Генрих Лаубе: Өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Генрих Лаубе (18 қыркүйек 1806 – 1 тамыз 1884), неміс драматургі, романист және театр режиссері, Пруссиялық Силезиядағы Спроттау қаласында дүниеге келді.

Өмір

Ол теологияны Галле мен Бреслауда оқыды (1826–1829), ал 1832 жылы Лейпцигке қоныстанды. Мұнда ол бірден саяси очерктерімен көзге түсті, олар «Жаңа ғасыр» (Das neue Jahrhundert, 1833) және «Саяси хаттар» (Politische Briefe, 1833) деген атпен екі томдық жинақта жарияланды. Генрих Хайне мен Людвиг Борне салты бойынша Германиядағы саяси режимді қатаң сынаған осы еңбектері, сондай-ақ «Жас Германия» (Das junge Deutschland) әдеби қозғалысындағы рөлі оны полиция бақылауына алып келді, ал шығармалары тәркіленді. 1834 жылы Италияға Карл Гуцковпен бірге жасаған сапарынан оралғаннан кейін Лаубе Саксониядан қуылды және тоғыз айға Берлинде түрмеге қамалды. 1836 жылы ол Лейпцигтегі профессор Хенелдің жесіріне үйленді, одан кейін бірден революциялық көзқарастары үшін бір жылға бас бостандығынан айырылды. Ол Альберт Хенелдің әкесі болды. 1839 жылы ол қайтадан Лейпцигке қоныстанды және драматург ретінде әдеби қызметін бастады. Оның ерте туындыларының ішінде «Мональдески» (1845) және «Струензе» (1847) трагедиялары, «Рококо, яки ескі мырзалар» (1846), «Готсшед және Геллерт» (1847) және «Карлсшулер» (1847) комедиялары ерекше көзге түседі, олардың кейіпкері – жас Фридрих Шиллер. 1848 жылы Лаубе Эльбоген округінен Франкфурт Парламентіне сайланды, бірақ 1849 жылдың көктемінде Венадағы Хофбург театрының көркемдік директоры болып тағайындалғаннан кейін мандатын тастады. Ол 1867 жылға дейін осы лауазымды атқарды, осы кезеңде оның ең жақсы драмалық туындылары, атап айтқанда «Граф Эссекс» (1856) және «Монтроз» (1859) трагедиялары, сондай-ақ «Неміс соғысы» (Der deutsche Krieg, 1865–1866, 9 том) тарихи романы жарық көрді, ол Отыз жылдық соғыстың бір кезеңін көрнекті бейнелейді. 1869 жылы ол Лейпциг қалалық театрының директоры болды, бірақ 1870 жылы Венаға оралды, онда 1872 жылы жаңа Вена қалалық театрының директоры болып тағайындалды. Ол 1880 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін, қысқа үзілістерді есептемегенде, осы театрда сәтті басшылық етті. Ол Вена мен Лейпцигтегі қызметі туралы құнды естеліктерді «Бургтеатр» (1868), «Солтүстік неміс театры» (1872) және «Вена қалалық театры» (1875) атты үш томдық еңбектерінде қалдырды. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін де белсенді болды, 1884 жылғы 1 тамызда Венада қайтыс болғанға дейінгі бес жылда «Бёмингерлер» (Die Böhminger, 1880), «Луизон» (Louison, 1881), «Вильгельмнің көлеңкесі» (Der Schatten Wilhelm, 1883) романдары мен повестерін жазды және естеліктер жинағын – «Естеліктер, 1841–1881» (Erinnerungen, 1841–1881, 1882) жариялады.

He studied theology at Halle and Breslau (1826–1829), and settled in Leipzig in 1832. Here he at once came into prominence with his political essays, collected under the title Das neue Jahrhundert, in two parts — Polen (1833) and Politische Briefe (1833) — and with the novel Das junge Europa, in three parts — Die Poeten, Die Krieger, Die Bürger — (1833–1837). These writings, in which, after the fashion of Heinrich Heine and Ludwig Börne, he severely criticized the political regime in Germany, together with the part he played in the literary movement known as "Das junge Deutschland," led to his being subjected to police surveillance and his works confiscated. On his return, in 1834, from a journey to Italy, undertaken in the company of Karl Gutzkow, Laube was expelled from Saxony and imprisoned for nine months in Berlin. In 1836 he married the widow of Professor Hänel of Leipzig; almost immediately afterwards he suffered a year's imprisonment for his revolutionary sympathies. He was the stepfather of Albert Hänel. In 1839, he again settled in Leipzig and began a literary activity as a playwright. Chief among his earlier productions are the tragedies Monaldeschi (1845) and Struensee (1847); the comedies Rokoko, oder die alten Herren (1846); Gottsched und Gellert (1847); and Die Karlsschüler (1847), of which the youthful Friedrich Schiller is the hero. In 1848, Laube was elected to the Frankfurt Parliament for the district of Elbogen, but resigned in the spring of 1849, when he was appointed artistic director of the Hofburg theatre in Vienna. This office he held until 1867, and in this period fall his finest dramatic productions, notably the tragedies Graf Essex (1856) and Montrose (1859), and his historical romance Der deutsche Krieg (1865–1866, 9 vols), which graphically pictures a period in the Thirty Years' War. In 1869, he became director of the Leipzig Stadttheater, but returned to Vienna in 1870, where in 1872 he was placed at the head of the new Wiener Stadttheater; with the exception of a short interval he managed this theatre with brilliant success until his retirement from public life in 1880. He has left a valuable record of his work in Vienna and Leipzig in the three volumes Das Burgtheater (1868), Das norddeutsche Theater (1872) and Das Wiener Stadttheater (1875). He was still active after his retirement, and in the five years preceding his death in Vienna on 1 August 1884, he wrote the romances and novels Die Böhminger (1880), Louison (1881), Der Schatten Wilhelm (1883), and published an interesting volume of reminiscences, Erinnerungen, 1841–1881 (1882).

Бағалау

Лаубтың драмалары ерекше жаңалығымен не поэтикалық көркемдігімен көзге түспейді; олардың нағыз және зор артықшылығы сахналық өнерде. Театр басшысы ретінде Германияда оған тең келген жоқ, және осы қызметтегі еңбегі неміс әдебиеті тарихында оның өзінің шығармаларынан гөрі ұзаққа созылатын есімін қалыптастырды.

Жинақталған шығармалары

Оның "Gesammelte Schriften" (драмаларын қоспағанда) 16 томдық (1875–1882) жинақта жарық көрді; оның "Dramatische Werke" 13 томдық (1845–1875) жинақта жарық көрді; соңғысының халыққа кең тараған басылымы 12 томдық (1880–1892) болып шықты. 1906 жылы 10 томдық "Лаубтың таңдамал шығармалары" жинағы, Х.Х. Хоубеннің кіріспесімен жарық көрді.