Кіріспе

Ресейдегі қыс, әскери науқандар аясында, кейде "Жалпы мұз" немесе "Жалпы қыс" деп бейнеленеді. Ресейліктер мұндай лайлы жағдайды "распутица" деп атайды, ол Ресейде күзгі жаңбырлар мен көктемгі еріген кезде пайда болып, тозылмаған жолдармен көлік жүргізуді қиындатады.

Қыс әскери жеңіліске ықпал еткен фактор

Ресейдегі қысқы соғысты зерттеу барысында жазушы Аллен Ф. Чью "Жаз генерал" Наполеонның Ресей империясына шабуыл жасауы мен Гитлердің Кеңес Одағына шабуыл жасауының әскери сәтсіздіктеріне "маңызды үлес қосып" (немесе "көп септігін тигізген"), бірақ шешуші фактор болмаған дейді. Ол Наполеон армиясының қыс басталар алдында-ақ жеткілікті зиян шеккенін, себебі азық-түлік тапшылығы, аурулар, дезертирлік және соғыстағы қазалар болғанын атап көрсетеді. Сол сияқты, Гитлердің Вермахты 1941 жылдың қарашасында, қыс келгенге дейін 734 000 қаза тапқан және азық-түлігі таусылып бара жатқан еді.

1812 жылғы француз шапқыншылығы

Наполеонның 610 000 сарбаздан тұратын Гранде Армейі 1812 жылғы 24 маусымда, жаздың басында, қазіргі Беларусь аумағы арқылы Мәскеуге қарай Ресейге басып кірді. Орыс әскері француздардан бұрын шегініп, егіндерін және ауылдарын өртеп, жауға пайда тигізбеді. Наполеон армиясы ақырында 100 000 сарбазға дейін азайды. Оның армиясы қазан айында басталған Мәскеуден шегіну кезінде одан да ауыр, тіпті апатты жағдайға ұшырады. Көптеген дереккөздер қыс және оның салдары Наполеонның жеңіліске ұшырауына және шегінуіне әсер еткен фактор болды деген пікірде. 1981 жылы Чьюдың мәлімдемесіне сәйкес, бастапқыда кем дегенде 378 000 сарбазды құраған Наполеонның Гранде Армейінің негізгі бөлігі "басқыншылықтың алғашқы сегіз аптасында, науқанның басты шайқасынан бұрын жартысына дейін азайды. Бұл азаю ішінара жабдықтау орталықтарында гарнизондық қызмет етуге байланысты болды, бірақ аурулар, дезертирлік және түрлі шағын қақтығыстардағы жарақаттар мыңдаған сарбаздың қаза болуына әкелді. 1812 жылғы 7 қыркүйекте Мәскеуден 110 км қашықтықта болған Бородино шайқасында – Ресейдегі жалғыз ірі шайқас – Наполеон 135 000-нан астам әскер жинады және жау территориясында 600 шақырымнан астам қашықтықта тар, пиррлік жеңіске жетіп, кем дегенде 30 000 сарбазын жоғалтты. Содан кейін, 19 қазанда басталған, алғашқы қатты аяз бен 5 қарашада алғашқы қар жауғанға дейін Мәскеуді басып алу және өзін-өзі жеңіске ұшырату орын алды". Ливен қыста әскерлерге азық-түлік табу және жылқыларға шөп беру қиындығын маңызды фактор ретінде атап көрсетеді.

Ресейге одақтастардың араласуы, 1918-1919 жылдың қысы

Архангельск аймағындағы Ресей азамат соғысына одақтас елдердің араласуы аясындағы Солтүстік Ресей экспедициясы кезінде одақтас күштері де, большевиктердің Қызыл Армиясы да қысқы соғыстың қағидаларын білді немесе тез үйренді және оларды мүмкіндігінше қолданды. Дегенмен, екі тараптың да ресурстары шектеулі болды және кейде бір жақ немесе екінші жақ дайындықсыздықтан ауыр салдарға ұшырады, бірақ Чью қыстың ешбір тарапқа шешуші артықшылық бермейтінін тұжырымдады. Шындығында, оның шығыс армиясы Польша, Кеңес Беларусьі, Украина және Батыс Ресей жақында басып алынған аймақтарда қыс басталмас бұрын, басып алудың алғашқы бес айында 734 000-нан астам салдатынан (3 200 000-нан астам орташа әскер санының шамамен 23 пайызы) қаза тапты.