Кіріспе
Bréguet 690 және оның туындылары – Екінші дүниежүзілік соғыста француз әуе күштері қолданған екі қозғалтқышты жеңіл шабуылдық ұшақтардың сериясы. Ұшақтарды күтіп-ұстау оңай, басқаруға ыңғайлы және тиімді болуы жоспарланған. Ұшақтың берік құрылысы жиі дәлелденді және қару-жарағы тиімді болды. Француздық қайта қарулануы Ұлыбританиядағыдан екі жыл кешікті, сондықтан 1940 жылы осы ұшақтардың жеткілікті саны қолжетімді болған жоқ.
Брегует 690
Bréguet 690 1934 жылы Bre 630 ретінде пайда болды, бұл Service Technique Aéronautiques (STAé, Аэронаутикалық техникалық қызмет) ұйымының 1934 жылғы қазан айында жариялаған Chasse, triplace талабына Bréguet Aviation ұсынған үміткер, Hanriot H 220, Loire Nieuport LN 20, Romano R.110 және Potez 630 ұшақтарымен бірге. Bréguet 630 – екі қозғалтқышты моноплан, екі вертикальды қанатпен және Hispano Suiza 14AB 02/03 (сол және оң жақтағы) 14 цилиндрлі, ауамен салқындатылатын радиалды қозғалтқыштармен жабдықталған. Екеуі де бір қозғалтқыш істен шыққан жағдайда, айналу моментінің әсерін азайту үшін ішке қарай айналатын. Ұшақ екі Hispano Suiza HS.404 зеңбірегімен және артқы қорғаныс үшін 7,5 мм MAC 1934 пулеметімен қаруланған. Potez 630 C3 бәйгесінде жеңіске жетті, бірақ Bréguet 1935 жылы Армиядан тапсырыс күтпестен 690 прототипін құрастыруға кірісті, ал тапсырыс 1937 жылдың 26 наурызында ғана берілді. Bréguet 690 01 құрастырылуы Hispano Suiza компаниясынан қозғалтқыштардың жеткізілуі он айға кешіккендіктен баяулады. Bre 690 01 1938 жылдың басында аяқталды және 23 наурызда алғашқы ұшысын жасады, күрделі конструкциялық кемшіліктер анықталмады және сынақтар үшін Vélizy Villacoublay әуе базасындағы Centre d'Essais de Matériels Aériens (CEMA, Әуе жабдықтарын сынау орталығына) жіберілді.
Брегует 690-01
Сынақтар Bre 690 01 жақсы өнім көрсеткенін көрсетті, кейбір жағынан Potez 630-дан басып өтті. Құрметті сынақ нәтижелері 1938 жылдың 14 маусымында жүз Бреге 691 АБ2 (Assaut Bombardement Biplace, екі орынды шабуылдық бомбалаушы) ұшағына тапсырыс беруге әкелді. Бреге навигатордың орнын бомба бөлімімен және бомба тіректерімен алмастырды, сол жақ 20 мм-лік зеңбірек екі 7,5 мм MAC 1934 пулеметімен ауыстырылды, алға бағытталған пулеметтер жердегі нысандарды атқылау үшін 15° төмен бұрылуға қабілетті болды. Шасси өзгертілді, май салқындатқыштары қанаттардан қозғалтқыш қаптамаларына көшірілді және жанармай сыйымдылығы артты. Алғашқы жүз Bre 691 ұшағы Hispano Suiza 14AB10/11 радиалды қозғалтқыштарымен жабдықталды, содан кейін 14 AB 12/13 радиалды қозғалтқыштары қолданылды, алғашқы елу ұшақта Ratier, ал кейінірек Hamilton Standard үш қанатты, өзгермелі қадамды винттері орнатылды. Жүз ұшаққа берілген тапсырыс екі есеге артты.
Өндіріс
Бреге тез арада құрастыру желісін құрды және бірінші өндіріс ұшағы Бреге (Бре) 691 01 тапсырыс берілгеннен кейін бір жылдан аз уақыт ішінде ұшты; бұл тип 1939 жылдың соңына дейін пайдалануға берілді. Потез 630 сияқты, Bre 691 да қозғалтқыштарымен мәселелерге тап болды. Hispano Suiza компаниясы сұйық салқындатылатын V12 қозғалтқыштарына көшуге шешім қабылдады, ал 14AB қозғалтқышының сенімділігі төмен болды. Француз билігі Bréguet 691 ұшағының өндірісін 100-ден 78 ұшаққа дейін шектеуге шешім қабылдады. Gnome Rhône 14M радиалды қозғалтқыштарымен жабдықталған тағы бір нұсқаға тапсырыс берілді – Bre 693. Қозғалтқыштарының диаметрі сәл кішірек болғанын есептегенде, екі тип те дерлік бірдей болды. Bre 691 үшін берілген тапсырыстар жаңа типке ауыстырылды және 1940 жылдың маусымында одақтастардың жеңілісіне дейін олардың 120-дан астамы аяқталды. Bre 693 ұшағының кейінгі өндіріс нұсқаларында жоғары жылдамдықты аздап арттыратын реактивтік эгзостық құбырлар, сондай-ақ кейбір деректерге сәйкес, әрбір қозғалтқыш бөлімінің арт жағында тағы екі пулемет орнатылды. Бельгия 32 лицензиялық түрде жасалған ұшаққа тапсырыс берді, бірақ Бельгияның құлауына дейін олардың ешқайсысы аяқталмады. 1938 жылдан бастап француз қозғалтқыш өндірушілері ұшақ құрастырушыларға қарағанда сұранысқа жауап беруде үлкен қиындықтарға тап болды, ал 1939 жылы француз үкіметі барлық әскери ұшақтарды британдық және американдық қозғалтқыштарға бейімдеу қажет деп шешті. 250-ден аз Bréguet 690 сериялы ұшақтар аяқталды. Әуе күштері тек 211 ұшақ алды, оның ішінде 78 Bre.691, 124 Bre.693 және тоғыз Bre.695; неміс әскері зауыттарда бірнеше толық немесе жартылай аяқталған ұшақтарды жаулап алды.
Пайдалану тарихы
Кішкентай тәжірибелік бөлімше 1937 жылдан бері жердегі шабуыл тактикасын зерттеді, бастапқыда Potez 25 сияқты ескірген бипландарда, содан кейін ANF Les Mureaux 115 монопландарында. Ақырында, Armée de l'Air төмен биіктіктегі бомбалаудың, жаудың көліктері мен артиллериясын ұрыс алаңында шабуылдау үшін, тікелей нысанаға бомбалаудан қолайлы екенін түсінді. Таңдалған тактика – ең жоғары жылдамдықпен жер бетіне жақын ұшу, содан кейін нысананы атып өту немесе уақытталған бомбаларды тікелей тастау. Француз командирлері бұл тактиканы шабуылдаушылар үшін қауіпсіз деп есептеді, өйткені сол кездегі зениттік қарулар тиімді болмады. Француз армиясы сол кезде зениттік автокөлікті қолданбады (25 мм Hotchkiss және Oerlikon 20 мм зениттік пулеметтері кейін ғана пайда болды), оның орнына мылтық калибрлі пулеметтер мен баяу атуға арналған зениттік артиллерияға сүйенді. 1939 жылдың соңында екі эскадрилья, бір деңгейлі бомбалаушы бөлімшелерден, шағын Винон-сюр-Вердон әуежайына жиналды, онда олар операциялық жаттығуларын бастады. Bréguet 691 ұшақтары әлі жеткізілмегендіктен, экипаждар Potez 633 жеңіл бомбалаушы ұшағында ұшты. Олар жеткізілген кезде, Bréguet ұшақтары экипаждарға ұнады, бірақ Bre 691-дегі сенімсіз қозғалтқыштар ұшақтың техникалық жағдайын нашарлатты және шассидің бұзылуы айқын мәселе болды. 1940 жылдың наурыз айында ғана бірінші жауынгерлік дайындыққа ие Bre.693 ұшақтары жеткізілді, және бес эскадрильяны жабдықтау қажет болды: GBA I/51, GBA II/51, GBA I/54, GBA II/54 және GBA II/35 (GBA – Groupe de bombardement d'assaut, шабуылдық бомбалаушы эскадрильясы), олардың әрқайсысының құрамында 13 ұшақ болуы тиіс еді. Кешіккен жеткізілімдерге байланысты, экипаждар Франция шайқасы басталған кезде әлі де жаңа ұшақтарына бейімделіп, тактиканы әзірлеп жатты. 12 мамырда GBA I/54 және GBA II/54 эскадрильялары Лиеж–Тонгерен–Маастрихт аймағындағы неміс моторизацияланған колонналарына қарсы Bréguet ұшақтарының алғашқы операциялық ұшуларын орындады. Неміс зениттік оты соншалықты күшті болды, 18 Bre.693 ұшағының тек сегізі ғана қайтып келді. Бұл алғашқы ұрыстың апатты нәтижесі француз командирлерін тактикаларын қайта қарауға мәжбүр етті. 15 мамырға дейін GBA экипаждары жоғарыдан сүңгіп түсетін шабуылдарды жасады, бұл шығынды азайтты, бірақ шабуылдардың дәлдігі төмен болды, өйткені Bréguet ұшағында бомба нысанаға алу құрылғысы болмады. Кейінгі тапсырмаларда GBA эскадрильялары кішкентай топтарда төмен биіктіктегі шабуылдарды қайтадан қолданды. Француз және одақтас әскерлерінің жағдайы нашарлаған сайын, шабуыл тобы күн сайын ұрысқа түсіп, зениттік оттан және неміс истребительдерінен шығын көріп отырды. Маусымның соңында Armée de l'Air өзінің заманауи ұшақтарын Солтүстік Африкаға эвакуациялауға тырысты, онда олар күресті жалғастыруды үміттенеді. Ұзаққа ұша алмайтын Bréguet ұшақтары Жерорта теңізінен өте алмады. Басқа француз ұшақтарынан айырмашылығы, Bréguet 690 отбасының жауынгерлік мансабы Атыс келісімімен аяқталды. Осы уақытқа дейін 104 ұшақ жоғалып, 1940 жылдың қараша айында 14 ұшақ жарамсыз деп жазылды (олардың көпшілігі де кампания кезінде жойылған немесе жөндеуге келмейтіндей зақымдалған). Armée de l'Air-ға жеткізілген 205 Bréguet ұшағының 58 пайызы жоғалып кетті. Бес GBA эскадрильясы экипажының шамамен 50 пайызын жоғалтты. Атыс келісімінен кейін Виши үкіметі Францияда шағын әуе күшін сақтауға рұқсат алды, және оның шабуылдық бомбалаушы ұшқыштары Bre.693 және Bre.695 ұшақтарында сирек жаттығу ұшуларын жасады. 1942 жылдың соңында Германия Францияны толық басып алғаннан кейін, итальяндық оккупациялық аймақта аман қалғандары Италияға көшірілді, бірақ пайдаланылмады. Немістер бітімге келгеннен кейін бірнеше аяқталмаған ұшақтарды аяқтауға бұйрық берді, олар оқу ұшақтары ретінде пайдаланылды.
Нұсқалар
Bre 690.01 Bréguet 690 прототипі. Bre 691.01 Bréguet 691 прототипі. Bre 691 Екі орындық екі қозғалтқышты соғыс ұшағы. Bre 693.01 Bréguet 693 прототипі. Bre 693 Екі орындық екі қозғалтқышты соғыс ұшағы. Bre 694.01 Екі немесе үш орындық тактикалық барлау ұшағының прототипі. S 10 – экспорттық Bre 694-тің шведтік барлау нұсқасы, шведтік жабдықтармен және қару-жарақпен жабдықталуы тиіс болған. 12 дана тапсырыс берілді, бірақ соғыс салдарынан тоқтатылды. Bre 695.01 Bre 695 прототипі. Bre 695A – Bre 693-тің түрлендірілген нұсқасы, аса сәтті болмады, Pratt & Whitney R 1535 Twin Wasp Junior қозғалтқыштары көру мүмкіндігін төмендетіп, төмен биіктікте өнімділікті аздаған ғана жақсартты. Бре 695-тің бірнеше ғана данасы қарулы келісімге дейін қолданылды. Bre 696.01A – екі орындық жеңіл бомбалаушының прототипі, алдымен тапсырыс берілді, бірақ кейін Bre 693 пайдасына тоқтатылды. Bre 697 – Breguet 700 C2 ауыр истребителінің алдын ала прототипі ретінде жоспарланған. 14М-ге қарағанда 50%-ға артық қуат беретін Gnome Rhône 14N 48/Gnome Rhône 14N 49 қозғалтқыштарымен жабдықталған Bre 697 прототипі таңғажайып жылдамдықпен көтерілді және Bf 109E-ге тең жылдамдық көрсетті. Bre 700-дің одан да жоғары жылдамдыққа ие болып, өте күшті қаруланғаны күтілген. Bre 810 – Bre 693-тің авиатасымалдаушылар үшін модификацияланған нұсқасы, 1939 жылы Aeronavale компаниясы Joffre класындағы авиатасымалдаушылар бортында пайдалану үшін қабылдады. Қанаттары бүктеледі және торпеда таси алатын.