Кіріспе

Солтүстік Американың Тынық мұхитының солтүстік-батыс жағалауында көптеген өлшемдерде және түрлерде шеберлікпен жасалған каноэлер жасалды. Олар Еуропалық отарлаудан көп уақыт өткен соң да аймақтың жергілікті халқы үшін басты көлік құралы болып табылды. Соңғы жылдары каноэ жасау өнері қайта жандандырылды, және бірнеше туысқан тайпалар оларды жасады. Дәстүрлі уақытта жасалғандары сияқты, олар теңізде өте жақсы жүзеді.

Құрылыс

Каноэлер әдетте қызыл кедрден, ал кейбір аймақтарда ситка шыршасы немесе пахтадан жасалған қалың бұтақтарды ойып жасалады. Көбінесе қайықтарды бумен жұмсатып, жақтарын жайып, бастапқы бұтақ диаметрінен кеңітеді. Қайықты жаю – каноэні кеңейту ғана емес, сонымен қатар ол корпустың барлық пішінін өзгертеді, каноэ жасаушы бұтақты кескен кезде мұны болжауы керек. Түзу және тегіс қақпақтар біртегіс түрде сыртқа және төмен иіліп, ұштары көтеріліп, әдемі қисық сызық құрайды, ал қатаң, тар, ойыс бұтақтан әсем су кемесіне айналады. Қаптама жарылмай кеңейтілуі үшін қабырғалары өте жұқа жасалады. Корпус толығымен ойылғаннан кейін, алты дюймдай тереңдікке дейін су құйылып, қызыл қызған тастармен қайнатылады. Пайда болған бу ашық корпусты кілеммен жауып ұсталады. Су қайнауын сақтау үшін ыстық тастар қажет болғанда ауыстырылады. Ішінде бумен және сыртында отпен қыздырылған жұмсақ қабырғалар, ортаға басып тұрған су мен тастардың салмағымен бірге сыртқа қарай жылжи бастайды. Тарату таяқшалары қақпақтардың арасына орнатылып, жақтары кеңейгенде ұштарына қарай жылжытылып, ортасынан ұзындығы арттырылады. Жоспарланған ені мен пішініне жеткенде, каноэ салқындауға рұқсат етіледі, су алынып тасталады, ал тіреулер, мұрын және корпус бөліктері, сондай-ақ қақпақтар орнатылып бекітіледі. Үлкен саяхат және соғыс каноэлері көбінесе каноэлердің аттарымен немесе иелерінің таңбаларымен байланысты суреттермен боялады.

Қолданылуы

Каноэлер жағалау бойымен жол жүру үшін қолданылды. Олар сауда жасауға, соғыс каноэлары ретінде, жарыстарда және балық аулауға пайдаланылды. Британдық Колумбияның Виктория қаласында өскен Эмили Карр, ең қызықтысы индейлердің жарысы болған регата туралы айтады. Он ескенше және рульдік басқаратын каноэлер "жарыс барысында жанған оттай жылдамдықпен" өтеді. Клучман ("чинук тілінде "әйел") ерлер жарысынан да "көрегей нәсіл" болды, әйелдер "өздерінің бар күштерін каноэге" салып, толық үйлесімде жұмыс істеді.

Тарихи мысалдар

Хайда Гвайи аралының Хайда тайпасы ең ірілерін, шамамен 18 метрге (60 фут) дейін созылған деп есептеледі.

Қазіргі үлгілері

1937 жылы Бетти Лоуман Кэри Британдық Колумбияның ішкі су жолымен каноэмен жалғыз өзі жүзіп өткен алғашқы ақ әйел болды. 1978 жылы Джорди Точер және екі серігі Дуглас шыршасынан жасалған, Хайда үлгісімен (бірақ желкендерімен) 3½ тонналық, 40 футтық (12 метрлік) каноэ (Оренда II) кемесімен Ванкуверден (Канада) Гавайиға дейін теңіз саяхаты жасады. Бұл саяхаттың мақсаты – Хайда тайпасының ежелгі заманда Гавайиға барғаны туралы әңгімелерге сенімділік қосу болды. Олар екі ай теңізде болғаннан кейін шамамен 7242 шақырым (4500 миль) жол жүрді. 1986 жылы Билл Рид Ванкувердегі Expo 86 көрмесі үшін тапсырыс берілген 15,2 метрлік қызыл кедрден жасалған «Ло Таас» каноэсін жасады. Рид каноэнің жобасын аяқтағаннан кейін, ол 1985/86 жылдардың қысында Скидегейтте Текер (Роберт) Браун басқарған шеберлер тобымен салынды. «Ло Таас» каноэсінің басы мен қауырсынында Хайда суретшісі Шарон Хичкок (1951–2009) салған қашан балықтың суреті бейнеленген. «Ло Таас» 1986 жылғы Expo 86 көрмесінен бөлек, 1989 жылы Францияның Руан қаласына жеткізілді, ал Хайда өкілдері оны Сена өзенімен Париждегі Адам музейіне алып барды.