Кіріспе
Мадагаскардың ең ірі этникалық тобы Мерина халқы (оларды Имерина, Антимерина немесе Хова деп те атайды; "көп көретін жерден келгендер") Мадагаскардың ең ірі этникалық тобы болып табылады. Олар Африка аралының "жоғартөбелік" малагаси этникалық тобы және елдің он сегіз ресми этникалық тобының бірі. Олардың тегі әртүрлі, көбінесе 5-ші ғасырға дейін келген австронезиялықтармен, содан кейін көптеген ғасырлар өткен соң бантұ африкалықтарымен, сондай-ақ басқа да этникалық топтармен араласқан. Олар Мадагаскардың ресми тілі – малагаси тілінің Мерина диалектісінде сөйлейді. 13-18 ғасырлар аралығында аралдың жағалауларына африкалық құлдар әкелінді. 15 ғасырда португалиялық саудагерлер алғаш келген еуропалықтар болды, одан кейін басқа еуропалық державалар келді. Мерина халқының мәдениеті Мадагаскардың тумасы Вазибамен араласып, біріккен болуы мүмкін, олар туралы көп мәлімет жоқ. Аралдың ауызша дәстүрлеріне сәйкес, "австронезиялыққа ең жақын" Мерина халқы 15 ғасырда аралдың ішкі аймағына жетіп, жағалаудағы соғыстар мен көшіп-қонушылардың қысымынан қашады. Мерина халқы Мадагаскардың орталық бөлігінде қоныстанды және 18 ғасырға қарай аралдағы үш ірі патшалықтың бірін құрды – қалған екеуі батыс-солтүстік-батыстағы Сакалава патшалығы және шығыс-солтүстік-шығыстағы Бетсимисарака патшалығы. Олардың патшалығының астанасы қазіргі Мадагаскардың астанасы болып табылады. Ауызша тарих Мадагаскардың орталық жоталарында біріккен патшалықтың пайда болуын көрсетеді – бұл аймақ Имерина деп аталады. 1824 жылға қарай Мерина патшалары Мадагаскардың көбін бағындырды, әсіресе Андрианампоинемеринаның (1785–1810) және оның ұлы Радама I (1792–1828) әскери стратегиясы, амбициялық келісімдері және саяси саясаты арқылы. Британ империясы 1817 жылы Мерина патшалығының Мадагаскар аралына билігін мойындады. Араб саудагерлері сауда мүмкіндіктерін кеңейтті, ал француз саудагері Жозеф Франсуа Ламберт сияқты еуропалық отаршылдық державалар Мадагаскардың жағалау жазықтарында қант қызылшасы өсіру және өнеркәсіп үшін Радама II патшасымен даулы жалға келісімшартқа қол қойды. Француз әкімшілігі 1896 жылы құлдықты жойды, бұл Мерина және Мерина емес құл иелерінің плантацияларына кері әсер етті. 1895 жылы екінші Франко-Хова соғысы басталды, француз әскері Махаджангаға (Маджунга) қонды және Бетсибока өзені арқылы астана Антананаривуға қарай жорық жасап, қаланың қорғаушыларын тосыннан шақырды. 1896 жылы француздар Мадагаскарды аннексиялады, ал 1897 жылы Мерина халқы француз Мадагаскарының колониясының тұрғыны болды. 20 ғасырдың басында Мерина халқы французға қарсы ұлтшыл қозғалысты бастады. Бұл топты Малагаси протестант дін қызметкері, пастор Равелохоана басқарды. 1913 жылы Мадагаскардың мәдени ерекшелігін нығайтуға арналған құпия қоғам құрылды, ол өзін Темір және Тас желісі (жергілікті тілде, Vy Vato Sakelika – VVS) деп атады. 1915 және 1916 жылдары көптеген тұтқындаулармен басылған қозғалыс 1920 жылдары Франциядағы француз солшықтарымен серіктестікке отырып, жеңілдіктер алған коммунистер арқылы қайта жанданды. 1943-44 жылдардағы аштық Мадагаскарда ашық көтеріліске әкелді. 1946 жылғы Францияның Төртінші Республикасының Конституциясы Мадагаскарды Француз Одағының теңізден тыс аумағы (territoire d'outre mer) етті. Мадагаскар 1958 жылы Мадагаскар Республикасы ретінде толық тәуелсіздік алды. Мерина халқы басқа этникалық топтармен бәсекелесті. Республиканың алғашқы президенті Филипбер Циранана Цимихети этникалық тобының жағалау малагасы болды және ол жеңімпаздың барлығын алатын жүйемен билігін консолидациялады, ал Мадагаскар Тәуелсіздігі үшін Конгресс партиясының Мерина ұлтшылдары солшыл және ультраұлттық фракциялар арасындағы келіспеушіліктерден әлсіреп қалды. Мерина Мадагаскардың элитасы мен білімді орта таптарының көп бөлігін құрайды. Олар Мадагаскар экономикасында, университеттерінде және мемлекеттік ұйымдарында ықпалды. Малагаси тілінің Мерина диалектісі, сондай-ақ Хова немесе Малагаси платосы немесе жай ғана Малагаси деп аталады, Мадагаскар халқының шамамен төрттен бірі осы диалектте сөйлейді; ол Бетсилео, Безанозано, Сиханака, Танала, Вакинанкатрита диалекттерімен бірге Плато Малагаси деп жіктеледі. Хова тілі 2010 жылғы Конституцияда француз тілімен қатар төртінші республиканы құруға бағытталған екі ресми тілдің бірі. Бұрын, 2007 жылғы Конституция бойынша, малагаси тілі француз және ағылшын тілдерімен қатар үш ресми тілдің бірі болды. Мерина Мадагаскардың мемлекеттік тілі болып табылады. Мерина барлық мемлекеттік мектептерде бірінші сыныптан бастап барлық пәндер бойынша оқыту тілі болып табылады және тарих және малагаси тілі пәндері үшін жоғары сыныптарда да оқыту тілі болып қалады.
The Merina people (also known as the Imerina, Antimerina, or Hova; "those from the country where one can see far") are the largest ethnic group in Madagascar. They are the "highlander" Malagasy ethnic group of the African island and one of the country's eighteen official ethnic groups. Their origins are mixed, predominantly with Austronesians arriving before the 5th century AD, then many centuries later with mostly Bantu Africans, but also some other ethnic groups. They speak the Merina dialect of the official Malagasy language of Madagascar. African slaves were brought to the island's coasts between the 13th and the 18th centuries. The Portuguese traders were the first Europeans to arrive in the 15th century, followed by other European powers. The Merina people's culture likely mixed and merged with the Madagascar natives named Vazimba about whom little is known. According to the island's oral traditions, the "most Austronesian looking" Merina people reached the interior of the island in the 15th century and established their society there because of wars and migrant pressure at the coast. Merina people were settled in the central Madagascar, formed one of the three major kingdoms on the island by the 18th century – the other two being Sakalava kingdom on the west northwest and Betsimisaraka kingdom on the east northeast. The capital of their kingdom remains the capital of contemporary Madagascar. Oral history traces the emergence of a united kingdom in the central highlands of Madagascar – a region called Imerina – back to early 16th century king Andriamanelo. By 1824, a succession of Merina kings had conquered nearly all of Madagascar, particularly through the military strategy, ambitious treaties and political policies of Andrianampoinimerina (circa 1785–1810) and his son Radama I (1792–1828). The colonial British empire recognized the sovereignty of the Merina kingdom and its control of the Madagascar island in 1817. The Swahili Arab traders expanded their opportunities to trade and European colonial powers such as the French trader Joseph François Lambert signed a disputed lease with King Radama II for plantation lands for sugarcane cultivation and industries along the Madagascar coastal plains. The slavery was abolished by the French administration in 1896, which adversely impacted the fortunes of Merina and non Merina operated slave run plantations. The Second Franco Hova War followed in 1895, when the French military landed in Mahajanga (Majunga) and marched by way of the Betsiboka River to the capital, Antananarivo, taking the city's defenders by surprise. In 1896, the French annexed Madagascar, and in 1897 the Merina people became the residents of the colony of French Madagascar. In early 20th century, the Merina people led an anti French nationalist movement. The group, based in Antananarivo, was led by a Malagasy Protestant clergyman, Pastor Ravelojoana. A secret society dedicated to affirming Malagasy cultural identity was formed in 1913, calling itself Iron and Stone Network (in local language, Vy Vato Sakelika – VVS). Repressed at first with numerous arrests over 1915 and 1916, the movement re emerged in the 1920s through communists who gained concessions by partnering with the French Left in France. A famine in 1943 44 led to an open rebellion in Madagascar. The 1946 constitution of the French Fourth Republic made Madagascar a territoire d'outre mer (overseas territory) within the French Union. Madagascar gained full independence in 1958 as the Malagasy Republic. The Merina people faced competition from other ethnic groups. The first president of the Republic, Philibert Tsiranana, was a coastal Malagasy of Tsimihety ethnicity, and he was able to consolidate his power with a winner takes all system, while the Merina nationalists of the Congress Party for the Independence of Madagascar was weakened by rifts between leftist and ultranationalist factions. The Merina form much of the elite and educated middle class of Madagascar. They are influential in the economy, universities and government organizations of Madagascar.]] The Merina dialect of the Malagasy language, also called as Hova or Malagasy Plateau or just Malagasy, is spoken natively by about a quarter of the population of Madagascar; it is classified as Plateau Malagasy alongside the Betsileo, Bezanozano, Sihanaka, Tanala, Vakinankaritra dialects. The Hova is one of two official languages alongside French in the 2010 constitution putting in place the Fourth Republic. Previously, under the 2007 constitution, Malagasy was one of three official languages alongside French and English. Merina is the national language of Madagascar. Merina is the language of instruction in all public schools through grade five for all subjects, and remains the language of instruction through high school for the subjects of history and Malagasy language.
Дін
1810 жылдары патша Радама I Мадагаскарда миссионерлік жұмыс жүргізу үшін христиан миссионерлерін қабылдады. Британдық миссионерлердің ықпалымен 19-ғасырдың ортасында Меринаның жоғарғы топтары толығымен протестантизмге көшті, олар патшайымы Ранавалона II-нің үлгісін алды. Протестантизмнің Мерина элитасы арасында ерте таралуы христиан дінін қабылдағандар арасында белгілі бір дәрежеде әлеуметтік және этникалық ерекшеліктерге алып келді. Француздар католиктерді аудармашы ретінде жақсы көріп, ал Мерина халқының бұрынғы құлдары католицизмге көшті. Бірақ, билеуші және ақсүйектер протестанттар болды. Ақсүйектер кейбір христиан миссионерлерін қуу арқылы араласуға тырысты. Бұл жағдай ақырында қазіргі демографиялық көрсеткіштерде діни ағымдардың бөлінуіне әкелді.
Әлеуметтік қабаттану
Малагаси этностарының арасында мериналар тарихи түрде жоғары деңгейде қабатталған касталық жүйеге ие болған. Жалпы қоғам, Африкадағы көптеген этникалық топтар сияқты, екі санатқа бөлінген: Азиялық мадагаскарлық сырт пішініне ие ата-бабалары бар, "фоци" деп аталатын еркіндер, және Африкалық сырт пішініне ие, көбінесе Мадагаскардың басқа аймақтарынан әкелінген жеке басты құлдар немесе "майнтилер". Дегенмен, Карен Миддлтондың айтуынша, мериналар арасындағы фоци мен майнти арасындағы екіұшылық сырт пішініне емес, отбасылық қабірлерінің болуына байланысты: фоцилердің отбасылық қабірлері бар, ал майнтилерде қабір жоқ немесе жақында ғана салған қабірлері бар. Әрбір қабаттың ішінде де иерархиялық бөлініс болған. Андрианалар алты топқа бөлінеді, олардың әрқайсысы мұрагерлік кәсіппен айналысқан және өз ішінде некелесуге бейім болған. 2012 жылғы БҰҰ-ның құлдықтың қазіргі заманғы түрлері жөніндегі арнайы баяндамашысы Гүлнара Шахинианның баяндамасына сәйкес, Мадагаскардың мерина қоғамында бұрынғы құл касталарының ұрпақтары әлі де қиындықтарға тап болып жатыр, ал кастааралық некелер қоғамда оқшауланып отыр.
Салт-дәстүр және фольклор
Вазибалар Мерина ауызша тарихында және халықтың ой-қиялында маңызды орын алады. Вазибалар Мадагаскардың түпкілікті халқы болған, Оңтүстік-Шығыс Азиядан келген теңізшілердің ұрпақтары және олар пигмейлерге тән физикалық белгілерге ие болуы мүмкін деген болжам бар. Кейбір малагасилер Вазибаларды адам деп санамайды, олардың орнына сиқырлы күшке (махери) ие, табиғаттан тыс жандар екенін сенеді. Сондай-ақ, сиыр еті Мерина диетасында маңызды рөл атқарады. Мерина ауызша тарихына сәйкес, Раламбо патшаның қызметшісі сиырдың жеуге жарамды екенін ашып, бұл туралы патшаға хабарлаған, ол да өз әлеуметіне бұл жаңалықты жеткізген.
Тіршілік ету
Күріш, маниока және картоп – мерина халқының негізгі егістік дақылдары. Олар пияз және басқа да қосымша өнімдерді де өсіреді, сондай-ақ мал шаруашылығы, ірі қара мен шошқа өсіру де маңызды шаруашылық саласы болып табылады. Көптеген мерина халқы қалаларға қоныс аударып, фабрикалар мен кәсіпорындарды басқарады.