Кіріспе

1880-1881 жылдары Ресейдің қаржы министрі Александр Агеевич Абаза (Александр Агеевич Абаза 1821–1895) Ресейдің Александр II-нің кеңесшілерінің ең либералдыларының бірі болды. Ол 1880 жылдың 27 қазанынан 1881 жылдың 6 мамырына дейін қаржы министрі қызметін атқарды және патшаны Ресей империясын конституциялық монархияға айналдыруға көндіруге тырысты. Александр II-нің қазасынан және Александр III-нің таққа отыруынан кейін, Абаза сияқты реформаторлар биліктен алынды. Мансабында ол сондай-ақ Мемлекеттік бақылаушы (1871–1874) және Мемлекеттік кеңестің Мемлекеттік экономика департаментінің төрағасы (1874–1880 және 1884–1892) қызметтерін атқарды. Ол Ақ бүркіт орденімен, Қасиетті Владимир орденімен, Қасиетті Анна орденімен және Қасиетті Станислав орденімен марапатталған.

Өмірбаян

Александр Абаза 1821 жылдың 24 шілдесінде Тверь губерниясының Вышневолоцк уезіндегі Боровинский дистилляция зауытында ірі жер иесі және қант өңдеуші Аггей Васильевич Абаза мен оның әйелі Прасковияның отбасында дүниеге келді. Шомылдыру рәсімі 1821 жылдың 31 шілдесінде өтті. Иван Алексеевич Мельницкийдің куәгері болды. 1839 жылы Санкт-Петербург императорлық университетінің заң факультетін бітірді. 1839 жылдың 13 желтоқсанынан бастап әскери қызметте болды: кавалериялық пионерлік эскадрильясында және гусарлық полктегі Лейб-гвардиясында. Абаза Кавказдағы әскери қимылдарға қатысып, 1843 жылы қылыштармен 4-дәрежелі Санкт-Владимир орденімен марапатталды. 1847 жылдың 17 шілдесінде майор шенімен отставкаға шықты. 1847 жылдан бастап ол өз мүлігінде тұрып, шаруашылықпен айналысты және қаржы құқығын зерттеді. 1857 жылы коллегиялық ассессор шенімен мемлекеттік қызметке кірді. Ұлы герцогиня Елена Павловнаның айналасына топтасқан ағартушылық үйірмеге қосылып, "үлкен реформалардың" жақтаушыларының бірі болды. 1865–1868 жылдары ол қаржы министрінің кеңесінің және Ресей темір жолдарының бас қоғамының кеңесінің мүшесі болды. Харьков-Кременчуг темір жолын салуға белсенді қатысты. Сондай-ақ, Абаза 1-дәрежелі (1865) және 1-дәрежелі (1868) Санкт-Станислав ордендерімен, сондай-ақ жұлдызбен 1-дәрежелі Адольф Нассау командирлік кресі ордендерімен марапатталды. 1871 жылдан бастап Ресей империясының мемлекеттік бірлестігінің мүшесі болды. 1871–1874 жылдары мемлекеттік контролер, ал 1874–1880 жылдары Мемлекеттік бірлестіктің экономика бөлімінің төрағасы болды. 1879 жылдың 25 мамырында император Александр II-ні өлтіруге талпынған революционер А.К. Соловьевтің ісі бойынша құрылған қылмыстық сотқа мүше болып тағайындалды. 1872 жылы 2-дәрежелі Владимир орденімен, 1876 жылы Ақ бұрқут орденімен, 1878 жылы Александр Невский орденімен (1883 жылы орденге бриллианттар қосылды), 1880 жылы 1-дәрежелі Владимир орденімен марапатталды. 1880 жылдың қазанынан 1881 жылдың мамырына дейін Ресейдің қаржы министрі болды: тұз акцизін жоюды бастады, темір жолдарды мемлекеттік салуға және оларды жеке меншік иелерінен сатып алуға талап етті, кедендік баждарды арттырды. М.Т. Лорис-Меликов пен Н.К. Бунгемен бірге салық салу, валюта айналымы, темір жол құрылысы және қаржы басқаруы саласындағы әлеуметтік-экономикалық реформалар бағдарламасын әзірледі. Лорис-Меликовтың конституция жобасын белсенді қолдады. Жаңа император Александр III-нің "Автократияның беріктігі туралы" манифестінен кейін отставкаға кетті, 1881 жылдың 6 мамырында қызметтен босатылды. 1884–1892 жылдары Мемлекеттік кеңестің экономика бөлімінің төрағасы болып қайта тағайындалды. 1890–1892 жылдары қаржы комитетінің төрағасы болды. 1876 жылы Санкт-Петербург ғылым академиясының құрметті мүшесі болып сайланды. 1881 жылы Мәскеу табиғатты зерттеушілер қоғамының құрметті мүшесі болды. 1889 жылы Санкт-Андрей орденімен марапатталды. Оған "салтанатты шебер" (1857), камергер (1859), "хофмейстер мәртебесі" (1861), азаматтық кеңесші (1863), хофмейстер және шын кеңесші (1867) және толық шын кеңесші (1874) шендері берілді. Абаза құмар ойыншы ретінде танымал болды және ағылшын клубтарында үлкен сомада ойнады. 1892 жылы С.У. Витте Абазаның рубль бағамын төмендету үшін қор нарығында операция жасағаны туралы ақпарат алды. С.У. Виттенің мәліметінше, Абаза бұл операция үшін құпия ақпаратты пайдаланып, 1 миллион рубль пайда тапқан. Оқиға жария болғаннан кейін Абаза отставкаға кетуге мәжбүр болды. 1893 жылдың 10 наурызында барлық лауазымдарынан босатылып, мерзімі белгісіз демалысқа жіберілді, бірақ Мемлекеттік кеңестің мүшесі болып қалды. Абаза Фонтанка даңғылының 23-ші үйінде тұрды. 1895 жылдың 24 қаңтарында (5 ақпанында) Ниццада қайтыс болды. Санкт-Петербургтегі Александр Невский шіркеуінің Тихвин зиратына жерленді (моласы жоғалған).

Отбасы

Екі рет үйленген. Оның бірінші әйелі миллионер Дмитрий Бенардакидің қызы болғандықтан, Абазаға мол мүлік әкеліп, оны байлатқан. Ол Берлинде туберкулезден қайтыс болып, Петерсбергке жерленді. Олардың қызы Прасковия (04.04.1852, Неаполь – 1928), қызметкерлердің шешесі, князь Лев Павлович Урусовқа (12 қаңтар 1876, Париж) үйленді. Оның екінші әйелі (01.02.1862) Юлия Федоровна Стаубе (1830 – 1915) туралы князь С.М. Волконский былай деп еске алды: "Ол есімдегідей қайталанбас тұлға еді. Юлия Федоровнаның қабылдауы Санкт-Петербургте көп жыл бойы музыкалық орталыққа айналды. Ол өте тікелей пікір білдіретін, музыка мен өнерді қатаң бағалайтын. Суретшілер оның пікірін құрмет тұтар еді". Ф.И. Тютчев оған өлең арнады. 1870-ші және 1880-ші жылдары Абаза өзінің сүйіктісі Елена Нелидованың (1837 – 1904) үйінде дерлік ашық өмір сүрді. Л. Лури Нелидованы Фонтанкадағы үйге орналастырғанын, ал оның әйелі Сергиевскаядағы үйге көшуге мәжбүр болғанын жазады. Ағалары: Ераст Агеевич Абаза (1819 – 1855), майор, музыкаға әуес, И.С. Тургеневтің "Тұманды таң" өлеңіне романс жазған, Қырым соғысында қаза тапты. Михаил Агеевич Абаза (1825 – 1859). Немересі адмирал Алексей Михайлович Абаза (1853 – 1917) дуэльде қаза тапты.