Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі грек қарсыласының жетекшісі; Грекия Коммунистік партиясының жетекші төңкершісі Никос Белояннис (Νίκος Μπελογιάννης; 1915 – 30 наурыз 1952) – грек қарсыласының жетекшісі және Грекия Коммунистік партиясының жетекші төңкершісі.

Өмірбаян

Белояннис 1915 жылы Грекияның Амалияда қаласында (Пелопоннес) дүниеге келген. Ол салыстырмалы түрде жақсы жағдайдағы отбасынан шыққан және Афинада заң білімін алған, бірақ бітіргенге үлкермей, 1930-шы жылдары Иоаннис Метаксас режимімен Акронауплия түрмесіне қамалып, түрмеге жабылды. 1943 жылы қашып, Арис Велухиотис жағында Пелопоннестегі Грекия Халық Азаттық Армиясына (ЭЛАС) қосылды. Грекиядағы Азамат соғысы кезінде Грекия Демократиялық Армиясының (ДСЕ) саяси комиссары болғаннан кейін, жеңіліске ұшыраған соң елден соңғылардың бірі болып кетті (1949). 1950 жылдың маусым айында Белояннис Грекияға оралып, Грекия Коммунистік партиясының (ККЕ) Афинадағы, заңсыз деп жарияланған ұйымын қайта құруға келді. 1950 жылдың 20 желтоқсанында тұтқындалып, ККЕ-ні қылмыстық деп таныған 509/1947 Заңын бұзғаны үшін әскери сотқа берілді. Ол Кеңес Одағына ақпарат бергені айыпталды. Белояннис ісі бойынша сот 1951 жылдың 19 қазанында Афинада басталды. Барлығы 94 адам айыпталды. Әскери соттың үш мүшесінің бірі Георгиос Пападопулос болды, ол кейіннен (1967) 1967-1974 жылдардағы әскери диктатураның басшысы атанды. Белояннис барлық айыптауларды жоққа шығарды және нацистерге қарсы күрестегі (1941-1944), британдық араласу кезіндегі (1944-1946) және Грекия Азамат соғысы (1946-1949) кезіндегі патриоттық әрекеттерін баса көрсетті. Ол бүкіл әлемге «Карлығашы бар адам» ретінде танылды және осылайша, ол Пабло Пикассоның әйгілі эскизінде бейнеленді. Белояннис қарсылықтың жетістіктерін ынтамен қорғады және соғыстан кейінгі жылдары нацистермен күрескен адамдардың солшыл көзқарастары үшін қуғынға ұшырағанын, ал нацистермен ынтымақтасқандардың «суық соғыс» атмосферасының нәтижесінде грек үкіметіндегі лауазымдармен марапатталғанын жариялады. Ұлттық және халықаралық мейірімділікке шақыруларға қарамастан, 15-16 қараша аралығында әскери сот Белояннисті және оның он бір серігін өлім жазасына кесті. 1952 жылдың 1 наурызында Белояннис пен тағы жеті адам өлім жазасына кесілді. Бір апта ішінде Грекия үкіметі бүкіл әлемнен өлім жазасына қарсы жүздеген мың телеграмма алды, ал Пикассо, Чарли Чаплин, Жан-Поль Сартр, Пол Элуард, Назим Хикмет және басқалардың қатысуымен халықаралық науқан әскери трибуналдың үкімін жоюды талап етті. 1952 жылдың 30 наурызында, жексенбі күні таңертең Каллитеядан төрт тұтқын алынып, Гуди лагерінде атылды. Белояннистің басқа да сотталушыларының жазалары өмір бойына бас бостандығынан айырылуға ауыстырылды, ал 1960 жылдардың ортасында барлығы түрмеден босатылды. Белояннис Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Кеңес Одағымен ынтымақтастық жасаған гректердің ең танымал өкілдерінің бірі болды. Оның есімі Венгриядағы Белояннис ауылына берілді, онда азаматтық соғыс соңында (1949) Грекиядан қашқан грек солшылдары, 1980 жылдардың басында бірінші Андреас Папандреу үкіметі Грекияға оралуға рұқсат бергенге дейін тұрды.

Жазбалар

Өлім жазасына кесілген Белояннис өзінің соңғы хатында Грекияның экономикалық дамуы және әдебиет тарихы туралы екі кітап жазғанын айтады. Олардың бірінің қолжазбалары 2010 жылы «Грекиядағы шетелдік капитал» (Το Ξένο Κεφάλαιο στην Ελλάδα, To Kseno Kefaleo stin Ellada) деген атпен жарияланды. Грекияның сыртқы қарыздарды егжей-тегжейлі талдау арқылы ел тарихы шетелдік державалар мен қаржы институттарына бағыну ретінде көрсетіледі, олар жұмысшы табын ашуландыратын елдің экономикасы мен ресурстарының көп бөлігін бақылауға алды.

Мәдени сілтемелер

Пабло Пикассо Белояннистің суретінен шабыттанған "Гвоздик тағылған адам" атты эскизін жасады. Питер де Франсиа 1953 жылы "Белояннидің атылуы" картинасын салған. 2011 жылы Джеймс Хайман галереясы оны жеке коллекционерге сатты. Кейін ол Тейт коллекциясына қосылды. Никос Цимистың "Гвоздик тағылған адам" (1980) фильмі бар. Түрік ақыны Назым Хикмет 1952 жылы Белояннис туралы "Гвоздик тағылған адам" атты өлең жазды.