Орта ғасырдағы университеттер: Studium generale

Кіріспе

Studium generale – ортағасырлық Еуропадағы университеттердің ежелгі дәстүрлі атауы.

Шолу

Студиум генерале терминіне ресми анықтама жоқ. Студиум генерале термині алғаш рет 13 ғасырдың басында қолданыстағы әдеттен пайда болды және жергілікті ауданның немесе аймақтың ғана емес, барлық жерден келген студенттерді қабылдайтын орынды білдірді. 13 ғасырда термин біртіндеп нақтырақ (бірақ әлі де ресми емес) мағынаға ие болды: ол (1) барлық жерден студенттерді қабылдады, (2) өнерді оқытты және кем дегенде бір жоғары факультетке ие болды (яғни теология, құқық немесе медицина) және (3) оқытудың маңызды бөлігі магистр дәрежесі бар адамдармен жүзеге асырылды. Төртінші критерий бірте-бірте пайда болды: студиум генерале шеберлер гильдиясында оқытып, тіркелген шебер басқа студиумда қосымша емтихансыз оқыту құқығына ие болды. Бұл құқық jus ubique docendi деп аталды және әдет бойынша үш ескі университет магистрлеріне ғана берілді: Салерно, Болонья және Париж. Олардың беделі соншалықты жоғары болды, олардың түлектері мен оқытушылары басқа барлық студиумдарда сабақ беруге шақырылды, бірақ олар сырттан келген оқытушыларды емтихансыз қабылдамады. 1229 жылы құрылған және папалық демеушілік алған Тулуза университетінің беделін арттыруды көздеген Папа Григорий IX 1233 жылы Тулуза магистрлеріне кез келген студиумда емтихансыз оқытуға рұқсат беретін бұйрық шығарды. Осыдан кейін, өздерін жоғарылатуға құштар студия генералиялар осындай бұйрықтарды алуға тырыса бастады. Ескі университеттер өздерінің беделі жеткілікті деп санап, мұндай артықшылықтарды сұраудан бастапқыда бас тартты. Алайда, Болонья мен Париж ақырында оларға да өтініш білдіріп, 1292 жылы папалық бұйрықтарын алды. Папалық бұйрықтардың ең ізденісті ерекшелігі – 1219 жылы Папа Гонорий III енгізген ерекше бостандық болды, ол оқытушылар мен студенттерге басқа жерде болған діни қызметтерден түскен табысты алуды жалғастыруға мүмкіндік берді. Бұл оларды канондық құқықта белгіленген тұру талаптарынан босатты. Бұл артықшылық тек студия генералиядағыларға берілгендіктен және 14 ғасырда кеңінен қолданылғандықтан, көптеген адамдар оны тек басқа (бесінші) критерий ғана емес, сонымен қатар студиум генерале анықтамасы деп қарастыра бастады. (Оксфорд, папалық бұйрық сұрауға қарсы болған және студиум генерале деп аталуы үшін жеткілікті беделі болғандықтан, Оксфорд магистрлерінің Парижде емтихансыз оқытуына рұқсат берілмеді. Оксфорд Париж магистрлерінен емтихан талап ету арқылы және Париждің папалық артықшылықтарын елемеу арқылы жауап берді.) Соңында, папа университеттердің жергілікті азаматтық немесе діни биліктің араласуынан дербестігіне кепілдік беретін бұйрықтар шығара алды, бұл процесс 1231 жылы Париж университеті үшін бұйрық шығарылғаннан кейін басталды. Қажетті критерий болмаса да, басқа студия генералияларға «Париж артықшылықтарын» беру әдетке айналды. Папа ғана емес, Киелі Рим императоры да 1224 жылы Неаполь университетінен бастап, осыған ұқсас артықшылықтарды беретін императорлық жарлықтар шығарды. Көптеген студенттер, бір немесе бірнеше жоғары факультеттер, магистрлердің оқытуы, басқа студиумдарда оқыту құқығы, табысты сақтау, автономия – бұл студия генералияның жалпы белгілері болды. Басқа жағынан (құрылымы, басқаруы, оқу бағдарламасы және т.б.), студия генералиялар әртүрлі болды. Жалпы алғанда, көпшілігі екі ескі үлгінің біреуін көшіруге бейім болды: Болоньяның студентке бағытталған жүйесі немесе Париждің магистрге бағытталған құрылымы.

There is no official definition for the term studium generale. The term studium generale first appeared at the beginning of the 13th century out of customary usage, and meant a place where students from everywhere were welcomed, not merely those of the local district or region. In the 13th century, the term gradually acquired a more precise (but still unofficial) meaning as a place that (1) received students from all places, (2) taught the arts and had at least one of the higher faculties (that is, theology, law or medicine) and (3) that a significant part of the teaching was done by those with a master's degree. A fourth criterion slowly appeared: a master who had taught and was registered in the Guild of Masters of a studium generale was entitled to teach in any other studium without further examination. That privilege, known as jus ubique docendi, was, by custom, reserved only to the masters of the three oldest universities: Salerno, Bologna and Paris. Their reputations were so great that their graduates and teachers were welcome to teach in all other studia, but they accepted no outside teachers without an examination. Pope Gregory IX, who, seeking to elevate the prestige of the papal sponsored University of Toulouse, which he had founded in 1229, issued a bull in 1233, allowing Masters of Toulouse to teach in any studium without an examination. It consequently became customary for studia generalia, eager to elevate themselves, to apply for similar bulls. The older universities at first disdained requesting such privileges themselves, feeling their reputation was sufficient. However, Bologna and Paris eventually stooped down to apply for them too, receiving their papal bulls in 1292. Arguably, the most coveted feature of the papal bulls was the special exemption, instituted by Pope Honorius III in 1219, which allowed teachers and students to continue reaping the fruits of any clerical benefices they might have elsewhere. That dispensed them from the residency requirements set out in canon law. As this privilege was granted only to those in studia generalia, certainly routinely by the 14th century, it began to be considered by many to be not only another (fifth) criterion but the definition of a studium generale (Although the old universities of Oxford and Padua, which resisted asking for a papal bull, had sufficient reputation to be referred to as studium generale without a bull, Oxford masters were not allowed to teach in Paris without examination. Oxford reciprocated by demanding examinations from Paris masters and ignoring the papal privileges Paris enjoyed.) Finally, the pope could issue bulls guaranteeing the autonomy of the university from the interference of local civil or diocesan authorities, a process that had begun with the issuing of the 1231 bull for the University of Paris. Although not a necessary criterion, bestowing the "privileges of Paris" to other studia generalia became customary. The pope was not the only supplier of privileges. The Holy Roman Emperor also issued imperial charters granting much the same privileges, starting with the University of Naples in 1224. A universal student body, one or more higher faculties, teaching by masters, the right to teach in other studia, retention of benefices, autonomy: those were common features in studia generalia. In other respects (structure, administration, curriculum etc. ), studia generalia varied. Generally speaking, most tended to copy one of two old models: the student centred system of Bologne or the master centered structure of Paris.

Қазіргі қолданысы

Бүгінгі таңда studium generale Еуропа университеттерінде студенттер мен жалпы халыққа академиялық негіздерді беру мақсатындағы лекциялар, семинарлар және басқа да шараларды сипаттау үшін негізінен қолданылады. Олар дәстүрлі университеттердің гуманистік тамырларына сәйкес келіп, өз шекараларынан тысқары шығып, жалпы білім беруді қамтамасыз етеді. Германияда соғыстан кейінгі алғашқы жылдары бұл тұжырым қайтадан енгізілді, мысалы, 1948 жылы Тюбинген университетінің Лейбниц колледжінде басталған ресми бағдарлама арқылы. Бүгінгі таңда бұл термин көбінесе бағдарлау жылымен шатастырылып қолданылады және ол Gap year-дың академиялық баламасы ретінде қарастырылуы мүмкін.

Студиум particulare

Студиум particulare көбінесе жергілікті студенттерді қабылдады. Ал studium generale, керісінше, барлық аймақтар мен елдерден студенттерді қабылдайтын.