталған қаржы дағдарысы және әлемдік экономикалық төмендеуге қатысты. Оның пікірінше, дағдарыстың басты себебі – АҚШ және басқа да елдердің макроэкономикалық саясатындағы қателіктер. Ол ерекше назарды Федералдық резервке аударады, ол Тейлордың жеке досы Алан Гринспен басшылығымен «ақша-кредиттік артықшылықтарды» жасады, онда пайыздық ставкалар тым ұзақ уақыт бойы төмен деңгейде ұсталды, бұл оның ойынша, тұрғын үй рыногының шарықтауына тікелей себеп болды. Ол сондай-ақ, Freddie Mac және Fannie Mae осы шарықтауға ықпал еткенін, ал дағдарыстың несиелік тәуекел емес, өтімділік мәселесі ретінде дұрыс диагноз қойылмағанын айтады. Ол: «Дағдарысты жеке экономиканың кез келген ішкі кемшіліктері мен тұрақсыздығы емес, үкіметтік әрекеттер мен араласулар тудырды, ұзартты және ушықтырды» деп жазды. Тейлордың зерттеулері соңғы төмендеудегі фискалдық саясаттың әсерін де қарастырды. 2008 жылдың қараша айында The Wall Street Journal газетінің пікірлер бөлімінде ол экономикалық төмендеумен күресу үшін төрт шараны ұсынды: (а) барлық табыс салығы ставкаларының түрақты түрде бірдей деңгейде сақталуы, (б) жұмыс істеушілерге арналған салық жеңілдігінің жалақының 6,2 пайызына тең, 8000 долларға дейін түрақты түрде белгіленуі, (с) жалпы фискалдық жоспарлардың бір бөлігі ретінде «автоматты тұрақтандырғыштардың» енгізілуі және (d) ысырапшылық пен тиімсіздікке қарсы ұзақ мерзімді мақсаттарға сәйкес келетін қысқа мерзімді ынталандыру жоспарының қабылдануы. Ол тек уақытша салық кесімі жақсы саяси құрал бола алмайтынын мәлімдеді. Джон Коган, Тобиас Квик және Волькер Виландпен бірлескен зерттеулері көрсеткендей, мультипликатор жаңа кейнсиандық модельдерде ескі кейнсиандық модельдерге қарағанда әлдеқайда кішкентай, бұл нәтиже орталық банктердегі зерттеушілермен расталды. Ол 2008 және 2009 жылдарғы ынталандыру пакеттерін бағалап, олардың экономиканы ынталандыруда тиімді болмағанын айтты. 2011 жылдың маусымында Bloomberg телеарнасына берген сұхбатында Тейлор АҚШ Федералдық бюджетін теңгерімге бағыттайтын ұзақ мерзімді фискалдық реформаның маңыздылығын атап өтті. Ол Федералдық резерв сандық жеңілдету шараларынан бас тартып, тұрақты және жайлы ақша-кредиттік саясатты ұстануы керек екенін ескертті. Ол сондай-ақ, әріптесі Пол Кругманның Конгрестен қосымша ынталандыру бағдарламаларын қолдауын сынады, Тейлор бұл шаралардың ұзақ мерзімді перспективада көмектеспейтінін айтты. 2012 жылы жарық көрген «Бірінші қағидалар: Американың өркендеуін қайта жаңғыртудың бес кілті» атты кітабында ол осы реформалардың экономикалық еркіндіктің кең қағидаларының бір бөлігі екенін түсіндіруге тырысады.