Кіріспе

Араукариоксилон аризоник (баламасы – Агатоксилон аризоник) – жойылған қызылжапырақтылар тұқымдасының түрі, Аризона штатының палеонтологиялық символы. Бұл түр Солтүстік Аризонаның және оған іргелес Нью-Мексиконың шөлді жартастардағы Чинл формациясынан табылған алып ағаш діңдері арқылы белгілі, ең әйгілісі – Тас орман Ұлттық паркі. Онда осы діңдер жергілікті жерде соншалықты көп кездеседі, олар құрылыс материалдары ретінде қолданылған.

Сипаттама

Бұл ағаштың тасқа айналған бөліктерін кейде түрлі-түсті болғандықтан "Радуга ағашы" деп атайды. Қызыл және сары түстер темір оксидінің ірі бөлшектерінен пайда болады, сары түсті – лимонит, ал қызыл түсті – гематит құрайды. Күлгін түс кейде айтылғандай, марганецтен емес, кварц матрицасының ішінде тараған гематиттің өте ұсақ шарларынан туындайды. Араукариоксилон аризоник тіршілік еткен кезде орташа өлшемді Sequoiadendron giganteum (гигантты секвойя) сияқты көрінген болуы мүмкін. Оны алғаш рет 1889 жылы американдық палеоботаник Фрэнк Холл Ноултон сипаттаған. Араукариоксилон аризоник атауының дұрыстығы күмәнді. A. arizonicum, шындығында, бірнеше әртүрлі туыстар мен түрлерден тұруы мүмкін. 2007 жылғы зерттеуде Ноултон түрді сипаттағанда қолданған синтетипі олардың үш түрге жататынын көрсетті. Олар уақытша Pullisilvaxylon arizonicum, Pullisilvaxylon daughertii және Chinleoxylon knowltonii деп қайта жіктелді. Осылайша, Араукариоксилон туысы артық және жарамсыз болуы мүмкін; ал Petrified Forest ұлттық паркіндегі тасқа айналған ағаштар бастапқыда ойланғаннан гөрі әртүрлі болуы мүмкін.