Михаил Спера́нский (1772-1839) – Реформатор, советник Александра I, "әкесі" ретінде танылған Ресей либерализмінің негізін қалаушы. Биографиясы мен қызметі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Реформатор (1772–1839) Михаил Михайлович Сперанский (Михаи́л Миха́йлович Спера́нский; 12 қаңтар 1772 – 23 ақпан 1839) – Ресейдің Александр I патшалығы тұсындағы реформатор, оның жақын кеңесшісі. Еркін экономикалық қоғамның (1801) және Санкт-Петербург ғылым академиясының (1819) құрметті мүшесі. Кейін Ресейдің Николай I патшасының кезінде қызмет етіп, белсенді жеке кеңесші болды (1827). Сперанский орыс либерализмінің негізін қалаушысы деп есептеледі.
Russian reformist (1772–1839)
Count Mikhail Mikhailovich Speransky (Михаи́л Миха́йлович Спера́нский; 12 January 1772 – 23 February 1839) was a Russian reformist during the reign of Alexander I of Russia, to whom he was a close advisor. Honorary member of the Free Economic Society (1801) and the St. Petersburg Academy of Sciences (1819). He later served under Tsar Nicholas I of Russia and was Active Privy Councillor (1827). Speransky is referred to as the father of Russian liberalism.
Жеке өмір
Сперянский 1772 жылдың 12 қаңтарында Ресейдің Владимир провинциясының (қазіргі Владимир облысы) Черкутино ауылында дүниеге келген. Сперанский Михаил Третьяковтың ұлы, ауылдық дін қызметкері. Ол Владимир мен Санкт-Петербургтегі діни семинарияларда оқыды, онда латын тіліндегі "үміттену" (sperare) етістігінен Speransky тегін алды. Оның әкесі де, қызы да Толстойдың "Соғыс және бейбітшілік" романындағы екінші дәрежелі кейіпкерлер ретінде бейнеленген. 1839 жылдың қаңтар айында граф титулы берілді. Оның немересі Марияға императорлық жарлық арқылы Кантакузен әулетіне үйленуге рұқсат берілді; титул Кантакузендердің титулымен біріктірілді. Мария, өз кезегінде, танымал орыс генералы, князь Михаил Кантакузеннің әжесі болды. Сперанский 1839 жылдың 23 ақпанында Санкт-Петербургте қайтыс болды. Ол Александр Невский монастырындағы Тихвин зиратында жерленген, ал оның қабір тасын Александр Бруллов салған.
Speransky was born on 12 January 1772 in Cherkutino, Vladimir Province (now Vladimir Oblast), Russia. Speransky was the son of Mikhail Tretyakov,Unreliable source: date=October 2023 a village priest. He studied at the religious seminaries in Vladimir and St Petersburg, where he acquired the surname of Speransky, from the Latin verb "to hope" (sperare). Both father and daughter were named as minor characters in Tolstoy's novel War and Peace. In January 1839, he was awarded the title of Count. His granddaughter, Mariya, was permitted by special Imperial decree to carry the title into her marriage in the princely Cantacuzène family; the title was combined with that of the Cantacuzène. Mariya was, in turn, the grandmother of famed Russian general Prince Mikhail Cantacuzène. Speransky died in St. Petersburg on 23 February 1839. He is buried at the Tikhvinskoe (Tikhvin) Cemetery at the Alexander Nevsky Monastery; his tombstone was designed by Alexander Brullov.
Реформалар
1808 жылы император Александр I Сперанскийді Эрфурт конгрессіне алып барып, Наполеонмен таныстырды. Сперянский мен Наполеон Ресейдегі әкімшілік реформа мүмкіндігін талқылады. Сперянскийдің реформа жобаларында думалардың тізбегіне негізделген конституциялық жүйе көзделді – кантондық жиналыс (волость) аудандық думаны сайлайды, аудандық думалар облыстық немесе губерниялық думаны сайлайды, ал олар империяның Думасын сайлайды. Автократ пен Дума арасында делдалдық билік ретінде мемлекеттік кеңес құрылуы тиіс еді. Осы жоспардың нәтижесінде 1810 жылдың қаңтарында империя кеңесі құрылды. Кеңес 19 ғасыр мен 20 ғасырдың басында Ресейдің конституциялық тарихында маңызды рөл атқарды. 1905 жылы құрылған империя Думасы және 1864 жылы құрылған жергілікті басқару институты (земство) – оның ұсынған реформаларының екеуі еді. Сперянскийдің жоспары Александрдың Финляндия мен Польшаға берген конституцияларына да үлкен әсер етті.
In 1808, Emperor Alexander I took Speransky to the Congress of Erfurt and introduced him to Napoleon. Speransky and Napoleon discussed a possible Russian administrative reform. In his projects of reform, Speransky envisaged a constitutional system based on a series of dumas – the cantonal assembly (volost) electing the duma of the district, the dumas of the districts electing that of the province or government and these electing the Duma of the empire. As a mediating power between the autocrat and the Duma, there was to be a nominated council of state. From this plan, the council of the empire came into existence in January 1810. The council dominated the constitutional history of Russia in the 19th century and the early years of the 20th. The Duma of the empire, created in 1905, and the institution of local self government, (the zemstvo) created in 1864, were two of the reforms proposed by him. Speransky's plan also contributed to the constitutions granted by Alexander to Finland and Poland.
Александр I-нің құлдырауы
1809-1812 жылдар аралығында Сперянский Ресейде зор ықпалға ие болды. Ол бұрынғы комитет мүшелерін алмастырып, дерлік жалғыз министрге айналды. Барлық мәселелер Сперянский мен императордың арасында талқыланып, шешім қабылданатын. Тіпті, бұрынғы қуатты соғыс министрі граф Аракчеев та артқа қарай ығыстырылды. Дегенмен, күшті болғанына қарамастан, Сперянский өзінің зор ықпалын жеке мүдделер үшін пайдаланбады; оның идеализмі мұны жол бермеді. Бірақ саяси одақтастар іздемеуі Сперянскийді әлсіз қылды. Император Александр да идеалист болғанмен, өзімшілдікке ұмтылыс жасады; ол өзінен басым таланттарды мойындамайтын. Ол өзін қайта жаңғырған Ресейдің идеалдық мақсатына жету үшін қуатты құрал деп санады, ал бұл министрінің басты уайымы еді. 1810 жылы Сперянский әлі де императордың жоғары құрметіне бөленді және Ресейдің Наполеонмен қарым-қатынасын уақытша тоқтатуға дейінгі құпия дипломатияда императордың сенімді серігі болды. Ол осы кезеңде Толстойдың "Соғыс және бейбітшілік" романында бейнеленген (оны екінші кітаптың үшінші бөлімінен табуға болады). Кейін Сперянский қателік жасады – ол Ресейдегі масондық ұйымды қайта құру идеясын ойлады, мақсаты православие дінінің рухани қызметкерлерін біліммен жетілдіру еді. Император бастапқы қадамдарға келісім берді, атап айтқанда, бар болған ложаларды таратуға, бірақ ол жасырын қоғамдарға күдікпен қарады, тіпті олардың құпияларына хабардар болған жағдайда да. Сперянскийдің сәтсіз жоспары оның жауларының қатарына дін қызметкерлерін қосты. Наполеонмен күрестің алдында Александр Сперянскийді күнәлі деп таныды. Александр революциялық Францияға қарсы автократиялық патшаның күшті қолдаушылары – Ежелгі Ресейдің сезімдерін басып тастады. Сперянскийдің абайсызда жасаған қателіктері оның құлауына түрткі болды. Ол императордың іс-әрекетіне қатысты министрдің айтқан бірқатар сынды дәл жеткізбеген тыңшылармен қоршалған еді. Сперянский Александрға алдағы науқанда бас қолбасшылыққа өзі басшылық етуге кеңес берді. Императордың жанындағы бірнеше адамдар Сперянскийді мемлекетке қарсы қылмыс жасады деген айыппен ұстауға тырысты, соның ішінде Ұлы герцогиня Екатерина, Фесслер, Карамзин, Ростопчин, финляндиялық генерал граф Густав Мауриц Армфельт және Санкт-Петербургтегі Финляндияның Ұлы герцогинясының мемлекеттік хатшысы. Александр бұл айыптауға сенбеді, бірақ Сперянскийді халықтың наразылығына, одан да жек көрінген француз саясатына жауапты деп таныды және 17/29 наурыз 1812 жылы оны лауазымынан босатылған. 1810-1812 жылдары Сперянский Финляндиядағы Або қаласындағы Император Александр университетінің канцлері болды.
From 1809 to 1812, Speransky was all powerful in Russia. He replaced the earlier members of the unofficial committee and practically became the sole minister. All concerns were discussed and decided upon by Speransky and the emperor. Even the once all powerful war minister Count Arakcheyev was thrust into the background. However, powerful though he was, Speransky did not use his immense influence for personal means; his idealism did not permit this but in not seeking political allies, Speransky made himself vulnerable. The Emperor Alexander was also an idealist, but with a more selfish attitude; he dismissed talents that overshadowed his own. He believed himself to be a potent instrument for the attainment of the ideal objective of a regenerated Russia, which was his minister's sole preoccupation. In 1810, Speransky was still in high favor and was the confidant of the emperor in the secret diplomacy which preceded the breach of Russia with Napoleon. He is depicted at this period in Tolstoy's novel War and Peace (he can be found in the second book; third part). Speransky then committed a serious mistake – he conceived the idea of reorganizing the masonic order in Russia to educate and elevate the Orthodox clergy. The emperor agreed to the first steps being taken, namely, the suppression of existing lodges, but he was naturally suspicious of secret societies even when ostensibly admitted to their secrets. Speransky's abortive plan only resulted in adding the clergy to the number of his enemies. On the eve of the struggle with Napoleon, Alexander made Speransky his scape goat. Alexander appeased Old Russian sentiment, the strongest supporters of the autocratic Tsar against revolutionary France. Speransky's indiscretions gave the final impulse to his downfall. He was surrounded by spies who reported none too accurately the minister's somewhat sharp criticisms of the emperor's acts. Speransky presumed to advise Alexander not to take the chief command in the coming campaign. A number of people in the entourage of the emperor were motivated to involve Speransky on a charge of treason, including the Grand Duchess Catherine, Fessler, Karamzin, Rostopchin, the Finnish general Count Gustaf Mauritz Armfelt and the Minister State Secretary of the Grand Duchess of Finland in St Petersburg. Alexander did not credit the charge but he made Speransky responsible for the unpopularity incurred by him in consequence of the hated reforms, and the still more hated French policy, and on the 17/29 March 1812 dismissed him from office. From 1810 to 1812, Speransky was the Chancellor of the Imperial Alexander University in Åbo, Finland.