Кіріспе
Музыкалық журналистика (немесе музыка туралы сын) – музыка тақырыптары, соның ішінде танымал музыка, классикалық музыка және дәстүрлі музыка туралы ақпарат құралдарындағы сын және баяндама. Журналистер 18-шы ғасырда музыка туралы жаза бастады, қазір классикалық музыка деп есептелетін музыкаға түсініктемелер берді. 1960-шы жылдары The Beatles тобының табысынан кейін музыка журналистикасы рок және поп сияқты танымал музыканы жақсырақ жамыла бастады. 2000-шы жылдарда интернет таралуымен музыка туралы сын онлайн кеңістікте белсенді дамыды, музыка блогерлері, музыка сыншысы болуға тырысатындар және белгілі сыншылар баспа баспасөзді толықтырып, онлайн жұмыс істеді. Қазіргі музыкалық журналистикаға әндерге, альбомдарға және тікелей концерттерге жазылған рецензиялар, әншілердің өмірбаяндары, әншілер туралы жаңалықтар мен музыкалық шаралар туралы хабарлар кіреді.
Music journalism (or music criticism) is media criticism and reporting about music topics, including popular music, classical music, and traditional music. Journalists began writing about music in the eighteenth century, providing commentary on what is now regarded as classical music. In the 1960s, music journalism began more prominently covering popular music like rock and pop after the breakthrough of The Beatles. With the rise of the internet in the 2000s, music criticism developed an increasingly large online presence with music bloggers, aspiring music critics, and established critics supplementing print media online. Music journalism today includes reviews of songs, albums and live concerts, profiles of recording artists, and reporting of artist news and music events.
Классикалық музыка сыншылығының бастамасы
Музыкалық журналистиканың тамыры классикалық музыка сын-тегесіне негізделген, ол дәстүрлі түрде партитурада жазылған және ноталанған музыканың зерттелуін, талқылануын, бағалануын және түсіндірілуін, сондай-ақ симфониялар мен концерттер сияқты классикалық әндер мен пьесалардың орындалуына баға беруді қамтиды. 1840 жылдарға дейін музыка туралы хабарлауды Allgemeine musikalische Zeitung (1798 жылы Иоганн Фридрих Рохлиц құрған) және Neue Zeitschrift für Musik (1834 жылы Роберт Шуман құрған) сияқты музыкалық журналдар, сондай-ақ Лондон журналдары, мысалы, The Musical Times (1844 жылы The Musical Times and Singing class Circular ретінде құрылған) жүзеге асырды; немесе музыка басылымның негізгі мақсаттарының бірі болмайтын жалпы газеттердегі тілшілер арқылы жүргізілді. Мысалы, XIX ғасырдағы ықпалды ағылшын музыка сыншысы – The Times газетінің Джеймс Уильям Дэвисон болды. Композитор Гектор Берлиоз 1830-1840 жылдары Париж баспасөзі үшін шолулар мен сын-ескертпелер жазды. Білім берудің өсуі, романтизм қозғалысының жалпы және музыкадағы ықпалы, танымалдық (Лист және Паганини сияқты көптеген орындаушылардың «жұлдызды» статусы) сияқты бірнеше факторлар маманданбаған журналдар арасында музыкаға қызығушылықтың артуына және әртүрлі білік деңгейі мен адалдығы бар кәсіби сыншылардың санының өсуіне әкелді. 1840 жылдар бұрылыс кезеңі деп есептелуі мүмкін, себебі 1840 жылдан кейінгі музыка сыншылары көбінесе музыканттар болған жоқ.
Классикалық
1980 жылдардың басында классикалық сынның көлемі азай бастады, «классикалық музыка сынды БАҚ-тан көру мүмкіндігі азайғанда». Сол кезде жетекші газеттерде әлі де бас музыка сыншысы жұмыс істесе, Time және Vanity Fair сияқты журналдарда классикалық музыка сыншылары болған. Бірақ 1990 жылдардың басында көптеген басылымдар классикалық сыншыларын қысқарды, себебі «классикалық музыкаға қызығушылықтың төмендеуі, әсіресе жастар арасында» байқалды. Классикалық музыка журналистикасында американдық сыншылардың өзге мәдениеттерден келген этникалық және халықтық музыканы, мысалы, үнді рагаларын және дәстүрлі жапондық туындыларын қалай жаза алатыны да алаңдатушылық тудырды. 1990 жылы World Music Institute New York Times газетінің төрт музыка сыншысымен сұхбаттасып, этникалық музыкаға қалай қарау керектігі туралы мынадай критерийлерді анықтады:
Шолу оқырмандарға таныс басқа музыка түрлерімен байланысты болуы керек, осылайша бағдарламаның мәнін жақсырақ түсінуге көмектеседі. «Орындаушылар адам ретінде қарастырылуы керек, ал олардың музыкасы – құпия немесе мистикалық құбылыс емес, адамның қызметі ретінде қарастырылуы керек». Шолу музыканың мәдени контексті мен мақсатын түсінуді көрсетуі керек. Демографиялық мәліметтерге сәйкес, топтың 74% еркек, 92% ақ нәсілді, ал 64% жоғары білімді болған. 2007 жылы The New York Times классикалық музыка сынды «газеттермен бірдей уақытта пайда болған жоғары мақсатты іс» деп сипаттап, Атланта, Миннеаполис және басқа қалалардағы газеттерде сыншылардың жұмысының жойылғаны, төмендетілгені немесе қайта қарастырылғанын «соңғы айларда бірнеше соққыға ұшырады» деді. New York magazine-нің Питер Г. Дэвис, «өнердің ең беделді дауысы», 26 жылдық қызметтен кейін жұмыстан шығарылғанын айтты. «Көркем өнердің салауаттылығы үшін маңызды екенін» білдіретін «нақты талдау, түсініктеме және репортаж» қажеттігін атап өткен The New York Times 2007 жылы «үш толық уақытты классикалық музыка сыншысы және үш фрилансерден» тұратын штатты сақтап отырғанын мәлімдеді. Сондай-ақ, классикалық музыка сынды блогтарда көбірек таба алатынын және басқа да ірі газеттердің «әлі де толық уақытты классикалық музыка сыншылары бар екенін» атап өтті (2007 жылы Los Angeles Times, The Washington Post, The Baltimore Sun, The Philadelphia Inquirer және The Boston Globe кірді). Ульф Линдберг және оның авторлары «Rock Criticism from the Beginning» кітабында рок сынды «АҚШ-та Англияға қарағанда кешірек дамыған» деді. 1967 жылы британдық алғашқы музыка журналдарының бірі Melody Maker «газеттер мен журналдар үнемі поп-музыканы сынап жатыр» деп шағымданды. 1965 жылдың басында елдің беделді жексенбілік газеті The Observer Джордж Меллиді «поп-мәдениеттің сыншысы» етіп тағайындап, эстаблишменттің поп-музыкаға деген мәдени снобизмінен бас тартты. Тони Палмердің The Observer-ге келгеннен кейін, 1968 жылы Джеффри Кэннон тағайындалған The Guardian – рок сыншысын жұмысқа алған алғашқы күнделікті газет болды. Melody Maker жазушылары 1960 жылдардың соңындағы поп-музыканың жаңа формаларын қолдады. «1999 жылға қарай «сапалы» баспасөз поп-музыка концерттері мен альбомдары туралы пікірлерді үнемі жариялап тұрды», бұл «поп-музыканы» көпшілік назарында ұстаудың маңызды рөлі болды. Поп-музыканы сынға алатын сыншылардың саны артқан сайын, бұл «попты өнер түрі ретінде заңдыландыру» әсерін тигізді; нәтижесінде, «газеттердегі жарияланымдар попты әлеуметтік құбылыс ретінде емес, музыка ретінде қарастыра бастады». Автор Бернард Гендрон АҚШ-та «рок прессасының және рок сыншысының» пайда болуы 1966 жылы басталғанын жазады, бұл The New York Times халық музыкасын сынға алған Роберт Шелтонның алдын ала білдірген, ол Битлз бен Боб Диланды мақтаған мақалалар жазды, соңғысы 1965 жылы Ньюпорт халық фестивалінде электрлі қолдаумен өнер көрсету арқылы рок-н-роллды қабылдады. Пол Уильямс, он сегіз жастағы студент, 1966 жылдың ақпанында Crawdaddy! атты поп журналын шығарды; маусым айында Рихард Голдштейн, жаңа ғана бітірген және Жаңа журналистика жазушысы, The Village Voice-те өзінің «Pop Eye» бағанын жариялады, оны Гендрон «таза мәдени басылымда пайда болған рок-н-ролл туралы алғашқы тұрақты бағана» деп сипаттады. Рок журналисі Клинтон Хейлин The Penguin Book of Rock & Roll Writing редакторы ретінде «рок сынның шынайы пайда болуы» Crawdaddy! Lindberg және басқалар. Уильямс Американың алғашқы рок сыншысы деп саналса да, ол «оған қарамастан, Англияға материал іздеп барған» дейді. Гендронның айтуынша, Голдштейннің ең маңызды ертедегі шығармалары рок-н-ролл мен «поп-эстетизм» туралы «манифест» және «Битлз» тобының «Revolver» альбомын мақтаған баға болды. Тамыз айының соңында жарияланған соңғы мақала «бір альбомға арналған бірінші маңызды рок-тестті аккредиттеуші күші бар рок емес журналда жариялады». Уильямс өзінің басылымының сипатын ескере отырып, жанашыр оқырмандарға сенімді бола алса, Голдштейннің міндеті - қазіргі поп-музыканың көркемдік артықшылықтарына жоғары білімді оқырмандарды көндіру болды. Осы кезде Голдштейн мен Уильямс екеуі де мәдени ағымда кең танылды және Newsweek журналында олар туралы мақалалар жарияланды. Рок журналистикасының пайда болуы АҚШ мәдени ландшафтында рок-музыканы, әсіресе «Битлз» туындыларын орналастыруға жасалған әрекетпен бірге жүрді. Сыни дискурс Newsweek, Time және Life сияқты басты басылымдардағы құрметті жарияланымдармен одан әрі күшейді, бұл «Битлз» тобының 1967 жылдың маусымында шыққан «Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band» альбомының шығуына дейін және одан кейін болды. Осы дискурста Ричард Мелтцер Crawdaddy! журналында наурыз айында Голдштейн ұсынған рок эстетикасына қарсы шықты. Соңғысының The New York Times газетінде жарияланған «Sgt. Pepper» туралы аралас пікірі де журналистік пікірталасқа түрткі болды және музыка зерттеушілерінен, композиторлардан және мәдени комментаторлардан наразылық тудырды. Голдштейннің тағайындалғаннан кейін поп-бағанашыларға айналған басқа да жас американдық жазушылардың арасында Роберт Кристогау (Esquire, 1967 жылдың маусымынан бастап), Эллен Уиллис (The New Yorker, 1968 жылдың наурызы) және Эллен Сандер (Saturday Review, 1968 жылдың қазаны) болды. Кристогау «поп-музыканы сынға алуға қатысты «тұтынушылық нұсқаулық» көзқарасының авторы» болды, бұл оқырмандарға жаңа альбомды сатып алу туралы шешім қабылдауға көмектесуге арналған көзқарас. Классикалық музыкадағы сыншылар сияқты, рок музыкасының сыншылары да әрқашан өздерінің пәтерінен құрмет көрмеді. Фрэнк Заппа «Көптеген рок-журналистері жаза алмайтын адамдарды, сөйлей алмайтын адамдармен сұхбаттастырады, оқымайтын адамдар үшін» деді. Guns N' Roses тобының «Get in the Ring» әнінде Аксель Роуз сахнадағы әрекеттері үшін топқа жағымсыз пікір берген сыншыларды сөзбен шабуылдады; Энди Сечер, Мик Уолл және Боб Гуччионе кірді.
Рок музыкасының консервативті христиандық сын-пікірлері
Рок-музыка АҚШ-тағы консервативті христиандық қауымдастықтар тарапынан қатты сынға ұшырады. Бұл сын 1960 және 70-жылдары ең күшті болды, ал ең белгілі христиан сыншылары Дэвид А. Нобель, Боб Ларсон және Фрэнк Гарлок болды. Бұл адамдар кәсіби музыка сыншылары болмаса да, музыка және дін саласындағы тәжірибелеріне сүйене отырып, өздерін білікті рок-сыншылар деп санады. 20 ғасырдың ортасында христиан сыншылары рок-музыканың дыбыстық және моральдық тұрғыдан нашар, сондай-ақ дене мен жанға зиянды екенін жиі айтты. «The Big Beat: A Rock Blast» кітабында Гарлок осыған ұқсас аргументтер келтірді, сонымен қатар «жақсы» музыка талантты және білімді музыканттардан тууы керек екенін қосты. Ларсон болса, рок-музыкада қолданылатын ритмдердің жастардың санасын гипноздап, оларды бүлік-шайқауға итермелеуі мүмкін екенін мәлімдеді. Рок-музыка тарихының бұл тұсы тарихшылар мен БАҚ назарынан тыс қалды, бірақ қазіргі музыка сарапшылары рок-музыканың нағыз бастауы Американың оңтүстігіндегі афроамерикандық халықтың арасында екеніне келіседі. Рок-музыканы сынға алған христиан сыншылары оны «африкалық тамырларын көрсету үшін жабайы және экзотикалық бейнелермен» сипаттады. Карл Уилсон 2000-жылдардың басында «эстрадалық музыкаға жағымды көзқарас күшейгенін» айтты, жаңа буын [музыка сыншылары] сынға қатысты ықпалды лауазымдарға келгенін және «барлық танымал музыканы рок-мәдениетінің нормаларымен өлшеу синдромына қарсы кең ауқымды сынға ұшырады» деп жазды. Slate журналының авторы Джоди Розен «Поптимизмнің қауіптері» атты мақаласында 2000-жылдардағы поп-музыка сын-пікіріндегі трендтерді талқылады. Розеннің сөзіне қарағанда, пікірталас көбінесе рок-сыншыларының рок-музыканы «басқа барлық музыкамен салыстырылатын стандарттық нұсқа» деп қарауына байланысты. 2006 жылғы поп-сыншылар конференциясында қатысушылар «күнәлі поп-әуесқойлықтарын, музыканттарды (Тини Тим, Дэн Фогельберг, Фил Коллинз) және жанрларды қайта қарастыруды» талқылады, бұл жанрларды рок-сыншылары ұзақ жылдар бойы жеңіл және коммерциялық музыка деп есептеген. Розен «бұл жаңа сын парадигмасын» «попизм» деп атады, немесе одан да әсерлі (және әзілді) «поптимизм» деп атады. Поптимистердің пікірінше: «Поп (және әсіресе хип-хоп) продюсерлері рок-авторлары сияқты маңызды, Бейонсе Брюс Спрингстин сияқты назар аударуға лайық, ал поп-музыкадан ләззат алуға ұят деудің өзі ұятты әрекет». Пауэрс «мүжілдер, басқалардың билігін мойындамау, жоғары білімділік туралы ашулы мәлімдемелер және тіпті физикалық зорлық-зомбылықпен қорқыту – поп-сынның құрамы» деді, сонымен қатар «ең жақсы [поп-сын] музыканың біздің күнделікті өмірімізбен қалай байланысатыны туралы махаббат пен терең түсініктерді ұсынады». Поп-музыка сын-пікірінің жағдайына жауап ретінде Миллер сыншылардың «суретшінің сезімді жеткізу қабілетін мойындамауы» мәселесін басты проблема деп атады, әсіресе Лестер Бангсты «әрқашан эмоциялардың толы күйіндегі адам» деп атады, бірақ ол «өзінің сүйікті суретшілерін сезімдерді жеткізу шеберлігін дамытқан адамдар ретінде ешқашан қабылдамаған. Оның адал еңбегінің нәтижесінде қозғалғанын ол жайлы түрде мойындағанын сіз сезінбейсіз. Оның жазбаларындағы суретшілер табиғаттың кездейсоқ нәтижесі болған, қызықты, күлкілі, қарапайым жандар еді». Трис Макколл 2010 жылғы сұхбатында музыка сын-пікіріне қатысты көзқарасын талқылап: «Біздің көпшілігіміз музыка туралы жазуды оны қатты сүйгендіктен бастаймыз. Біз достарымыз бен көршілерімізге естігенімізді айтуға асығамыз» деді. Макколлдың сөзіне қарағанда, тіпті ұзақ кәсіби мансап бойында да, бөлісуге деген құлшыныс «ешқашан басылмайды». 2010-жылдары YouTube және әлеуметтік желілерді өз платформалары ретінде пайдаланған музыка сыншыларының саны артты. Vice журналының 2016 жылғы Ларри Фицморисінің айтуынша, Twitter (X) «бәлкім, музыка сын-пікірін еркін жариялауға болатын соңғы қоғамдық кеңістік». 2020 жылы The New York Times YouTuber Энтони Фантаноны «әдеттегі музыка сыншыларының арасында ең танымал» деп сипаттады. Фантаноның The Needle Drop арнасы оның негізгі платформасы, сонымен қатар ол Twitch-те музыкалық пікірлерді бөліседі және X-те жазбалар жариялайды.
2020 жылдар
2024 жылы жарияланған мақалада Bloomberg News тілшісі Джессика Карл «музыканы сынға түсіру әдісіміз бұзылған» деген пікір білдірді. Ол қазіргі музыканы қабылдау мәдениеті, әсіресе Тейлор Свифттің The Tortured Poets Department (2024) альбомының шығуы, денсаулыққа зиянды екенін айтады. Ол альбом туралы кейбір сын-пікірлерді «жақсы ойластырылған» деп тапса, ал кейбіреулерін бұрыннан дайындалған және «ақылға сыймас» деп бағалады. Сыншылар «албомды тыңдау үшін таңға дейін ояқ жүреді, бұл таңертең тапсыру керек колледжтік жұмыс сияқты» деді және 31 тректен тұратын Tortured Poets сияқты ұзақ альбомдар оларды шаршатады. Карл сондай-ақ альбом шыққаннан кейін бірнеше сағат ішінде онлайнта пайда болған сын-пікірлер мақтау мен сынаудың екеуінің де құнын төмендетіп жібереді деп санайды. Ол Paste журналының Свифтқа «көптеген ұсақ-түйек сын айтуларын» бағыттап, Rolling Stone журналының бір күн ішінде альбомды классика деп атағанын айыптап, Time және The Philadelphia Inquirer сияқты «жақсы беделді басылымдардың» мақалаларын өнер туралы маңызды журналистика емес, көпшілікке және жанкүйерлерге құлақ беруі үшін сынады.
Гендерлік және нәсілдік теория
Сын теориясын (мысалы, сындық гендерлік зерттеулер және сындық нәсіл теориясы) музыкалық журналистикаға қолдану арқылы кейбір ғалымдар сыншылар мен әртістер арасындағы өзара сыйластықсыздық рокшылдықтың көптеген теріс салдарының бірі екенін көрсетеді. 2004 жылы сыншы Келефа Санне «рокшылдықты» «соңғы поп-жұлдызды ұнатпай, нағыз ескі легенданы (немесе андеграунд батырын) қастерлеу» деп анықтады. Йель университетінің профессоры Дафни Брукс музыкалық журналистиканың рок-музыкамен «улануын» және бұл жағдайдың «тарихи естелік пен халық музыкасының орындалуымен айналысатын адамдар үшін» қиындық тудыратынын айтады. Холли Круздың сөзіне қарағанда, халық музыкасы туралы мақалалар мен поп-музыка туралы академиялық зерттеулер көбінесе «еркек көзқарасынан» жазылады. МакЛеод бұл қарама-қайшылықтың себебі музыкалық журналистикада әйелдердің жетіспеушілігі екенін анықтады: «1999 жылға қарай Rolling Stone журналындағы әйел редакторлар мен аға жазушылардың саны шамамен 15% құрады, ал Spin және Raygun журналдарында бұл көрсеткіш 20% шамасында болды». Гендерлік сынға қатысты мәселелер 2014 жылы Jezebel сайтында жарияланған, бұрын Nashville Scene журналының редакторы болған музыкалық сыншы Трейси Мур жазған музыкалық журналистикадағы әйелдердің күресі туралы мақалада кеңінен талқыланды. Мур басқа бір әйел блогердің, «өзгенің пікірін есепке алмаған» және стереотиптерге қауіп төндірмейтін адамның, ерлер тарапынан ынтамен қарсы алынғанын, ал өзінің «ішкі адам» ретіндегі тәжірибесінде, ерлер басымдығы бар журналистика саласында «дәлелдеуге» немесе «орын табуға» мәжбүр болғанын сипаттады. Кроуфорд «жазба дүкендері, аспап дүкендері және қазіргі әлеуметтік желілер: халық музыкасы туралы сөз болғанда, бұл орындар ерлердің қабілеттерін көрсетуге арналған аламатқа айналады» деп атап өтеді және «Әйелдердің білімі пайда болғанда, олар жиі алдаспақшылықпен қаралады. Халық музыкасы туралы пікір білдірген әрбір әйел осы тәжірибеден әртүрлі мысалдар келтіре алады, ал танымал «сарапшы» (музыкант, сыншы) болу [әйелдерді] жалған айыптаулардан сақтай алмайды». Брукстің сөзіне қарағанда, «60-шы жылдардан бері рок туралы жазу дәстүрін сақтап келе жатқан әйелдердің тарихы» «американдық мәдениетте көбінесе жасырылған». Брукс басқа нәсілдегі әйел әртістер туралы пікірлер, олар туралы басқа нәсілдегі әйелдер жазса, өзгеше болуы мүмкін деп ойлады және Эллен Уиллисті рок музыкасының классикалық дәуіріндегі маңызды феминистік сыншы ретінде жоғары бағалады. Брукс «мәдени зерттеулер, рок зерттеулері және үшінші толқын феминистік сын зерттеулерінің үйлесімділігі қазір бұрынғыдан да бетер халық музыкасы тарихының формасы мен мазмұнын сынауға және қайта қарастыруға мүмкіндік береді» деп жазды. Брукстің пікірінше, «жыныс, класс, билік және субмәдени музыкалық орталардың күрделі теңдеулерін батыл түрде бұзу арқылы» музыка журналистері, белсенділер және Эллен Уиллис сияқты сыншылар «бұрынғы ешкім сияқты емес, бүкіл музыка индустриясының интеллектуалды және саяси белсенділігіне және мүмкіндіктеріне қарсы тұра алды».