Үндістанның көрнекті скрипкашысы Човдия

Кіріспе

Үндістан композиторы және музыканты

Тирумакудалу Чоудья (1895 – 19 қаңтар 1967) – Үндістанның Карнатик классикалық дәстүріндегі виолончель виртуозы.

Алғашқы жылдар

Ш. Ш. Човдия Майсур қаласының жанындағы Кавери өзенінің жағасындағы Тирумакудалу Нарсипур ауылында Воккалига отбасында туған. 1910 жылы ол Майсур патша сарайы музыканты Ганавишарада Бидарам Кришнаппаның шәкірті болып, 1918 жылға дейін гурукула жүйесінде қатаң және тәртіпті оқудан өтті.

Мансап

Өзінің талмайтын жаттығулары арқылы Чоуддия ұлы скрипкашыға айналды. Чоуддия есімі мен скрипка бір-бірімен астасып кеткен. Бидарам Кришнаппаның ынталандыруы, батылдығы және шеберлігінің арқасында Чоуддия замандастарының барлығынан құрмет, сүйіспеншілік және ықыласқа ие болды. Барлық музыканттар оны скрипкамен сүйемелдеуші ретінде шақыруға құштар еді. Дәстүр бойынша, көрнекті әнші Г.Н. Баласубраманиям өзінің концертін ұйымдастыруды көздеген хатшылардан алдымен Чоуддиямен сөйлесіп, оның қолдауына көз жеткізуді талап ететін. Талмайтын жаттығу, еңбекқорлық, жігер және білім арқасында Чоуддия карнатик музыкасы әлемінде Гималай биігіне көтерілді. Гуру ретінде Чоуддия шәкірттерімен белгілі бір сағаттарда отырмайтын, ол замандастары арасында кең таралған әдет еді. Гуру ретінде ол көптеген шәкірттерін шамамен 8-10 жыл бойы тәрбиеледі. Ол шәкірттерінен күнде таңертең ерте тұрып, акара садхана жаттығуларын орындауын қатаң талап ететін. Шәкірттері алты темпте сабақтар оқуға міндетті болды. Әрбір айда тек бір раганы, күніне төрт сағатқа дейін жаттығу керек еді. Мұндай жаттығу дауыстық мәдениетті дамытуға және сваралардың (яғни ноталардың) терең білімін алуға, ал бұл видватка ие болу үшін өте маңызды еді. Шәкірттер үш темпте варнамдарды орындап, оны гуруының қанағаттануына дейін әнмен жеткізуі керек еді. Осы тәлімді Чоуддия өз гуруы Бидарам Кришнаппадан мұра еткен және шәкірттеріне ұлттық дәстүрмен жеткізді. Чоуддияның көптеген шәкірттері болды. Олардың қатарында Р.К. Венкатарама Шастри (скрипка), В. Рамаратнам (вокал), Кандадеви С. Алагирисуами (1925–2000; скрипка), Палхат Мани Айер (скрипка), Ченнаи В. Сетурамая (скрипка) және тағы да басқалар бар еді. Кейіннен Рамануджам, Мадурай Венугопал, Чиннаппа, Х.Р. Сейтарама Шастри және басқалар Чоуддияның шәкірттеріне айналды. Гуру ретінде Чоуддия шәкірттеріне әрдайым жылы сезіммен қарады. Чоуддия меймандостығымен белгілі болды және ол Майсурға келген музыканттарды әрдайым құшақ жайып қарсы алатын. Ол оларды Майсурдағы үйінің жанындағы үйге орналастыратын. Ол қонақтарының қажеттіліктерін қамтамасыз ету үшін арнайы ас әзірлеушілер мен қызметшілерді тағайындаған. Ол әрдайым жеке істерін өзі атқаратын және шәкірттерінің біреуі оның киімдерін жинағанын көрсе, қатты ренжіді. Ол сондай-ақ шәкірттерін сол заманғы барлық танымал музыканттармен таныстырды және олардан музыка өнерінің барлық нюанстарын үйренуді талап етті. Концерттік сапарларында ол әрдайым таңдап алған шәкірттерін алып, оларға музыканың алыптарымен кездесуге және олармен әңгімелесуге мүмкіндік берді. Ол үлкен сұранысқа ие болды және көбінесе концерттік өнеркәсіппен айналысып жүрді. Әрбір концертінен кейін, ол ұлы шеберлерге сүйемелдегеннен кейін, шәкірттерімен отырып, концерттерді талқылап, ән арқылы маңызды тұстарын көрсетті. Шәкірттері онымен концерттік сапарларына қатысқанда, ол олардың жақсы күтімге алынғанына көз жеткізіп, сахабалармен бірге шәкірттерінің концерттерін негізгі концерттерге дейін ұйымдастырып, оларға скрипкамен сүйемелдеді. Тамил Надуда оған көрсетілген құрмет пен қолдау таң қалдырарлық еді. Көптеген қалалар мен штаттардағы қонақ үй иелері оны және оның шәкірттерін шақырып, тегін қонақжайлылықпен қамтамасыз етті. Қаланың басшылары мен әкімшілері оған жылы лебіз білдіру үшін жарысып, өз үйлерінде тұруын өтінді. Чоуддия қалаға келгені туралы хабар естігенде, халық толып жатты. Чоуддияның беделі осындай болды, ол қарапайым тыңдаушылардың да, білімді музыканттардың да, карнатик музыкасын жақсы білетіндердің де жүрегін жаулап алды.

With his devoted practice, Chowdiah became a very great violinist. The name Chowdiah and the violin were synonymous with each other. With Bidaram Krishnappa's encouragement, courage and mastery, Chowdiah, earned fame, affection and respect from all his great contemporaries. All musicians desired to have him as their violin accompanist. It is said that the brilliant vocalist G. N. Balasubramaniam would request sabha secretaries, who wanted to arrange his concert, that they should talk to Chowdiah's first to make sure he is available to accompany on violin. By devoted practice, application, grit and learning, Chowdiah rose to Himalayan heights in the world of Carnatic music. As a guru Chowdiah would not sit with his disciples during fixed hours a standard practice in those days. As a guru he taught many of his disciples for about 8–10 years. He would enforce a sense of discipline that required the shishyas wake up early in the morning everyday and practice akara sadhana. His disciples were expected to practice Sarale in six tempos. Only one raga had to be practised in any given month, for up to four hours a day. This kind of practice was the means of developing voice culture and the deep knowledge of swaras (i. e. notes), essential to gain vast vidwath. Disciples had to practice varnams in three tempos and sing them to his satisfaction. This was the discipline that Chowdiah inherited from his guru, Bidaram Krishnappa, and he diligently passed on the same to his disciples. Chowdiah had many disciples. The list included the likes of R. K. Venkatarama Sastry (violin), V. Ramarathnam (vocal), Kandadevi S Alagiriswamy (1925–2000; violin), Palghat Mani Iyer (violin), Chennai V. Sethuramaiah (violin) and others. Later, Ramanujam, Madurai Venugopal, Chinnappa, H. R. Seetharama Shastri and others became disciples of Chowdiah. As a guru Chowdiah was very affectionate towards his disciples. Chowdiah was known for his hospitality and he always hosted many musicians when they visited Mysore. He would house them in a house that was located next to his residence in Mysore. He had cooks and servants dedicated to meeting the needs of his guests. He always took care of his personal chores himself and would get really upset if he found any of his students folding his clothes, etc. He also introduced his disciples to almost all famous musicians of his times and he insisted that, they learn the many nuances of the art of music from them. On his concert tours, he would always take select disciples and gave them additional opportunities to meet the giants of music, and interact with them. He was in great demand and used to be on concert engagements most of the time. After each concert where he accompanied the great masters, he would sit with his disciples, review the concerts and demonstrate the salient points by singing. Whenever his disciples accompanied him on his concert tours, he would make sure that his students were well taken care of, and would work with sabhas to arrange the concerts of his disciples ahead of main concerts and accompany his disciples on violin. The respect and support he received in Tamil Nadu was amazing. The hotel proprietor's in many cities and states would invite him and his disciples and host them free of cost. The top officials and leaders of the town would compete with each other to extend him a warm welcome and request him to stay at their homes. Crowds would swell on the news of Chowdiah arriving in town. Such was Chowdiah's reputation; he had captured the hearts and minds of both ordinary listeners and knowledgeable artists and connoisseurs of carnatic music.

Жеті кыллы скрипка

Ол жас кезінде төрт тартылды скрипкада ойнайтын, ал 1927 жылға қарай ол өте танымал скрипкашы-сүйемелдеуші болды. Ол кезде дыбыс күшейткіш құралдары болмағандықтан, концерт залдарының артқы қатарларында отырған тыңдаушыларға оның скрипкада ойнағанын есту қиын болатын. Човдиа бұл кемшілікті байқап, скрипканың дыбысын күшейтуге кірісті. Ол скрипканы тағы үш тартылған ішек қосып өзгертті: Тара Шаджа – Мандра Шаджа, Мадхья Панчама – Мандра Панчама және Мадхья Шаджа – Мандра Шаджа. Ылғи жаттығудан кейін, ол бұл жаңа жеті тартылды скрипканы барлық концерттерінде қолдана бастады. Ол тәжірибе жасап, жаңалықтар енгізіп, жетілуге ұмтылды, мұның бәрі оның гуруының (ұстазының) білмейтін күйінде болды. Бірде гуруы Бидарам Кришнаппаның Майсурдегі ән айту концертінде Човдиа оған жаңа жеті тартылды скрипкасымен сүйемелдеді. Кришнаппа скрипкадан шыққан дыбыстың әдеттегіден күштірек екенін сезінді. Ол шәкіртіне және скрипкасына қарап, тағы үш ішек қосылғанын байқады. Ол ашуланып: «Бұл не деген құрылғы?» – деп сұрады және қатты ашуға берілді. Човдиа барлық көңілжайлықпен, ол үш ішек қосып, жеті тартылды скрипканы жасағанын, соның арқасында дыбысы концерт залының соңғы қатарларында да естілетінін айтты. Ол гуруының ашуынан қорқып еді. Сол жерде болған Вина Сешанна жеті тартылды скрипканың бар екенін білген. Ол Човдианың скрипканы жаңаша ойнатудағы жетістігіне риза болып, Бидарам Кришнаппаға Човдиаға осы скрипкада ойнауға рұқсат беру керектігін айтты. Кейін Човдиа тағы бір концертте ұстазына қосылып, осы жаңа скрипканы қолданды, және ұстазы оған риза болды. Жеті тартылды скрипканы көптеген сыншылар мен орындаушылар өзін-өзі жарнамалау әрекеті деп қысымға алды. GNB оны «Саундия» деп мазақтады, бірақ екеуі кейін татуласып, бірге өнер көрсетті. Нобель сыйлығының лауреаты C.В. Раманның інісі C.С. Айер орындаушы және сыншы болды. 1942 жылы өткен жиында ол жеті тартылды скрипканы Бенгал шығанағының тереңіне тастауды ұсынды. Ашуланған Човдиа тұрып, скрипканың садағын қолға алып, сахнаға қарай жүгірді. Ол C.С. Айерге дене зияны келтіруден тоқтатылды. 1947 жылы Човдиа оны көрсету үшін он екі тартылды скрипкамен келді, бірақ сол жылғы конференцияның төрағасы болған Семангуди оны демонстрациядан бас тартуға көндірді. Барлық маңызды музыканттар дәстүрлі төрт тартылды скрипканы ғана қолданады. Бірақ V. Сетурамаях, Човдианың шәкірті, көбінесе жеті тартылды скрипканы қолданды; Сетурамаяхтың жеке орындауы мен сүйемелдеу үлгілері желіде қолжетімді.

In his early years, he played the four stringed violin, and by 1927 he became an extremely well known violin accompanist. Those were the days when there was no sound amplification equipment and it was rather difficult for listeners who sat in the back rows of music halls to hear him playing the violin. Chowdiah realised this shortcoming and launched upon increasing the sound of the violin. He improvised the violin by adding three more strings such as Tara Shadja – Mandra Shadja, Madhya Panchama – Mandra Panchama and Madhya Shadja Mandra Shadja. After practising incessantly, he began to use this new seven stringed violin in all his concerts. He experimented, innovated and practised to achieve perfection, all without the knowledge of his Guru (teacher). In one of the vocal concerts of his Guru Bidaram Krishnappa in Mysore, Chowdiah accompanied him using his new seven stringed violin. Krishnappa perceived the sound emanating from the violin was louder than usual. He stared at his disciple and his violin and noted that there were three additional strings. He angrily asked him '‘what is this contraption? '’ and had an outburst. Chowdiah, in all humility said that he added three more strings and evolved this seven stringed violin so that the sound of the violin could be heard even in the back rows of the concert hall. He was afraid of the Guru's outburst. Veena Seshanna who was also present in the audience, was aware of the seven stringed violin. He was pleased with Chowdiah's accomplishment at innovating the violin, and told Bidaram Krishnappa that Chowdiah must be allowed to play that violin. Sometime later, Chowdiah accompanied his master again in another concert using this new violin and his master was pleased with it. Seven stringed violin was mocked by many critics and performers as an attempt at self promotion. GNB mocked him as 'Soundiah', though the two reconciled later and performed together. C S Iyer, brother of Nobel Laureate C V Raman, was a performer and critic. He suggested at a meet in 1942 that seven stringed violin should be consigned to the very depths of the Bay of Bengal. An enraged Chowdiah got up and ran towards the dais brandishing his violin bow. He was restrained from bodily harming C. S. Iyer. In 1947 Chowdiah came with a 12 stringed violin to demonstrate it but he was prevailed upon by Semmangudi who was that year's conference president not to go ahead with the demonstration. All major practitioners continue to use the traditional four stringed violin only. But V Sethuramiah, Chowdiah's disciple, mostly used seven stringed violin; and Sethuramaih's solo playing and accompaniment samples are available on the net.

Жетістіктер

Шодиа жеті струналы скрипканы әсершінің вокалистің ырғағына сай келуін қамтамасыз ету үшін жасады (мұндай қажеттілік әсіресе 20-ғасырдың басында және ортасында, күшейткіш құрылғылар болмаған кезде сезілді). Ол Питилу Чоуддия деп танылды – «питилу» (скрипка) сөзі Оңтүстік Үндістан тілдерінде, мысалы, каннада тілінде скрипканы білдіреді. Ол Майсур қаласына жақын Тирумакудалу Нарасипурадан шыққандықтан, Майсур Т. Чоуддия деп те аталады. Чоуддия өзінің ұстазы Бидарам Кришнаппаның «Прасанна Сита Рама Мандира» музыкалық оқу орнын ашу арманын орындау үшін Майсурдағы Айянар музыка колледжін құрды. Қаланың аға адвокаты К. Путту Рао сол кезде Бидарам Кришнаппаның «Прасанна Сита Рама Мандирам» хатшысы болды және оқу орнын құруға қажетті барлық қолдауды көрсетті. Чоуддия шәкірті Рамаратнамды Айянар музыка колледжінің директорының орынбасары етіп тағайындап, оқу орнын ашты. Айянар музыка колледжінде жүздеген студенттер вокал, скрипка, вина және флейта шеберлігін үйренді. Колледж сонымен қатар Үндістан үкіметінің стипендиясын алған көптеген көзі жоқ студенттерді оқытты. Осы мектептің белгілі түлектері: Майсур Рамаратнам, Н. Нанжунда Свами (вокал), Б. Р. Шьямачар (флейта), Т. Р. Шринивасан (вокал), Б. Шриниваса Айенгар (вина), К. Дж. Венкатачар (вокал), Г. Р. Джая, Индира, Лалита, Падма және тағы да басқалар. Колледж студенттері флейта, скрипка, вина және вокал бойынша кіші, аға және біліктілік емтихандарына дайындалды. Чоуддия, колледж директоры ретінде, жиі музыка колледжіне келіп, студенттер мен әкімшіліктің жұмысын тыңдап, бақылап, кеңес беретін. Чоуддия көптеген варналар, киртаналар мен тилланалар шығарды. Алғашқы күндері Мусури Субрамания Айер, ГНБ, Махараджапура Вишванатха Айер сияқты көрнекті музыканттар фильмдерге қатысқандарын көрді. Осыдан шабыттанған Чоуддия «Вани» атты фильмді өндірді, сонымен қатар ол фильмнің музыкалық режиссері болды. Сол кездегі белгілі драматург Хиранния фильмде ойнады және «Вани» фильміндегі әндердің мәтіні мен сценарийін жазуға Чоуддияға көмектесті. Бұл әндердің мәтіні драмалық үлгіде жазылған және карнатикалық музыка композицияларының стандарттарына сай келмеді. Сондықтан бұл Чоуддияны композиторлық жұмысты бастауға ынталандырды. Ол варналар, киртаналар мен тилланаларды қоса алғанда, санскрит және каннада тілдерінде 50-ге жуық шығарма жазды. Профессор Майсур В. Рамаратнам осы шығармалардың барлығын «Чоуддияның композициялары» атты кітап түрінде жинақтап, Университет баспасынан жарыққа шығарды. 1957 жылы Мадрас музыка академиясы оған «Сангита Каланидхи» атағын берді. 1958 жылы ол Үндістан көркемсурет қоғамының «Сангита Каласихамани» сыйлығымен марапатталды. Ұстазының естелігін құрметтеу үшін Чоуддия Бидарам Кришнаппаның «Рама Мандирасын» Майсурда аяқтады, өйткені Бидарам Кришнаппа барлық байлығын жұмсап, арманын орындамай қайтыс болды.

Chowdiah designed the seven stringed violin to ensure that the accompanist could match the vocalist (the need for this was felt especially in the early and mid 20th century when no amplification devices were available). He was known as Pitilu Chowdiah – Pitilu (fiddle) being the word for violin in South Indian languages such as Kannada As he hailed from Tirumakudalu Narasipura near Mysore, so he is also known as Mysore T. Chowdiah. Chowdiah founded the Ayyanar College of music, in Mysore to fulfill his guru Bidaram Krishnappa's dream of opening an institution of learning and advanced studies in music at " Prasanna Seetha Rama Mandira". Mr. K. Puttu Rao, a senior advocate of the city, was the secretary of Bidaram Krishnappa's Prasanna Seetha Rama Mandiram at that time, and he offered all the necessary support to set up the institution. Chowdiah started the institution with his disciple Ramarathnam as the vice principal of Ayyanar College of Music, Mysore. Hundreds of students have been trained in vocal, violin, veena and flute at the Ayyanar College of Music. The college also trained many blind students who were provided the Government of India scholarships. Well known students of Mysore Ramarathnam from this school include late N. Nanjunda Swamy (vocal music), late Dr B. R. Shyamachar (flute), Late C. M. Madhuranath (flute), Late T. R. Srinivasan (vocal music), Late B. Srinivasa Iyengar (veena and vocal), Late Rangaswamy Iyengar (violin), K. J. Venkatachar (vocal and violin), G. R. Jaya, Indira, Lalita, Padma and others. The students of this college were trained to appear for junior, senior, and proficiency examinations in flute, violin, veena and vocal music. Chowdiah, the Principal often visited the college of music and would listen, observe, supervise and give suggestions to students and the administrators. Chowdiah composed many varnas, kirthana's and thillanas. In the early days every one had seen vidwans like Musuri Subramanya Iyer, GNB, Maharajapura Vishwanatha Iyer participate in films. Motivated by this, Chowdiah produced a movie called Vani, for which he was also the music director. Those days there was a well known dramatist Hiranniah who, acted in the film and also helped Chowdiah with lyrics and scripts for songs in the movie "Vani". The lyrics for these songs consisted of dramatic tunes and, were not of the standard for compositions in carnatic music. So, this motivated Chowdiah to start composing. He has composed nearly 50 compositions in Sanskrit and Kannada including varna's, kirthana's and thillanas. All of these have been edited and brought out in the form of a book "Chowdiah's Compositions" by Prof. Mysore V. Ramarathnam, which were published by University of Mysore. He was awarded the Sangeetha Kalanidhi title by Madras Music Academy in 1957. He also received the Sangeetha Kalasikhamani award conferred on him by The Indian Fine Arts Society in 1958. To honour the memory of his Guru, he completed the Bidaram Krishnappa Rama Mandira in Mysore as Bidram Krishnappa died before realising his dream on which he had spent all his fortune.

Өлім

Шодиа 1967 жылғы 19 қаңтарда 72 жасында қайтыс болды. Шынайы карнатик музыкасын білетін сардарлардың жүрегінде ол әрі қарай жарқырап тұрған жұлдыз болып сақталады, ал оның өмірі, мансабы және карнатик музыкасына қосқан үлесі бүкіл карнатик музыка әлемінде мәңгілік болып жатыр. Үндістанның Бангалор қаласында Шодианың есімімен салынған Шодиа мемориалдық залының скрипка пішіндес бірегей архитектурасы – Шодианың алып музыкалық тұлғасын бейнелейді.

Мұра

1980 жылы оның есімімен, Карнатака штатының қолдауымен Бангалор қаласында Чоудия мемориалдық залы салынды. Ол пішіні мен құрылысы жағынан скрипкаға ұқсайды. Ең белгілі музыканттарды марапаттау үшін "Сангита Ратна Майсур Т. Чоудия" мемориалдық сыйлығы тағайындалған. Бангалор қаласындағы бір көше оның құрметіне Чоудия көшесі деп аталды. Каннада киносының көрнекті актері, бұрынғы Парламент депутаты және орталық үкіметтегі бұрынғы мемлекеттік министрі Амбареш (шын аты Амаранат Гауда) – Чоудияның немересі. Сангита Каларатна профессоры Майсур В. Рамаратнам, зейнеткер, Үндістанның Майсур университетінің вокал музыкасы кафедрасының бұрынғы деканы және профессоры, автор және композитор – Чоудияның ең басты шәкірттерінің бірі.