Кіріспе

Иван Логгинович Горемыкин (8 қараша 1839 – 24 желтоқсан 1917) – Ресей саяхатшысы, 1906 жылы және 1914 жылдан 1916 жылға дейін, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ресей империясының премьер-министрі қызметін атқарған. Ол бірінші сыныпты белсенді жеке кеңесші азаматтық шеніне ие болған соңғы адам болды. Үкіметте болған кезінде Горемыкин консервативті саясат ұстанды.

Өмірбаян

Горемыкин 1839 жылғы 8 қарашада ақсүйек отбасында дүниеге келді. 1860 жылы Императорлық құқық мектебін бітіріп, Санкт-Петербургте заңгер болып жұмыс істеді. Сенатта Горемыкин Польша Конгресіндегі ауыл шаруашылығы мәселелеріне жауапты болды. 1866 жылы Плокта вице-губернатор, ал 1869 жылы Кельцеде губернатор болып тағайындалды. 1891 жылы ол "крестьяндық мәселе" бойынша сарапшы саналған әділет министрінің орынбасары болды. Бір жылдан кейін Ішкі істер министрлігіне ауысып, 1895 жылдан 1899 жылға дейін министрлік қызметін атқарды. Өзін "ескі мектептің адамы" деп сипаттаған Горемыкин, патшаны "құдайдан тағайындалған, заңды билеуші" деп есептеді, сондай-ақ Николай II-нің тұрақты қолдаушысы болды және консервативтік саясатты ұстанды. Ол императрица Александраға ұнаған адам болды (1894 жылы сенатор, 1896 жылы нақты жеке кеңесші болып тағайындалды және Императорлық православие Палестина қоғамының мүшесі атанды). 1897 жылы Горемыкин немесе оның министрлігі Толстойшыл қозғалысының жетекші өкілі Владимир Чертковқа тыйым салды. Ішкі істер министрі қызметін атқарып жүргенде, ол патшаға әкімшілік реформаны, земство жүйесін кеңейтуді және қазіргі земстволардағы өкілдікті ұсынуды жақтаған ұсыныс енгізді. Бағдарламаға қарсылық туғандықтан, 1899 жылы ол қызметтен кетті. 1906 жылғы сәуірде реформашы Сергей Виттеден кейін Горемыкин премьер-министр болып тағайындалды. 1906 жылғы Ресей Конституциясында патша, қазандық манифестіне қол қойғандағы "әлсіз сәтін" өкініп, автократ титулын сақтап, Ресей шіркеуіне қатысты ерекше үстемдігін сақтап қалды. Бірінші Дума талап еткен саяси реформаға қарсы болған Горемыкин осы органмен жұмыс істей алмады және 1906 жылғы шілдеде министрлік жауапкершілік туралы даудан кейін, Дума ұсынған радикалды аграрлық реформаларды қабылдамағандықтан отставкаға кетті. Оның орнына жас және беделді Петр Столыпин келді. Патша оны қайтадан қызметке шақырды, ол 1914 жылғы сәуірден 1916 жылғы ақпанға дейін Министрлер кеңесінің төрағасы (премьер-министр) болып қызмет етті. Ескірген және алаңғасар Горемыкин Владимир Коковцовты алмастырды, ал Петр Барк қаржы министрі болды. 75 жастағы консерватор және өмір бойы бюрократ болған ол, өзінің сөзімен айтқанда, "қысқы пальтодай сақтаудан алынып" үкіметті басқаруға тағайындалды. Мемлекеттік Дума мен Министрлер кеңесінің мүшелерінің оған деген жаугершілігі үкіметінің тиімділігін нашарлатты. Николай II әскерге жеке басшылық етуді шешкенде, Горемыкин мен Александр Кривошейн патшадан әскерді басқармауын және астананы тастамауын өтінді. Министрлердің барлығы бұл өзгеріс император мен Распутинге билік беруіне әкелетінін түсінді және отставкаға кетумен қорқытты. Горемыкин Кеңеске бұл шешімді мақұлдауға шақырды. Олар бас тартқанда, Горемыкин патшаға өзінің жарамсыз екенін айтып, "заманауи көзқарасы бар адамды" тағайындауын өтінді. Ол Императорлық Дума мен Прогрессивті блоктың қарсыласы болды. 1916 жылғы қаңтарда Распутин ескі Горемикиннің орнын ауыстыру жоспарына қарсы болды және ол Горемикинге Думаны шақырмаудың қате екенін айтты, өйткені барлығы ынтымақтастыққа ұмтылып жатқанда, оларға сенім көрсету керек. 1916 жылғы ақпан айының басында ол зейнетке шығуға рұқсат алды, оның орнына Борис Штюрмер келді. Штюрмер Горемикин сияқты Думаның шақырылуына қарсы болмады және либералды және келісімді саясатты бастады. 1917 жылғы ақпан революциясынан кейін ол тұтқындалып, "Патшалық режимнің министрлері мен басқа да жауапты тұлғаларының заңсыз әрекеттерін тергеу комиссиясы" алдында сұраққа алынды. Мамыр айында Александр Керенский Сочидегі дачасына кетіп қалу шартымен оны босатуға келісті. 1917 жылғы 24 желтоқсанда ол әйелі, қызы және қайын атасымен бірге қарақшылық шабуылы кезінде қаза табады.

Мұра

Горемькиннің консервативтілігі және жартылай парламенттік жүйеде тиімді жұмыс істей алмауы, оны Империялық Ресейдің соңғы жылдарында үкімет басшысы лауазымына толыққанды жарамсыз етті. Парламентарийлер мен революционерлер Горемькинге деген жек көрушілікте болды, ал ол өзі зейнетке шығуды қалады. Оның соңғы үкіметінің нәтижесіздігі Романов әулетінің тұрақсыздығына және соңында құлауына себеп болды.

Цитаталар

"Патша менің табынымның айналасындағы шамдар жанып бітіп, рәсімді аяқтау үшін енді тек менің ғана қажет екенін көре алмайды" (өзінің қарттығына және лауазымға жарамсыздығына байланысты). "Маған патша – құдайдан жаланған, заңды билеуші. Ол – Ресейдің өзінің символы. Ол 47 жаста, және ол Ресей халқының тағдырын шешіп, билік етіп жүргені бір күннің ісі емес. Ондай адамның шешімі қабылданғанда және жолы белгіленгенде, оның адал поддандылары салдары қандай болса да, оны қабылдауы тиіс. Сосын Құдайдың құдіреті орындалсын. Мен өмірім бойы осы пікірде болдым, және осы пікірмен өлемін."