Кіріспе

Американдық музыка сыншысы және жазушы (1915–2003)

Харольд Чарльз Шонберг (29 қараша 1915 – 26 шілде 2003) – американдық музыка сыншысы және жазушы. Ол ең көп танымалдығы «The New York Times» газетінде 1960 жылдан 1980 жылға дейін бас музыка сыншысы қызметін атқарғандығымен. 1971 жылы ол сын туралы жазбалары үшін Пулитцер сыйлығын алған тұңғыш музыка сыншысы болды. Әсерлі сыншы болған ол, әсіресе романтикалық фортепиано музыкасын қолдауымен және дирижер Леонард Бернштейнді сынауымен белгілі. Ол сонымен қатар музыка туралы бірнеше кітап, ал шахмат туралы бір кітап жазды.

Ерте өмір

Гарольд Чарльз Шонберг 1915 жылғы 29 қарашада Нью-Йорк қаласындағы Манхэттеннің Вашингтон-Хайтс ауданында дүниеге келді. Оның ата-анасы Дэвид пен Минни (Кирш) Шонберг, ағасы (Стэнли) және қарындасы (Эдит) болды. Оның тәтесі Элис Фриска оның ерте кездегі ықпалы мен алғашқы музыка мұғалімі болды; ол бұрынғы концерттік пианист және Леопольд Годовскийден сабақ алған. Ол төрт жасында Фрискадан фортепиано сабағын бастады және «бір рет естігеннен кейін әуендерді толыққанды есте сақтауға мүмкіндік беретін керемет музыкалық жадысы бар екенін ерте түсінді». Шонберг өзі 12 жасында Метрополитен операсында көрген алғашқы қойылымды музыкалық тәрбиесіне ерекше әсер еткен деп еске алды. Ол 39 жыл өткен соң, операның ашылу акорды туралы ойларымен бөлісіп, «ол киім шеңберіне көтерілді, сосын оған қол жеткізіп, тие алатындай сезімде болды, оны ласкалап алуға талпынды. Ол бұрын да концерттерде болған, бірақ осы зор қараңғы залдың атмосферасында, акордың құрылымы мен ұйымдастырылуы өзгеше сезілді. Ол жылу мен жайлылық сыйлады, жамылғыдай орап алды» деді. Шонберг оқиғаны еске алғанда, осы оқиғаның музыка сыншысы болуға деген құштарлығын оятқанын айтты. Шонберг 1937 жылы Бруклин колледжінде өнер бакалавры дәрежесін алды, осы кезеңде «Musical Advance» журналында алғашқы музыкалық сын-пікірін жариялады. Содан кейін ол Нью-Йорк университетінде магистратурада оқыды, 1938 жылы композитор Марион Бауэрдің жетекшілігімен өнер магистрі дәрежесін алды. Оның диссертациясы Елизавета дәуірінің ән жинақтарына арналған, оларды музыкалық және әдеби контексте зерттеді. Шонбергтің жас кезінде бейнелеу өнеріне де қызығушылығы болды, ол Нью-Йорктегі Art Students League-де сурет салуды оқыды және кейде музыкалық сын-пікірлерін музыканттардың карикатураларымен көркейтіп бейнеледі. 1939 жылы Шонберг музыка сыншысы ретінде алғашқы қызметін атқарды: ол «American Music Lover» журналының редакторы және сыншысы болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Шонберг АҚШ армиясының Әуе десанттық сигнал корпусының бірінші лейтенанты болды. Ол ұшқышқа жазылуға ниеттенген, бірақ түс соқырлығы анықталды (ол түстерді ажырата алады, бірақ жарты тон мен түс айырмашылығын байқамайды) және Лондонға жіберілді, онда ол кодты бұзушы, кейін парашютист болды. D күніне дейін жаттығу секірісі кезінде аяғы сынды, сондықтан Нормандияға қонуға қатыса алмады; Францияға секірген оның взводының барлық мүшелері қаза тапты. 1946 жылға дейін армияда қызмет етті.

"Нью-Йорк таймс" газетінде

Шонберг 1950 жылы «Нью-Йорк Таймс» газетіне жұмысқа түсті. Он жыл өткен соң ол газеттің аға музыка сыншысы болып тағайындалды. Осы лауазымда ол күнделікті рецензиялар мен опера және классикалық музыка туралы егжей-тегжейлі мақалаларды жексенбі күндері жариялады. Сондай-ақ, ол «Таймс» газетінде музыка жарияланымдарын көбейту және жоғары деңгейдегі музыкалық құрамын дамыту үшін белсенді жұмыс істеді. 1980 жылы аға музыка сыншысы қызметінен зейнетке шыққаннан кейін ол газеттің мәдени тілшісі болды. Шонберг «Harper's» және «High Fidelity» журналдарына да мақалалар жазды. Шонберг – өте беделді музыка жазушысы болды. Музыкалық журналистикаға қосқан үлесінен бөлек, ол 13 кітап жариялады, олардың көпшілігі музыкаға арналған, соның ішінде «Ұлы пианистер: Моцарттан қазіргі уақытқа дейін» (1963, 1987 жылы қайта жаңартылды) – пианистер Шонбергтің ерекше мамандығы болды, – және «Ұлы композиторлардың өмірі» (1970; 1981, 1997 жылдары қайта жаңартылды), онда Монтевердиден бастап қазіргі заманға дейінгі көрнекті композиторлардың өмірі баяндалған. Шонберг ХХ ғасырдың ең әйгілі пианині Владимир Хоровицтің «Хоровиц: Өмірі мен музыкасы» (1992) атты өмірбаянын жазды.

Бернштейнді сынға алу

Шонберг композитор-дирижер Леонард Бернштейнді Нью-Йорк филармониясының бас дирижері қызметін атқарган он бір жыл (1958–69) ішінде қатты сынады. Ол Бернштейнді сахнада әртүрлі қимыл-қозғалыстармен өзін көрсетуге тырысқандығы үшін, сондай-ақ шығарманың құрылымын тым анық көрсеткендігі үшін айыптады (мысалы, бір басты тақырыптан екіншісіне өтетін кезде темпті баяулату арқылы). Шонбергтің Бернштейнді сынаған ең әйгілі сөздерінің бірі 1962 жылғы 6 сәуірдегі концерттен кейін жазылған. Бернштейн концерт алдында пианист Гленн Гулдтың Брамстың №1 фортепиано концертіне жасаған интерпретациясымен келіспейтінін мәлімдеген, бірақ оны қызықты санағандықтан осылай орындауға рұқсат берген. Шонберг баспа беттерінде Бернштейнді сынап, ол өзінің келіспеушілігін жарияламауы керек, концерттен бас тартуы керек немесе Гулдқа өз пікірін таңуы керек еді деп жазды. Шонберг Бернштейнді «музыканың Питер Пэні» деп атады. Бірақ Нью-Йорк филармониясында Бернштейндің бас дирижер ретіндегі қызметі аяқталғаннан кейін Шонберг оған деген көзқарасын жұмсартты және тіпті оның дирижерлік өнерін мақтады. «The Glorious Ones» кітабында ол «жасы ұлғайған сайын өзінің дұрыстығын дәлелдеу қажеттілігі азайды» және «оның түсінігінде даңқты сәттер болды» деп жазды.

Кейінгі өмір және өлім

1984 жылы Шонберг Канаданың Гамильтон қаласындағы Макмастер университетінде музыка туралы сын-пікір айтуды оқытты. 1987 жылы Шонберг Владимир Хоровицке пианисттің естеліктерін дайындауда көмектесетіні жарияланды. Жоба аяқталмаса да, Шонбергтің Хоровиц туралы биогафиясы 1992 жылы жарық көрді. Сондай-ақ 1987 жылы ол Палома О’Шиа Сантандер халықаралық фортепиано конкурсының төрешілер алқасында жұмыс істеді. Шонберг 2003 жылғы 26 шілдеде Нью-Йорк қаласында 87 жасында, себебі белгісіз аурудан қайтыс болды. Аллан Козинн "Нью-Йорк Таймс" газетіндегі келесі күнгі некрологында Шонбергтің "сын бағалау және журналистік тұжырымдылықтың стандартын белгілегенін" жазды. Мэриленд университетінің кітапханаларында Мэрилендтегі Халықаралық фортепиано мұрағатында Харольд С. Шонбергтің қоры сақталған; онда Шонберг және басқа сыншылар, музыканттар мен оқырмандар арасындағы көптеген хаттар жинақталған.

Басқа қызығушылықтар

Шахматқа берілген, білікті ойыншы Шонберг 1972 жылы Рейкьявик қаласында Борис Спасский мен Бобби Фишер арасында өткен чемпионат матчын баяндады. Шонбергтің музыкалық емес кітаптарының бірі – «Шахматтың ұлы шеберлері» (Grandmasters of Chess) болды. Ол сонымен қатар 1972 жылдан 1995 жылға дейін «Нью-Йорк Таймс» газетіне «Ньюгейт Каллендер» псевдонімімен детективтер мен триллерлерге шолу жасады. Шонберг өзінің мойындауынша, нашар ойнағанымен, гольф ойнады. Ол 1975 жылы «Қос богимен гольф қалай ойнауға болады» (How To Play Double Bogey Golf) кітабын Ұлттық киносыншылар қоғамының негізін қалаушы Холлис Альпертпен және автор Айра Моттнермен бірге жазды. Кітапта айтылғандай, Шонберг, Моттнер және Альперт жиі бірге гольф ойнаған.