Кіріспе

Уильям Г. Ролл (3 шілде 1926 – 9 қаңтар 2012) – американдық психолог және парапсихолог. Ролл ең көп танылғаны – полтергейст құбылысына сенімімен. Ол полтергейст жағдайларын түсіндіру үшін «қайталанатын спонтандық психокинез» (RSPK) терминін енгізді. Дегенмен, RSPK ғылыми қауымда мойындалған жоқ және скептиктер Роллды сенімсіз тергеуші деп сипаттады. 1942 жылы анасы қайтыс болды, ал 1946 жылы әкесімен бірге Америка Құрама Штаттарына келді, әкесі Американың одақтас күштерімен Данияға келген болатын. Ролл 1947 жылы Калифорния университетіне (Беркли) түсып, философия және психология мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алды. Бітіргеннен кейін бір жыл өткен соң Оксфорд университетіне оқуға түсті, онда сегіз жыл бойы парапсихологияны зерттеді. Осы кезеңде ол Оксфорд университетінің Психикалық зерттеулер қоғамының президенті болды. Оксфордта «Психикалық зерттеулер теориясы мен тәжірибесі» атты магистрлік диссертациясын жазды. Диссертациясы кейіннен АҚШ-та Arno Press баспасында жарияланды. Кейде Уильям Ролл деп, ал көбінесе Билл Ролл деп аталады, ол 1950 жылдардан бері парапсихолог және көптеген ғылыми еңбектердің авторы немесе авторлары, сондай-ақ төрт кітаптың авторы: «Полтергейст» (1972), «Психикалық зерттеулер теориясы мен тәжірибесі» (1975), «Психикалық байланыстар» (1995, Лоис Дунканмен бірге) және «Босатылған: Полтергейстер мен кісі өлтіру: Тина Рештің қызықты оқиғасы» (2004, Валери Сторимен бірге). Ол сонымен қатар «Шешілмеген құпиялар» телешоуында бірнеше рет пайда болды, оның ішінде Даниядағы оқиғалар туралы эпизод болды (сол эпизодта ол қателікпен Данияда туған деп көрсетілді). Роллды Дж. Б. Райн Дьюк университетінің Парапсихология зертханасына шақырды, онда ол 1957 жылдан 1964 жылға дейін жұмыс істеді. 1964 жылы Парапсихологиялық қауымдастықтың президенті болды. 1958 жылы J. G. Pratt-пен бірге жазған зерттеу жұмысында «қайталанатын спонтандық психокинез» (RSPK) терминін енгізді, бұл жұмыс Нью-Йорк штатының Лонг-Айленд аймағындағы Сифордтағы үйдің ішіндегі заттардың қозғалуын зерттеуге арналған, бұл оқиға әсер еткен отбасының 12 жастағы ұлына байланысты болды. 1961 жылы Ролл Дж. Б. Райннің зертханасынан бөлінген Психикалық зерттеулер қорының (PRF) жобалық директоры болды. Райн Дьюк университетінен зейнеткерлікке шыққаннан кейін PRF Дьюк университетінен кетіп қалды, бірақ 1969 жылы Электр инженерлері мектебінің демеушілігімен Дьюкке қайта оралды. Ролл 1989 жылы Лунд университетінен психология ғылымы бойынша «Бұл әлем бе, әлде сол әлем бе: Өлімнен кейін адамның жекелігінің сақталуын көрсететін парапсихологиялық зерттеулерді қарастыру» атты диссертациясымен докторлық дәрежесін алды. 1980 және 1990 жылдары Ролл Батыс Джорджия университетінде әртүрлі лауазымдарды атқарды, оның ішінде психология және психикалық зерттеулер профессоры, доцент және оқытушы. Кейінірек Ролл оқытушылықтан зейнеткерлікке шықты, бірақ 2007 жылы Батыс Джорджия университетінде парапсихология курсын оқыды және жазуды, конференцияларда сөйлеуді және кездейсоқ тергеулер жүргізуді жалғастырды. 1996 жылы парапсихологиядағы ерен еңбегі үшін Парапсихологиялық сыйлықпен және 2002 жылы Ғылыми зерттеулер қоғамынан Динсдейл еске алу сыйлығымен марапатталды. Роллдың ең танымал ісі 1984 жылғы «Колумб Полтергейсті» ісі бойынша жетекші тергеуші болды, онда Колумб Диспетч газетінің тәжірибелі фотографы Фред Шэннон Колумб, Огайо штатындағы жасөспірім Тина Рештің үйінде спонтанды телекинез оқиғаларын тіркеген ерекше түсті фотосуреттерді түсірді. Ролл 85 жасында Иллинойс штатының Нормал қаласындағы қарттар үйінде қайтыс болды. Бұған дейін ол әйелімен бірге АҚШ-тың оңтүстік-шығысындағы Джорджия штатында ұзақ жылдар тұрды. Оның артында ересек балалары, немерелері және әйелі қалды.

Сифордтың жұлдызшасы

Сифордта (Нью-Йорк) Джеймс М. Херманн мен оның отбасы үйлерінде түсініксіз полтергейст құбылыстары туралы хабарлады. 1958 жылы Ролл парапсихолог Джозеф Гайтер Праттпен бірге осы істі зерттеді және кейбір құбылыстар Германның он екі жасар ұлы Джеймс-Жуниордың жасаған әзілдері болуы мүмкін екенін, ал қалғандары "қайталамалы спонтандық психокинездің" (RSPK) нәтижесі болуы мүмкін деп болжады. Дегенмен, RSPK ғылыми қауымда мойындалмаған және оның бар екенін дәлелдейтін ешқандай мәлімет жоқ. Кейіннен бұл істі скептик Джо Никель қайта қарап, барлық құбылыстарды Германның ұлы Джеймс-Жуниордың қасақана алдауы арқылы түсіндіруге болатынына тоқталды. Никельдің сөзіне сүйенсек, Пратт пен Ролл екеуі де сенімге бой ұсынушы және алдау амалдарын жақсы түсінбеген. Никель былай деді: "Жалпы алғанда, барлық дәлелдер он екі жасар Джеймс Германн-Жуниордың Сифордтағы "полтергейст" оқиғаларының тікелей себепшісі болғанын көрсетеді. Оның ниеті, құралдары және мүмкіндігі болды, ал ересектердің сенімі осы істің ұзаққа соғуына себеп болды". Рештің алдау әрекеттері Джеймс Рэнди тарапынан анықталды, бірақ Ролл оның құбылыстарын нақты деп мойындады. Генри Гордон Ролл және Нандор Фодор сияқты парапсихологтар полтергейст тақырыбына қатысты болжамды көзқарас танытып, паранормальдық құбылыстарға сенуге басымдық беріп, алдамшылықтың рационалды түсіндірмелерін елемегенін айтты.