Кіріспе
1986 жылдан 2011 жылға дейін Маронит шіркеуінің басшысы Насралла Бутрос Сфейр (ДИН; الكاردينال مار نصر الله بطرس صفير; Виктор Петрус Сфейр; 15 мамыр 1920 – 12 мамыр 2019) Ливанның ең ірі христиан қауымы – Маронит шіркеуінің патриархы болды, бұл шіркеу Рим Папасымен рухани байланыстағы Шығыс Католик шіркеуі. Оған кардинал атағы да берілді. 1986 жылдың 27 сәуірінде Марониттердің Антиохия патриархы болып сайланды, ал 2011 жылдың 26 ақпанында отставкасы қабылданды. Ол Маронит шіркеуінің 76-шы патриархы болды, ал ресми атағы – "Антиохия және бүкіл Леванттың 76-шы Патриархы".
Nasrallah Boutros Sfeir (DIN; الكاردينال مار نصر الله بطرس صفير; Victor Petrus Sfeir; 15 May 1920 – 12 May 2019) was the patriarch of Lebanon's largest Christian body, the Maronite Church, an Eastern Catholic Church in communion with the Holy See. He was also given the honorific title of cardinal. He was elected Patriarch of Antioch for the Maronites on 27 April 1986, and his resignation was accepted on 26 February 2011. He was the 76th patriarch of the Maronite Church, with the official title of "His Beatitude the 76th Patriarch of Antioch and the Whole Levant".
Ерте өмір және діни қызметке тағайындалуы
Насралла Сфейр 1920 жылғы 15 мамырда Ливанның Рейфун қаласында дүниеге келген. Ол Бейрутта білім алды, Хархарайдағы Мар Абда мектебінде бастауыш және толықтыру білімін, ал Газирдегі Сент-Марон семинариясында орта білімін аяқтады. 1950 жылы Бейруттегі Сент-Жозеф университетінде философия және теология мамандықтары бойынша бітірді. Сол жылы 7 мамырда дін қызметкері (священник) санатына ие болды. 1951 жылдан 1955 жылға дейін Рейфун приходында дін қызметкері болып қызмет етті. 1956 жылы Бкеркеде орналасқан Маронит Патриархатының хатшысы болып тағайындалды. Сол жылы Жоньедегі Frères Maristes (Марист ағайындары) мектебінде әдебиет және философия аудармасының профессоры болды. 1961 жылғы 23 маусымда Сфейр титул епископы және патриархтық викарий болып тағайындалды. 1961 жылғы 16 шілдеде Патриарх Павел Петр Меучи оны Тарс титул епископы етіп киелілендірді, ал оның бірге киелілендірушілері Маронит Финикиясының Арка титул епископы Жоао Чедид және Сарба епархиясының епископы Майкл Думит болды. Осыдан кейін Сфейр Патриархтық викарий қызметін атқарды.
Патриарх
Ол 1986 жылғы 19 сәуірде Маронит епископтары кеңесімен Маронит шіркеуінің басшысы (примасы) болып сайланды және 1986 жылғы 7 мамырда Папа Иоанн Павел II оны бекітті.
Литургиялық
Сфейр литургиялық реформаларды жеделдетуге ынталы болды. Бұл жұмыс 1992 жылы жаңа марониттік Миссаль жариялану арқылы нәтижесін берді, ол Антиохия литургиясының түпнұсқалық нысанына оралуға жасалған тытырға ұқсайды. Оның "Сөз қызметі" бұрынғы Миссальдарға қарағанда әлдеқайда толықтырылған деп сипатталды, және ол алты Анафораны (Евхаристиялық дұғаларды) қамтиды.
Азамат соғысы кезіндегі рөлі
Екі бұрынғы патриархтың викарі болып қызмет ету Сфейрді рухани және азаматтық салалардағы рөлге дайындады. Ол 1975 жылдан 1990 жылға дейін созылған Ливан азаматтық соғысының соңғы жылдарында ақылға қонымды, салмақты пікірлерді қорғайтын күшті дауысқа айналды. Ол әлеуметтік және саяси теңсіздіктерге қарсы айқын пікір білдіріп, кедейлер мен әділетсіздікке ұшырағандардың мүддесін қорғады. Оның жазбалары мен уағыздары Ливанның еркін және гүлденген болашаққа қалай қол жеткізе алатынын көрсетеді. Өзінің ізашары сияқты, Сфейр патриархтыққа тағайындалған алғашқы жылдары саясаттан қалысқанды, көбінесе Ливан президентінің ұстанымын қолдаған, бірақ 1989 жылға қарай ол ұлттық саясатқа белсенді түрде араласты.
Отставка
Кардинал Сфейр 2010 жылдың соңында Римдегі Шығыс шіркеулері жөніндегі Конгрегацияға отставкаға кету туралы өтініш білдірді, бірақ оның отставкасы бастапқыда қабылданбады, себебі алты маронит епископы 2010 жылдың маусым айында 75 жасқа толғаннан кейін отставкаға кету туралы өтініш білдірген еді. Оның отставкасын Папа Бенедикт XVI 2011 жылдың 26 ақпанында қабылдады. Кардинал Сфейрдің орнын 2011 жылдың 15 наурызында Антиохияның жаңа Патриархы болып сайланған епископ Бехара Бутрос Рахи басты.
Кардинал
Сфейр 1994 жылғы 26 қарашадағы консисторияда Иоанн Павел II папасы тарапынан кардинал етіп тағайындалды. Өзіндік құқығы бар жеке шіркеудің патриархы болған және кардинал дәрежесіне көтерілген Сфейр кардинал-епископ болды. Ол 80 жасқа толғандықтан 2005 және 2013 жылдарғы конклавтарға қатыспады.
Шығармалары
Сфейр бірнеше кітап жазды, оның ішінде "Бкерке Евангелиясының бастаулары" (1975), "1961–1974 жылдары жоғалып кеткен тұлғалар" (екі томдық), және "Жексенбі күнгі уағыздар: рухани толғаныстар мен ұлттық көзқарастар" (бірнеше томдық, 1988). Сфейр көптеген тілдерді еркін меңгерді: сириялық, француз, итальян, арамей және латын тілдерін, сондай-ақ ана тілі – араб тілін, классикалық және ливандық диалектілерін жақсы білді.
1989 жылдың көктемі
1989 жылдың 17 ақпанында генерал Мишель Аунның Ливан күштеріне (ЛК) қарсы Шығыс Бейрутта шабуыл жасағанынан кейін екі күн өткен соң, Сфейр христиандық көшбасшылардың мәжілісін шақырды, оның салдарынан 70 адам қаза тапты. Конклав Аунның ЛК-ны бақылауға талпынысын қолдап, мемлекеттік билікті қайта орнату және мемлекеттік институттарды біріктіруді талап етті. Аунның Бейруттің оңтүстігіндегі милиция басқаратын теңіз порттарын блокадалау әрекетінен кейін 19 сәуірде тағы бір мәжіліс өтті, содан кейін 23 христиан парламент депутаты атысты тоқтатуға шақырды. Соңынан келген жаз Аунның әскерлері мен Сирия және олардың одақтасы ПСП арасында дерлік үздіксіз бомбалауға ұласты. Белсенді араб дипломатиясы Тайф келісіміне әкелді және 1989 жылдың 5 қарашасында Ливан Парламенті жаңа президент Рене Муавадты сайлады. Сфейр Аунның қабылдамаған Тайф ұсыныстарын қолдады. Он мыңдаған адам Аунды қолдап, Баабдадағы Президенттік сарайды қоршады. Оның 1500-ге жуық жақтасы Бкеркеге басып кірді. Сфейрді зорлықпен ұстап, Аунның суретін өпкізуге мәжбүр етті. Келесі күні ол Сирия бақылауындағы Солтүстік Ливанның қауіпсіз аймағына көшті. Кейбір дереккөздер Сфейрдің Тайф келісімін қолдауының себебі Ватиканның азамат соғысын аяқтауға бағытталған қысымы болғанын айтады. Ол: "Біз қалағанымызды істей алатын аралда жеке өмір сүре аламыз деп ойлау – қателік" деді. Бірнеше күннен кейін ол Аунның Тайф келісімін қабылдамауы заңсыз және конституцияға қайшы екенін мәлімдеді. 5 қарашада Сфейр уағызында Аунның ұстанымы "елдің бөлінуіне әкеледі" деп ескертті. "Ливан кімдерден тұрады"
Чиркөу ішіндегі қарсылық
Патриархтың билігі тіпті шіркеудің өзінде де сынға түсті, өйткені бірнеше монастырлық ордендер Аунды қолдап, Тайф келісімін айыптаған жариялаулар жасады. Патриархтың билігін нығайту үшін Ватикан маронит шіркеуін қайта ұйымдастыруға тікелей араласты. 1989 жылғы қарашада Ливан епископтарының бас қосуында сөз сөйлеген Ливандағы папалық нунций Пабло Пуэнте, шіркеу іерархиясынан ресми мандат алмайынша, дін қызметкерлері мен мекемелердің саясатқа араласуын айыптады. Ол: «Шіркеудің нақты мандаты жоқ саяси сапарлар мен мәлімдемелерге тоқтау салынуы керек» деді. Кейін Ватикан дін қызметкерлеріндегі ұлтшылдық көзқарастарды жұмсарту мақсатында үш әсіресе белсенді монастырлық орденді бақылау үшін «арнайы епископтарды» тағайындады. 1990 жылы Сфейр батыс Бейруттағы қарсы үкіметті Аунның шығыстағы «христиан анклавын» қабылдауға шақырды. «Заңды үкіметтің бүкіл елге билігін таратуы керек», - деді ол бір сұхбатында. «Ол ешкімнің шақыруын күтпеуі керек». Соңында 1990 жылдың 13 қазанында Сирия армиясы Аунның бүліктерін басып, ұзақ жылдарға созылған азамат соғысы аяқталды. Аун Тайф келісіміне қарсы болды, себебі оның Сирия әскерлерінің шығуына нақты кестесі болмады және ол маронит президентінің көптеген өкілеттіктерін алып, оларды сүнни премьер-министрге берді. Сирия Ливанды тағы 15 жыл басып алды.
Еркін патриоттық қозғалысымен қарым-қатынастар
2006 жылдың 15 қазанында Христиандық еркін патриоттық қозғалысы (ХЭПҚ) патриархатқа қарсы ұрандар көтерілген жиналыстар өткізді, онда кардинал Сфейрдің саяси ұстанымдары Ливандағы ХЭПҚ христиандарының еркіне қайшы келеді деп айтылды. ХЭПҚ блогының жетекшісі зейнеткер генерал және қазіргі президент Мишель Аун. Кардинал мен ХЭПҚ және Хезболла арасындағы қарым-қатынас 2009 жылғы сайлаулардан бір күн бұрын патриархтың Хезболла мен ХЭПҚ-ны жақтамай, христиандарды оларға дауыс бермеуге шақырғаннан кейін одан әрі нашарлады. Көптеген адамдар бұл позиция 8 наурыз альянсына христиандық қолдауды күрт азайтты деп санайды, әсіресе Аун 2009 жылғы сайлауда ең үлкен жеңіліске ұшыраған кезде. ХЭПҚ кардиналды діни риторика қолданып христиандық қолдаудың 20 пайызын жоғалтқаны үшін және 15 мың суннит сайлаушыларды Бекаа ауылдарынан христиандық Захле ауданына көшіруге қарсылық танытпағаны үшін кінәлайды, нәтижесінде ХЭПҚ он депутатты жоғалтты. Қазіргі уақытта ХЭПҚ және оның одақтастары он екі православиелік орынның біреуіне, сегіз католик орынның екеуіне, алты армян орынның екеуіне және маронит орындарының шамамен жартысына ие, ал қалғаны 14 наурызға тиесілі. Бірақ ХЭПҚ әлі де 27 депутаттан тұратын ең ірі христиандық парламенттік блогын сақтап тұр, оған басқа партиялардан, мысалы, Марада қозғалысынан депутаттар, сондай-ақ тәуелсіз, Сирия үкіметін қолдайтын тұлғалар кіреді. Сонымен қатар, "Өзгеріс және реформа" блогының барлық депутаттары христиан емес.
Өлім
Насралла Бутрос Сфейр 2019 жылдың 12 мамырында Бейрут қаласының Ахрафие ауданындағы Hôtel Dieu de France ауруханасында 99 жасқа толуға үш күн қалғанда қайтыс болды. Ол Ливанның Бкерке қаласындағы маронит католик патриархатының орталығында мемлекеттік салтанатты жерлеу рәсімімен жерленді. Оның қазасынан кейін Папа Франциск: "Өз елінің егемендігі мен тәуелсіздігін берік қорғаған ол Ливан тарихындағы ұлы тұлға болып қала береді" деді.