Жуба қаласы: Оңтүстік Судан астанасының тарихы мен географиясы

Кіріспе

Оңтүстік Суданның астанасы және ең ірі қаласы – Оңтүстік Суданның астанасы Джуба. Қала Ақ Ніл өзенінің жағасында орналасқан және Орталық Экватория штатының да астанасы болып табылады. Бұл ең соңғы жарияланған ұлттық астана және 2017 жылы халқы 525 953 адамды құрады. Қаланың ауданы 204,0 км², ал агломерациясы 209,0 км² жерді алып жатыр.

Джуба 1920-1921 жылдары Шіркеу Миссионерлік Қоғамы (CMS) тарапынан Бари тайпасының кішкентай Джуба ауылында құрылды. 1920 жылдардың соңында қала Моңғалла провинциясының астанасы ретінде бекітілді. 2005 жылы Тұтас Бейбітшілік Келісіміне қол қойылғаннан кейін қаланың дамуы қарқындады, осы келісімге сәйкес Джуба Оңтүстік Судан Автономиялық Үкіметінің астанасы болды. 2011 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін Джуба Оңтүстік Суданның астанасы атанды, бірақ ықпалды тараптар Рамсиелді астана етуді қалаған. Үкімет астананы Рамсиелге көшіру туралы хабарлады, бірақ бұл әлі іске аспады.

Тарих

Мысыр хадиваты кезінде Джуба Мысыр әскерінің ең оңтүстік гарнизоны ретінде қызмет етті, онда санаулы ғана сарбаз болды. Аурулар көп кездесетін, сарбаздар көбінесе безгек, менингит және аймақта кең таралған қара су қызуынан ауыратын. Самуэль Бейкер мен Флоренс Бейкер 1863–1865 және 1871–1873 жылдары қазіргі Оңтүстік Судан мен Солтүстік Угандаға жасаған экспедицияларында жақын маңдағы Гондокоро аралын база ретінде пайдаланды. Қазіргі Джуба қаласы кішкентай Бари ауылының орнында салынды, сол жерде Шіркеу миссионерлік қоғамы (CMS) 1920–1921 жылдары миссия және Нюгент еске алу орта мектебін құрған. 1920 жылдардың соңында ағылшын-мысырлық шенеуніктер Бари тұрғындарына Монгалла провинциясының астанасы ретінде жаңа қала салу үшін көшіп кетуді бұйырды. Бұл жерді ағылшын-мысырлық шенеуніктер CMS Nugent Memorial Intermediate School-дің болуына және Нил өзеніндегі көлікке жақындығына байланысты таңдады. 1927 жылы жаңа Джуба қаласының құрылысы басталды. Британ армиясын жабдықтаған грек саудагерлері 1920 жылдардың басында Джубаның құрылуында маңызды рөл атқарды. Олардың саны ешқашан 2000-нан аспады, бірақ жергілікті Бари халқымен жақсы қарым-қатынаста болғандықтан және алған көмектің көптігіне байланысты, Джуба базарының орталық аймағында, сондай-ақ қазіргі британдық сарбаздар грек кварталы деп атаған аймақта көптеген құрылыстар салды, ол бүгінде Хай Джалабаның шағын ауданы. Бұл құрылыстардың көптегені бүгінге дейін сақталған. Айвори Банкі, Нотос Лаундж, ескі Судан Әуе Жолдары ғимараты, Парадайс қонақ үйі, Нил коммерциялық банкі және Буффало коммерциялық банкі сияқты қоғамдық ғимараттардың барлығын гректер салған. Грек саудагерлері 1940 жылдардың ортасында Орталық банк ғимаратын, ал 1930 жылдардың ортасында Джуба қонақ үйін салуға жауапты болды. 1899 жылы Англо-Мысырлық Судан құрылғаннан бастап британдықтар Оңтүстік Суданды Солтүстіктен бөлек басқарды. 1946 жылы Оңтүстік Суданның пікірін сұрамастан, британдық әкімшілік Солтүстік пен Оңтүстікті біріктіру саясатын жүзеге асыруды бастады. Жаңа саясатты жүзеге асыру үшін Оңтүстік Суданға арналған Джуба конференциясы шақырылды, оның жасырын мақсаты Солтүстік Судан ұлтшылдарын және Египет үкіметін қанағаттандыру болды. 1956 жылға дейін Джуба Англия мен Мысыр патшалығы бірлесіп басқарған Англо-Мысырлық Суданда болды. 1955 жылы Ториттегі Оңтүстік сарбаздарының көтерілісі Бірінші Судан азаматтық соғысын тудырды, ол 1972 жылға дейін аяқталмады. Екінші Судан азаматтық соғысы кезінде Джуба стратегиялық маңызға ие болды және көптеген шайқастардың ошағы болды. 2005 жылы Джуба Оңтүстік Судан Автономиялық Үкіметінің уақытша орталығы және астанасы болды (келісімге қол қойылғанға дейін Румбек уақытша астана ретінде қарастырылған). Бейбітшілік орнағаннан кейін Біріккен Ұлттар Ұйымы Оңтүстік Судандағы операцияларын бұрынғы орнынан Кениядан Джубаға көшіріп, қалаға өздерінің қатысуын арттырды. Біріккен Ұлттар Ұйымының гуманитарлық істерді үйлестіру жөніндегі кеңсесінің басшылығымен Біріккен Ұлттар Ұйымы "OCHA лагері" деп аталатын лагерь құрды, ол көптеген Біріккен Ұлттар Ұйымының агенттіктері мен үкіметтік емес ұйымдарының базасы ретінде қызмет етті. 2011 жылдың 9 шілдесінде Оңтүстік Судан Судан Республикасынан тәуелсіздігін жариялаған кезде Джуба әлемдегі ең жаңа ұлттық астана болды. Алайда, Оңтүстік Судан үкіметін қоса алғанда, ықпалды тараптар қаланың ұлттық астана ретінде жарамдылығына наразылық білдірді және үкімет басқа жерде, көбінесе Лейкстегі Рамсиелде жаңа жоспарланған қала салуды ұсынды. 2011 жылдың 5 қыркүйегінде үкімет Оңтүстік Суданның астанасы Джубадан 250 шақырым қашықтықтағы Рамсиелге көшірілетінін хабарлады, ол Оңтүстік Суданның ортасында, Лейкс штатындағы Йирол-Вест округінің шығысында 60 шақырым жерде орналасқан. 2020 жылдың маусым айына қарай бұл көшіру әлі жүзеге асырылмады. 2015 жылдың қыркүйегінде Джубада танкер жарылып, шамамен 200 адам қаза тапты. 2023 жылғы Судан қақтығысының басынан бері қалаға шамамен 6000 босқын келді. Көптеген адамдар қалаға жақын орналасқан Горомға қоныс аударды және гуманитарлық көмек жетіспеуінен қиындыққа тап болды.

Under the Khedivate of Egypt, Juba served as the southernmost garrison of the Egyptian army, quartering only a handful of soldiers. Disease was common; soldiers often fell ill due to the malaria, meningitis and blackwater fever that was prevalent in the region. Explorers and campaigners Samuel Baker and Florence Baker used the nearby island of Gondokoro as a base during their expeditions to what is now South Sudan and northern Uganda from 1863 to 1865 and 1871 to 1873. The present city of Juba was established on the site of a small Bari village, also called Juba, where the Church Missionary Society (CMS) had established a mission and the Nugent Memorial Intermediate School in 1920–21. In the late 1920s, Anglo Egyptian officials ordered Bari residents to relocate so that a new town could be constructed to serve as the capital of Mongalla Province. The site was chosen by Anglo Egyptian officials partly because of the presence of the CMS Nugent Memorial Intermediate School there, and partly because its proximity to river transportation on the Nile. Major construction of the new city of Juba was underway by 1927. Greek merchants supplying the British Army played an early and central role in the establishment of Juba in the early 1920s. Their number never exceeded 2,000, but because of their excellent relationship with the native Bari people and the large amount of resulting assistance they received, they built many structures in the downtown Juba Market area as well as in the area that the contemporary British soldiers called the Greek Quarter, which is today the small suburb of Hai Jalaba. Many of these structures are still standing today. Public buildings such as the Ivory Bank, Notos Lounge, the old Sudan Airways Building, Paradise Hotel, and the Nile Commercial Bank and Buffalo Commercial Bank were all built by Greeks. Greek merchants were responsible for the construction of the Central Bank building in the mid 1940s, as well as the Juba Hotel in the mid 1930s. From the establishment of Anglo Egyptian Sudan in 1899 the British administerd southern Sudan separately from the north. In 1946, without consulting Southern opinion, the British administration began instead to implement a policy of uniting the north and the south. To facilitate the new policy, the Juba Conference was convened as a gesture to southerners, the hidden aim being the appeasement of northern Sudanese nationalists and the Egyptian government. Until 1956, Juba was in Anglo Egyptian Sudan, which was jointly administered by the United Kingdom and the Kingdom of Egypt. In 1955, a mutiny of southern soldiers in Torit sparked the First Sudanese Civil War, which did not end until 1972. During the Second Sudanese Civil War, Juba was a strategic location that was the focus of much fighting. In 2005, Juba became the interim seat and the capital of the Autonomous Government of Southern Sudan after the signing of the Comprehensive Peace Agreement (before the agreement, Rumbek had been the proposed interim capital). With the advent of peace, the United Nations increased its presence in Juba, shifting its management of operations in Southern Sudan from its previous location in Kenya. Under the leadership of the United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs, the United Nations established a camp known as "OCHA Camp", which served as a base for many United Nations agencies and non governmental organizations. Juba became the world's newest national capital on 9 July 2011, when South Sudan formally declared its independence from the Republic of the Sudan. However, influential parties including the South Sudanese government expressed dissatisfaction with the city's suitability as a national capital, and the government proposed that a new planned city be built as a replacement capital elsewhere, most likely Ramciel in Lakes. On 5 September 2011, the government announced the capital of South Sudan would move some 250 km away from Juba to Ramciel, which is located in the middle of South Sudan, about 60 km East of Yirol West County, Lakes State. As of June 2020, the move has yet to occur. In September 2015, nearly 200 people were killed in a tanker explosion in Juba. Since the beginning of the 2023 Sudan Conflict, approximately 6,000 refugees have arrived in the city. Many settled in Gorom, an area near the city, and have struggled from lack of humanitarian aid.

Үкімет

Джуба қалалық кеңеспен басқарылады, ол 2011 жылдың наурызында құрылған. Кеңесті губернатор Клемент Вани Конга құрды, ол Мұхаммед Ел Хадж Бабалланы кеңестің мэрі етіп тағайындады, ал бұрынғы Йеи округі комиссары Дэвид Локонга Мозес вице-мэр болып тағайындалды. Сонымен қатар, губернатор жарлығымен Джубаны таза және санитарлық күйде ұстау үшін министрлік комитет құрылды. Майкл Ладо Алла Джабу Орталық Экватория губернаторы Эммануэль Адил Энтони Калисто Ладоны қызметтен шеттетуінен кейін қалалық кеңестің мэрі болып тағайындалды. Алла Джабудың өзі 2023 жылдың 27 маусымында Адил Энтонимен қызметтен алынды. Ол алынғаннан кейін Эммануэль Хамис уақытша мэр болып тағайындалды. 2011 жылдың наурызына дейін қазір Джуба қалалық кеңесі басқаратын аймақ Джуба, Катор және Муники пайамдарына бөлінген болатын. Қазір ол Джуба округінің дербес бөлімшесі болып табылады.

Көлік

Қала өзен порты және Нил бойындағы (әсіресе Ақ Нилдің Бахр әл-Газал бөлігінде) оңтүстік терминалы болып табылады. Азамат соғысына дейін Джуба Кения, Уганда және Конго Демократиялық Республикасына байланысқан көлік торабы болды. Соғыс аяқталғаннан бері Джуба соғысқа дейінгідей қалпына келе алмады және маңызды сауда орталығы емес. Жолдар мен өзен порты жарамсыздықтан пайдаланылмайды. Біріккен Ұлттар Ұйымы мен Оңтүстік Судан үкіметі жолдарды жөндеу жұмыстарын жүргізіп жатыр, бірақ толыққанды жөндеуге көп жылдар қажет. 2003 жылы Швейцарияның Миналық әрекеттер қоры (FSD) Джубадан Уганда мен Кенияға апаратын жолдарды тазалауды бастады. Бұл жолдардың 2006-2008 жылдар аралығында толықтай миналардан тазартылып, қайта салынуы күтілді. Жолдарды қайта құруға көп күш-жігер жұмсалуда, себебі ұзақ жаңбыр маусымы (наурыздан қазанға дейін) жұмыс маусымын шектейді. Жолдар Судандағы бейбіт процестің маңызды бөлігі болып табылады, себебі адамдар өз үйлеріне оралып, қалыпты өмірге қайта оралуы үшін олар қажет. Алғаш рет қайта салына бастаған жол – Угандаға баратын жол. Бұл жол өте маңызды, өйткені соғыс кезінде Джубаның көптеген тұрғындары Угандаға қашып кеткен. 2009 жылға қарай Джубада үш асфальтталған жол бар, олардың бірі шілде айында қайта жаңартылды. Бастысы – 1950 жылдары британдықтар салған бетон жол. 2008-2011 жылдар аралығында Уганда және Оңтүстік Судан үкіметтері Уганданың солтүстігіндегі Гулу қаласы мен Джуба арасында теміржол байланысын дамыту бойынша бірлескен күш-жігер жасады. Осы мақсатта екі үкімет 2008 жылдың тамызында өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойды. Меморандумда екі ел арасындағы жол желісін дамыту жоспарлары да көрсетілген. Аймақтық БАҚ-тың соңғы хабарларына сәйкес, Джубадан басталатын теміржол тікелей Кениямен байланысып, Уганданы айналып өтуі мүмкін. Джуба халықаралық әуежайы – БҰҰ мен үкіметтік емес ұйымдардың (ҮЕҰ) Оңтүстік Суданға гуманитарлық көмек әкелетін, сондай-ақ жолаушылар мен әуе жүктін тасымалдайтын көптеген рейстерді қабылдайтын орын. Жаңа терминалдың құрылысы 2007 жылдың соңында мұнай бағасы өте жоғары болған кезде (100 доллардан астам) басталды. Мұнай бағасы төмендегеннен кейін жаңа терминалдың болашағы белгісіз болып қалды. Жаңа терминалдың құрылысы 2014 жылдың басында қайта басталды. 2014 жылдың ақпан айына қарай Кенияның Найроби қаласындағы Джомо Кениатта халықаралық әуежайына, Суданның Хартум халықаралық әуежайына, Уганданың Энтеббе қаласындағы Энтеббе халықаралық әуежайына және Эфиопияның Аддис-Абеба қаласындағы Боле халықаралық әуежайына күнделікті рейстер орындалды. Оңтүстік Судандағы БҰҰ миссиясының (ЮНМИСС) Джуба әуежайының жанында үлкен кешені орналасқан.

The city is a river port and the southern terminus of traffic along the Nile (specifically along the Bahr al Ghazal portion of the White Nile). Before the civil war, Juba was also a transport hub, with highways connecting it to Kenya, Uganda and the Democratic Republic of the Congo. Since the end of the war Juba has been unable to recover to its pre war state and is no longer a significant trade city. Roads and the river harbour are no longer in use due to being in disrepair. The United Nations and the South Sudanese government are working on repairing the roads, but a full repair is expected to take many years. In 2003, the Swiss Foundation for Mine Action (FSD) started to clear the roads leading from Juba to Uganda and Kenya. It was expected that these roads would be completely de mined and rebuilt in the course of 2006–2008. The rebuilding of the roads, which are mostly unpaved, takes a tremendous amount of effort and time because of the limited work season due to the lengthy rainy season, which lasts from March until October. The roads are important for the peace process in Sudan as people need them to return to their homes and to regain what they feel is a normal life. The first road that has started to be rebuilt is the road to Uganda. This road is particularly important, as many of the original inhabitants of Juba fled to Uganda during the war. as of 2009, there are three paved roads in Juba, one that was re surfaced in July. The main one is a concrete road, built by the British in the 1950s. Between 2008 and 2011, the Ugandan government and the South Sudanese government undertook joint efforts to develop a railway link between the Northern Ugandan city of Gulu and Juba, with an extension to Wau. A memorandum of understanding between the two governments was signed to that effect in August 2008. The same memorandum outlined plans to develop the road network between the two countries. Recent media reports from the region suggest that the railway link from Juba may link directly with Kenya, bypassing Uganda. Juba International Airport is the site of large numbers of flights bringing UN and non governmental organization (NGO) aid into South Sudan, as well as passengers and general air freight. The construction of a new terminal was begun in late 2007 when the oil prices were very high ($100+). Since then – with the oil prices going back down – the fate of the new terminal is uncertain. Building on the new terminal restarted in early 2014. As of February 2014, there are daily flights to Jomo Kenyatta International Airport in Nairobi, Kenya; Khartoum International Airport in Sudan; Entebbe International Airport in Entebbe, Uganda; and Bole International Airport in Addis Ababa, Ethiopia. The United Nations Mission in South Sudan (UNMISS) has a large compound near the Juba Airport.

Джубадағы жолдар

Джуба қаласынан Оңтүстік Суданның ірі қалаларына қатынайтын маңызды жолдар бар, олардың ішінде Джуба-Нимуле және Аггрей Джейден жолдары бар.

Ғибадат орындары

Діни орындарының арасында, олар негізінен христиан шіркеулері мен ғибадатханалары: Джубаның Рим-католик архиепископиясы (католик шіркеуі), Оңтүстік Суданның Епископтық шіркеуі (Англикандық қауымдастық), Оңтүстік Суданның Баптист конвенциясы (Баптист әлемдік альянсы), Суданның Пресвитериан шіркеуі (Реформацияланған шіркеулердің әлемдік қауымдастығы).

Климат

Джуба тропикалық ылғалды және құрғақ климатқа ие (Köppen: Aw), экваторға жақын орналасқандықтан жыл бойы температура жоғары болады. Дегенмен, қарашадан наурызға дейін жаңбыр аз жауады, бұл жылдың ең ыстық айы – ақпан. Сәуірден қазанға дейін айына 200 мм-ден астам жаңбыр жауады. Жылдық жауын-шашын мөлшері шамамен 1000 мм-ге жуық.