Кіріспе

Американдық саясаттанушы және антрополог (1936 жылы туған)

Джеймс С. Скотт (2 желтоқсан 1936 жылы туған) – салыстырмалы саясаттану және антропология саласындағы маман. Ол аграрлық және мемлекеттік емес қоғамдарды, бағынышты саясатты және анархизмді салыстыра зерттейді. Оның негізгі зерттеулері Оңтүстік-Шығыс Азия шаруаларының түрлі билік түрлеріне қарсы тұру стратегияларына арналған. "Нью-Йорк Таймс" газеті оның зерттеулерін "жоғары ықпалды және ерекше" деп сипаттаған. Скотт Уильямс колледжінде бакалавр, ал Йель университетінде магистр және доктор ғылымдарының дәрежелерін алған. 1976 жылға дейін Висконсин университетінде (Мэдисон) оқытқан, содан кейін Йель университетінде саясаттану профессоры болды. 1991 жылдан бері Йель университетінің Аграрлық зерттеулер бағдарламасын басқарып келеді. Қазір Коннектикут штатының Дарем қаласында тұрады.

Ерте өмір және мансап

Скотт 1936 жылы Нью-Джерси штатының Маунт-Холли қаласында дүниеге келген. Ол квакерлік күндізгі мектеп – Moorestown Friends мектебінде оқыды және 1953 жылы Массачусетс штатындағы Уильямс колледжіне түсті. Скотт 1961 жылы Йель университетінде саяси ғылымдар бойынша аспирантураны бастады. Роберт Э. Лейннің ғылыми жетекшілігімен жазылған, Малайзиядағы саяси идеология туралы диссертациясы Малайзия мемлекеттік қызметкерлерімен жүргізілген сұхбаттарды талдады. 1967 жылы Висконсин университетінде (Мэдисон) саяси ғылымдар кафедрасының доценті болды. Оның алғашқы жұмыстары жемқорлық және «машина саясаты» тақырыптарына арналған. Вьетнам соғысы кезінде Оңтүстік-Шығыс Азия маманы ретінде ол соғыс және шаруалар төңкерісі туралы танымал курстар оқыды. 1976 жылы Мэдисонде қызмет еткеннен кейін Скотт Йель университетіне оралды және әйелімен бірге Коннектикут штатының Дарем қаласындағы фермаға қоныстанды. Олар кішкентай фермадан бастап, 1980 жылдардың басында жақын жердегі үлкен ферманы сатып алып, жүні үшін қой өсіре бастады. Оның ерекшелігі – негізгі этнографиялық зерттеу жұмыстарын тек доценттік атақ алғаннан кейін ғана жүргізгендігі. Үшінші кітабы – «Зәбіршілердің қаруы» атты еңбегі үшін Скотт 1978-1980 жылдары Малайзияның Кедах штатындағы бір ауылда он төрт ай өткізді. Ол жобаның алғашқы нұсқасын аяқтағаннан кейін, екі айға ауылға оралып, тұрғындардың оның суреттемесіне қатысты пікірлерін білді, және олардың сын-пікірлері мен түсініктеріне негізделген кітапты маңызды өзгертулермен қайта жазды. Журналдың ізбасары, «Бирма ғылымының тәуелсіз журналы» (IJBS) деп аталды, оның алғашқы саны 2016 жылдың тамызында жарық көрді.

Әлсіздердің қарулары

"Зәбіршілердің қару-жарағы: шаруалар қарсылығының күнделікті түрлері" (1985) еңбегінде Скотт өзінің теорияларын әлемнің басқа бөліктеріндегі шаруаларға қатысты кеңейтті. Скотттың теориялары көбінесе гегемония туралы грамшилік идеялармен салыстырылады. Грамшиге қарсы, Скотт субальтерлердің күнделікті қарсылығы олардың үстемдікке бойұсынбағанын көрсетеді деп тұжырымдайды.

Мемлекет ретінде көру

Скотттың "Мемлекет сияқты көру: Адамның жағдайын жақсартуға бағытталған кейбір жобалардың сәтсіздікке ұшырау себептері" (1998) кітабы саяси ғылым саласына жасаған алғашқы маңызды қадамы болды. Онда ол орталық үкіметтердің халқына түсінікті болуға мәжбүрлеу әрекеттерін және жергілікті әлеуметтік тәртіп пен білімнің күрделі, құнды нысандарын көре алмауын көрсетті. Скотттың пікірінше, адамның жағдайын жақсартуға бағытталған жобалардың табысқа жетуі үшін жергілікті ерекшеліктерді ескеру қажет, ал 20 ғасырдың жоғары модернистік идеологиялары осыған кедергі келтірді. Ол Кеңес Одағындағы ұжымдық шаруашылықтарды, Бразилия қаласының салынуын және Пруссияның орман шаруашылығы әдістерін сәтсіз жобалардың мысалдары ретінде келтірді.

Басқарусыз өмір сүрудің шеберлігі

"Басқарусыз өмір сүру өнері" еңбегінде Скотт Оңтүстік-Шығыс Азияның таулы ормандарындағы белгілі бір топтардың мемлекет, салық салу және астық егісіне негіделген қанаушылықтан қалай сақталып қалғандығы туралы мәселеге тоқталады. Сырттан қарағанда артта қалған деп есептелетін олардың қоғамның кейбір ерекшеліктері (мысалы, сауаттылықтың шектеулігі және жазба тілді пайдалану) шындығында тақырыпта аталған "Өнердің" бір бөлігі болды: сауаттылықты шектеу мемлекетке көрінуді азайтуды білдірді. Скотттың негізгі пікірі – бұл адамдар "қасақана варварлыққа" ұмтылған: олардың әлеуметтік құрылымы, географиялық орналасуы, күнкөріс жолдары және мәдениеті мемлекеттердің оларды өз территорияларына қосуына бөгет ету үшін қалыптасқан. Кіріспеде жекелік таңбасына қатысты ол былай деп жазды: Барлық жекелік таңбалар, ешбір ерекшеліксіз, әлеуметтік тұрғыдан жасалған: хань, бирмалық, американдық, даттық – барлығы. Егер жекелік таңба үлкен мемлекет немесе қоғам тарапынан жаманатты деп белгіленсе, ол көптеген адамдар үшін қарсылық танытуға және мойын бұрмауға шақыратын жекелік таңбаға айналуы мүмкін. Мұнда жасалған жекелік таңбалар, өзін-өзі батырша құрумен үйлеседі, онда мұндай сәйкестіктер ар-ождан белгісіне айналады. (xii–iii бб.)

Ақиқатқа қарсы

2017 жылдың тамызында жарық көрген «Against the Grain: A Deep History of the Earliest States» ең алғашқы өркениеттердің басталуы туралы жаңа деректерді баяндайды, олар қалыпты түсінікке қайшы келеді. Скотт неліктен адамдар отырықсызданудан және жыртыс шаруашылығынан сақтанғандарын, жылдам көшіп-қонудың артықшылықтарын, өсімдіктердің, жануарлардың және астықтардың тығыз жиналуынан туындайтын болжамсыз эпидемияларды, сондай-ақ барлық ерте мемлекеттердің неге құрма, астық және еркін емес еңбекке негізделгенін зерттейді. Ол сонымен қатар мемлекеттік бақылаудан ұзақ уақыт бойы қашып келген «варварлар» туралы да сөз етеді, бұл мемлекеттер мен оларға бағынбаған халықтар арасындағы үнемі шиеленісті түсінуге көмектеседі.

Басқа жұмыстар

2012 жылы жарық көрген «Анархизмге екі дүрбің: автономия, қадір-қасиет және мағыналы еңбек пен ойын туралы алты қарапайым мақала» еңбегінде Скотт: «Жалпы анархистік көзқарас пен философиясым болмағандықтан, және кез келген жағдайда заңнамалық тұрғыдан қараудан сақтанғандықтан, мен бір түпті анархистік көзқарасқа ұмтыламын. Мен көрсетуге тырысамын, егер анархистік көздікпен қарасаңыз, халық қозғалыстарының, төңкерістердің, күнделікті саясаттың және мемлекеттің тарихында басқа ешқандай көзқараспен көрінбейтін белгілі бір түсініктер пайда болады. Сондай-ақ, анархистік принциптер анархизм немесе анархистік философия туралы естімеген адамдардың да мұрапаттары мен саяси әрекеттерінде қолданылып жүргені анық болады».

Сыйлықтар мен стипендиялар

Скотт Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі және мінез-құлық ғылымдарының озық зерттеулер орталығында, озық зерттеулер институтында, сондай-ақ М.И.Т-дегі ғылым, технология және қоғам бағдарламасында тұрақты стипендиялармен марапатталған. Ол Ұлттық ғылым қорынан, Ұлттық гуманитарлық қордан және Гуггенхайм қорынан зерттеу гранттарын алды, сонымен қатар 1997 жылы Азия зерттеулер қауымдастығының президенті болды. 2020 жылы Америка философиялық қоғамына сайланды.

Таңдалған библиография

(Ескертпе: редакцияланған томдарды қоспағанда.) "Артықшылықтарға қарсы: Ертедегі мемлекеттердің терең тарихы". 2017 ж.
Субальтер саясатын түсіндіру. Идеология, жасырыну және аграрлық саясаттағы қарсылық. Routledge, 2012 (Азияның сыншыл зерттеулері; 8)
Анархизмге екі шапақұшу: Автономия, қадір-қасиет және мағыналы еңбек пен ойын туралы алты оңай мақала. Princeton University Press, 2012
Басқаруға бағынбау өнері: Таулы Оңтүстік-Шығыс Азияның анархистік тарихы. Yale University Press, 2009 ж.
Мемлекеттік ойлау: Адам баласының жағдайын жақсартуға бағытталған кейбір жобалардың сәтсіздікке ұшырауы. Yale University Press, 1998 ж.
Билік пен қарсылықтың өнері: Жасырын мәтіндер. Yale University Press, 1990 ж.
Күшсіздердің қаруы: Шаруалардың қарсылығының күнделікті формалары. Yale University Press, 1985 ж.
Шаруалардың моральдық экономикасы: Оңтүстік-Шығыс Азиядағы көтеріліс және күнкөріс. Yale University Press, 1979 ж.
Саяси жемқорлықты салыстырмалы түрде қарастыру. Prentice Hall, 1972 ж.