Кіріспе

Видео ойын франшизасы

Джеймс Бонд видео ойындары франшизасы – Иэн Флемингтің құрастырған британдық МИ6 агенті Джеймс Бондқа арналған ойындар сериясы. Сериядағы ойындардың көп бөлігі атыс ойындарынан тұрады, ал кейбір ойындар рөлдік және әрекеттік ойындар сияқты басқа жанрларда да жасалған. Көптеген ойындар Джеймс Бонд фильмдеріне негізделген және түрлі компаниялармен әзірленіп, жарияланған. Интеллектуалдық меншік құқығы Danjaq компаниясына тиесілі.

Алғашқы кезең (1983-1994)

1983 жылы «Паркер Бразерс» компаниясы бірнеше платформа үшін алғашқы ресми лицензияланған «Джеймс Бонд» видео ойынын, «Джеймс Бонд 007» атты ойынды шығарды. 1982 жылы «Shaken but Not Stirred» атты ресми емес ойын жарық көрген болатын. 1983 жылдан бері фильмдер, Ян Флемингтің романдары, сондай-ақ ойынды жасаған немесе жариялаған компаниялардың түпнұсқа сценарийлері негізінде көптеген бейне ойындар жасалды. «Mindscape», «Domark», «Interplay» және «THQ» компаниялары «Джеймс Бонд» ойындарын жасады. Видео ойындар 1980-ші және 1990-шы жылдардың басында белгілі бір табыс әкелді, олар жанрлық тұрғыдан әртүрлі болды, оның ішінде бүйірден жүгіріп шабуылдайтын және мәтіндік квесттер бар.

Nintendo дәуірі (1995-1998)

Джеймс Бонд видео ойындарының танымалдығы 1997 жылы Rare компаниясы Nintendo 64 платформасы үшін шығарған GoldenEye 007 ойынына дейін жылдам өспеді. GoldenEye 007, GoldenEye фильмінің сюжетін кеңейтеді және көп ойыншы режимі бар бірінші тұлғадан ату ойыны болып табылады. Ойын өте жағымды пікірлер алды және сегіз миллионнан астам данасы сатылды. 1998 жылы Nintendo, Saffire компаниясы жасаған Game Boy үшін Джеймс Бонд 007 ойынын шығарды. Ойын сюжетінде Oddjob және Jaws сияқты бірнеше Джеймс Бонд фильмдерінен кейіпкерлер бар. Сонымен қатар, ойында Бакара және Блэкджек сияқты кіші құмар ойындары да қамтылған.

Электрондық өнер дәуірі (1999-2005)

Electronic Arts 1998 жылы «Tomorrow Never Dies» фильмі негізінде видео ойын жасалып жатқанда MGM Interactive компаниясынан лицензияны алды. Видео ойынды бейімдеудің бастапқы идеяларын пайдаланып, Black Ops Entertainment әзірлеушісі ойынның соңғы нұсқасын жасады. Ойын 1999 жылы PlayStation платформасында жарық көрді және қаржылық табысқа жеткенімен, сыншылардың пікірлері әртүрлі болды. Келесі ойын «The World Is Not Enough» фильміне негізделуі тиіс еді, ол бірнеше платформада шығарылды: Eurocom жасаған Nintendo 64 нұсқасы, Black Ops Entertainment жасаған PlayStation нұсқасы және 2n Productions жасаған Game Boy Color нұсқасы. Барлық үш нұсқа коммерциялық тұрғыдан сәтті болғанына қарамастан, нәтижелері әртүрлі болды. Алдыңғы екі нұсқадан – бірінші тұлғадан ату ойындарынан – өзгеше, Game Boy Color нұсқасы жоғарыдан қарап ойнатылады. 2001 жылы EA PlayStation 2, GameCube және Xbox платформалары үшін «Agent Under Fire» ойынын шығарды, онда түпнұсқа сюжет желісі бар және сол кездегі Бонд актері Пирс Броснанға ұқсамайтын. Басқалардың арасында, оның сценарийін «GoldenEye» және «Tomorrow Never Dies» фильмдерінің сценарийшісі Брюс Фейрштейн жазды, сюжеті Роджер Мурдың «A View to a Kill» фильмімен байланысты. Ойын көбінесе жағымды пікірлерге ие болды. Griptonite Games компаниясы Game Boy Advance үшін «Everything or Nothing» ойынының тағы бір нұсқасын жасады. Сол жылы «GoldenEye: Rogue Agent» ойыны Game Boy Advance нұсқасын қоспағанда, сол платформаларда жарық көрді. Бонд франшизасымен байланысты бірінші тұлғадан ату ойыны, ол бұрынғы MI6 шпионы туралы, бірақ ол қарашада фильмнің шығуына дайын болмағандықтан жоба тоқтатылды. Бұл факт MGM компаниясына лицензиялық төлемдерден миллиондаған доллар жоғалтуға әкелді. Сонымен қатар, EA кино франшизалық ойындардан бас тартып, ішкі зияткерлік меншіктерге көбірек назар аударуға бел буғандықтан, компания 2006 жылдың мамырында Бонд франшизасынан бас тартты.

Activision дәуірі (2006-2013)

2006 жылы мамыр айында Electronic Arts лицензиядан бас тартқаннан кейін, Activision Джеймс Бонд ойындарын әзірлеу және жариялау үшін эксклюзивті емес құқықтарды алды, бұл құқықтар 2007 жылы толық эксклюзивті болып өтті. Activision-нің алғашқы ойыны – 2008 жылғы осы аттас фильмге, сондай-ақ одан бұрынғы «Казино Рояль» фильміне негізделген «Quantum of Solace» болды. Оны PlayStation 3, Xbox 360, Wii және PC үшін Treyarch, PlayStation 2 үшін Eurocom, ал Nintendo DS үшін Vicarious Visions әзірледі. Ойын 2008 жылдың 31 қазанында жарық көрді және сыншылар тарапынан әртүрлі пікірлер алды, ең жақсы бағалау PlayStation 2 нұсқасына берілді. E3 2010 көрмесінде Nintendo 1997 жылғы ойынның Wii платформасы үшін қайта жасалған нұсқасын – «GoldenEye 007» ойынын таныстырды. Eurocom компаниясы Dead Space: Extraction ойын қозғалтқышын пайдаланып, фильмнің сюжетін жаңартты, сценарийін Брюс Фейрштейн жазды, ал қазіргі Бонд актері Дэниел Крейг 007 рөлінде ойнады. Ол 2010 жылдың қараша айында барлық аймақтарда шығарылып, сыншылардан оң пікірлер алды. Шамамен бір жылдан кейін «GoldenEye 007: Reloaded» атты ойынның жақсартылған порты PlayStation 3 және Xbox 360 үшін жарық көрді. Портта HD графика, жаңа миссиялар және PS3 нұсқасында PlayStation Move қолдауы болды. Activision-нің үшінші Бонд ойыны «Blood Stone» 2010 жылдың қарашасында «GoldenEye 007» ойынымен бірге шығарылды. Bizarre Creations компаниясы әзірлеген ойын үшінші тұлғадан ату жанрындағы ойынға оралды, түпнұсқалық сюжетке ие болды және Дэниел Крейг пен Джуди Денч қатысты. Ол PlayStation 3, Xbox 360, PC және DS үшін шығарылды және сыншылардан аралас пікірлер алды. 2011 жылдың басында Activision ойынның шығарылымынан кейін бірнеше ай өткен соң Bizarre Creations компаниясын жапты. 2012 жылдың 19 сәуірінде Activision Джеймс Бонд фильмдерінің франшизасының 50 жылдығына орай «007 Legends» атты ойынды жоспарлап отырғанын жариялады. Ойын «ең жақсы ойындар жинағы» деп сипатталды. 2013 жылдың 4 қаңтарында Activision және Steam онлайн дүкендері «Quantum of Solace», «Blood Stone» және «007 Legends» ойындарына онлайн қолжетімділікті және беттерін ешқандай түсіндірместен немесе ескертусіз алып тастады, тек үш күннен кейін Джеймс Бонд ойындарына берілген лицензия жойылғанын растады. Бір айдан кейін Activision ресми мәлімдеме жасап, лицензиялық ойындардан бас тартатынын хабарлады.

Hiatus және IO Interactive дәуірі (2014 жылдан қазіргі уақытқа дейін)

2014 жылдың 7 қаңтарында Telltale Games президенті және негізін қалаушы Кевин Брунер, мүмкіндік туса, болашақта Джеймс Бонд ойынын жасауға қызығушылық танытты. Ол: «Мен Джеймс Бондтың жанкүйерімін және оны жаппай кісі өлтіруші етіп көрсетуге тырысатын ойындар маған ұнамайды» деді. Егер ақша және лицензия мәселелері болмаса, келесі қандай лицензияны алуға болатыны туралы сұраққа ол: «Ол – супер тыңшы, сондықтан басқа дағдылар қажет. Фильмдерде ол жаппай кісі өлтіруші ретінде көрсетілмейді, ал кітаптарда көбінесе тыңшылық және интрига болады, өлтіріс аз» деп жауап берді. 2017 жылдың маусым айында Telltale Games 007 Solstice атты видео ойынды жасап жатыр деген қауесет тарады. Бірақ, Telltale Games 2018 жылдың қарашасында банкротқа ұшырап, жабылған соң бұл жобаның іске аспауы анық болды. 2016 жылдың 21 қаңтарында Curve Digital президенті Доминик Уитли компаниясымен бірге осы серияға қызығушылық білдіріп, «Мен Джеймс Бонд лицензиясын алуға қуанған болар едім. Біз оның негізінде керемет ойын жасай аламыз» деді. Ол сондай-ақ, мұндай мүмкіндіктер Electronic Arts және Activision сияқты ірі компаниялардың назарынан тыс қалады, себебі олардың өз IP-лері бар және енді «басқа біреудің брендін жарнамалауды» қаламайды. 2020 жылдың қарашасында IO Interactive MGM және Eon Productions лицензиарларымен тығыз байланыста жұмыс істеп, 007 жобасы – жаңа Джеймс Бонд видео ойынын жариялады. IO Interactive ойынды «толыққанды түпнұсқа Бонд тарихы» деп сипаттап, «ойыншылар әлемнің сүйікті құпия агентының рөліне еніп, алғашқы Бонд тарихында 00 мәртебесіне ие болады» деді. Қазіргі таңдағы мәлімет бойынша, 2023 жылдың желтоқсанына дейін ойынның шығу күні белгіленбеген, ол әзірлеу кезеңінде.

Мобильдік және смартфондық ойындар

2002 жылдан бері Бонд кейіпкері мен 007 тауарлық белгісі бар ойындар мобильді телефондарда жарияланып, таратылды. Алғашқы екеуі «Ди-Андер-Дай» фильмінің әрекетті сахналары негізінде құрылған, бірі «Ховер Чейз», ал екіншісі «Айс-Рейсер» деп аталды. Екеуі де Vodafone баспасынан шықты. 2006 жылы фильм франшизасының ресми қайта жаңғыруымен Sony Online Entertainment, Glu Mobile компаниясы жасаған «Казино Рояль» фильміне негізделген, жағына қарай жылжитын әрекет ойынын шығарды, оның сюжеті фильмнен шабыттанды. Сол сияқты, 2008 жылы сол команда «Кванттың жұбанышы» негізінде ұқсас ойын шығарды. Сол жылы Sony Online Entertainment Los Angeles аталған фильммен бірге шығарылған, «Жоғары агент» деп аталған аркадалық соққысу ойынын жасап шығарды. 2014 жылы Glu Mobile Джеймс Бонд лицензиясымен тағы бір мобильді ойынды жасап жатқаны хабарланды. Бір жылдан кейін оның атауы «World of Espionage» (Тыңшылар әлемі) екені белгілі болды, ол фильм сериясының бірнеше бұрынғы сюжеттерін қайта баяндайтын, нүктелік және басу ойыны, 2015 жылдың шілдесінде алдын ала қол жеткізу режимінде пайда болып, сол жылдың қарашасында толық нұсқасы шықты. Ойынның мазмұны көңілсіз болғандықтан, 2016 жылдың желтоқсан айында онлайн мобильді дүкендерден алынып тасталды және Glu Mobile осы ойыннан бас тартты.

Жарықшылар жасаған қайта құрулар

1997 жылы Nintendo 64 консолінде GoldenEye 007 ойынының танымалдылығы артып, видео ойын жанкүйерлері қазіргі қозғалтқыштарда жаңартылған графикамен осы атауды қайта жасауға немесе қайта құруға көптеген әрекеттер жасады. Бірақ, тек бір ғана жоба сәтті аяқталды. GoldenEye: Source деп аталған ойын 2005 жылы әзірленді және 2010 жылы ресми түрде халықаралық тұсаукесерге ие болды, Source қозғалтқышында бета-тестілеуден өткеніне бес жыл өткен соң. Бұл жоғарыда аталған ойынның көп ойыншылы режиміне негізделген толық түрлендіру модулі. 2013 жылы тағы бір команда Nightfire (2002) ойынының көп ойыншылы режимін Source қозғалтқышына көшіруге ұқсас әрекеттер жасады, оны Steam платформасында Nightfire: Source деген атпен шығаруды жоспарлады. Алайда, бүгінгі күні жоба әлі де әзірленуде. Видео ойынның 25 жылдығын мерекелеу үшін 2017 жылы Unreal Engine 4 қозғалтқышында GoldenEye 007 негізінде тағы бір жоба басталды, оны 2022 жылдың тамызында, ойынның бір ойыншылық кампаниясына негізделген күйінде шығаруға ниеттенді. Дегенмен, 2020 жылдың тамызында команда Danjaq компаниясынан ойынды қайта жасауға тыйым салатын және Джеймс Бонд пен оған байланысты кейіпкерлерді қоса алғанда, мүлікке қатысты барлық лицензиялық материалды пайдаланудан бас тарту туралы хат алды. Жоба Spies Don't Die деген жаңа атпен қайта жанданды – "90-шы жылдардағы бірінші тұлғадан ату ойындарынан шабыттанған" жаңа тәжірибе.

Басқа ақпарат құралдарында көрініс

Forza Horizon 4-те Джеймс Бонд фильмдерінде қолданылған автомобильдер жинағын қамтитын жүктеліп алуға болатын контент қолжетімді, ол Danjaq, LLC компаниясымен ресми түрде таңбаланып, лицензияланған. Джеймс Бонд Broforce ойынында ойналатын кейіпкер ретінде пародияланды, оның аты Бондтың 007 кодтық нөмірімен байланысты әзіл, ал сыртқы келбеті Шон Коннери, Джордж Лэзенби немесе Пирс Броснанға негізделген. Нағыз Бонд сияқты, ол смокинг киеді және тапанша қолданады. Ойынның басқа кейіпкерлерінен өзгеше, ол бірнеше арнайы дағдыларға ие, соның ішінде "Шығырылмаған, араластырылмаған" деп аталатын жетістік үшін қажетті мартини де бар, бұл Бондтың танымал сөзіне жасалған әзіл.