Кіріспе

IX корпус (Тоғызыншы армия корпусы) – АҚШ армиясының 20-21 ғасырлардағы корпусы.

IX корпус (Тоғызыншы армия корпусы) – Америка Азаматтық соғысы кезінде Одақ армиясының корпусы болып табылды және Каролина, Вирджиния, Кентукки, Теннесси және Миссисипи сияқты бірнеше майданда шайқаста өзгеше көзге түсті.

Құрылым, Екінші бұқалар жүгіруі және Антиэтам

IX корпустың ресми құрамы 1862 жылдың 22 шілдесінде жарияланғанмен, оның тарихы 1862 жылдың ақпанында Амброз Э. Бернсайд басшылығымен Солтүстік Каролинаға жасалған экспедициядан және Оңтүстік Каролинадағы Хилтон-Хед аймағындағы операциялардан басталады. Себебі осы қимылдарға қатысқан әскерлер корпустың құрылуына негіз болды. Бернсайд корпусты Вирджиния штатының Ньюпорт-Ньюс қаласында Солтүстік Каролинадан келген екі бригадасы мен Айзек Стивенстің Хилтон-Хедтен келген дивизиясынан құрды. Корпус үш дивизиядан тұрды, оларды генералдар Стивенс, Джесси Л. Рено және Джон Г. Парк басқарды. Ньюпорт-Ньюсте қысқа уақыт болғаннан кейін корпусқа генерал-майор Джон Поуптың Вирджиния армиясын күшейтуге бұйрық берілді. Екінші Булл-Ран шайқасында IX корпус алғашқы шайқасын өткізді. Бұл шайқасқа Стивенс пен Реноның екі дивизиясы ғана қатысты, олардың құрамында 12 полк және 2 батарея, 5000-нан аз әскер болды. Бернсайдтың болмауы кезінде екі дивизияны да генерал Рено басқарды. Бұл шағын шайқаста 204 адам қаза тапты, 1000 адам жараланды және 319 адам жоғалып кетті, барлығы 1523 адам. Кейбір полктер қатты атқышуға ұшырады, соның ішінде 28-ші Массачусетс полкі 234 әскерін жоғалтты. Генерал Стивенс Шантилли шайқасында қаза тапты. Генерал Рено Мэриленд кампаниясында корпустың басшылығын сақтап тұрды, ал генерал Бернсайд I және IX корпус құрамындағы Потомак армиясының оң жақ қанатын басқарды. Генерал Орландо Б. Уиллкокс Стивенстің (1-ші) дивизиясының басшылығына тағайындалды, ал 2-ші және 3-ші дивизияларды тиісінше генералдар Сэмюэл Д. Стержис және Исаак П. Родман басқарды. Осы кампания кезінде Батыс Вирджиниядан Джейкоб Д. Кокстың Канава дивизиясы уақытша корпусқа қосылды. Командалық сондай-ақ, жақында әскер жинау бойынша ұйымдастырылған бірнеше жаңа полктердің қосылуымен күшейтілді, және оның төрт дивизиясы қазір 29 полк пен 5 батареядан тұрды, олардың ішінде 13 819 адам қызметке қабілетті, соның ішінде жауыгерлер емес. Оңтүстік тау шайқасын Бернсайдтың екі корпусы толыққанды жүргізді, IX корпус 157 адам қаза тапты, 691 адам жараланды және 41 адам жоғалып кетті, барлығы 889 адам. I корпустағы шығын да шамамен осы деңгейде болды. Бұл шайқаста генерал Рено қаза тауып, оның орнына генерал Кокс басшылыққа келді. Антиетам шайқасында корпус 438 адам қаза тапты, 1796 адам жараланды және 115 адам жоғалып кетті, барлығы 2349 адам, ал шайқасқа қатысқандардың саны шамамен 8500 болды. Генерал Родман да қаза тапқандардың арасында болды. Қазан айында Кокс дивизиясы Батыс Вирджинияға оралды, соның салдарынан корпуспен болған байланысы аяқталды. Бұл дивизия Оңтүстік тау мен Антиетам шайқастарында көрсеткен батылдығымен ерекше көзге түсті. Генерал Кокс кеткеннен кейін корпустың басшылығы генерал Уилкоксқа жүктелді. 1-ші дивизиядағы бос орынды толтыру үшін генерал Уильям У. Бернс тағайындалды, ал бригаданың бас қолбасшысы Бриг. Генерал Джордж В. Гетти бұрынғы Родман дивизиясы болған 3-ші дивизияның басшылығына тағайындалды. 1862 жылдың 5 қарашасында генерал Бернсайд Потомак армиясының бас қолбасшысы болып тағайындалды. Фредериксбург шайқасындағы жарақат алу тізімдері көрсеткендей, корпус 31 полк пен 5 батареядан тұрды, олардың ішінде 111 адам қаза тапты, 1067 адам жараланды және 152 адам жоғалып кетті, барлығы 1330 адам. Бұл шайқастан кейін генерал-майор Джон Седжвик корпустың басшылығына тағайындалды, ал генерал Уиллкокс генерал Бернстің орнына дивизиясын басқарды.

Батыс театры

1863 жылдың 5 ақпанында Седжвикке VI корпустың басқаруы жүктелді, ал оның орнына генерал-майор Уильям Ф. "Балди" Смит тағайындалды, содан кейін 12 ақпанда корпусқа Ньюпорт Ньюс қаласына бару бұйрығы берілді, онда ол бір ай бойы орналасты. Генерал Смит корпуста қысқа ғана уақыт болды, себебі келесі айда генерал-майор Джон Г. Парк оның орнын басты. Ньюпорт Ньюсте Геттидің (3-ші) дивизиясы бөлініп, Вирджиния штатының Саффолк қаласына жіберілді, мұнан соң ол VII корпустың құрамына кірді. Ол ешқашан бұрынғы басқаруына қайта қосылмады, бірақ 1864 жылы оның 4-ші Род-Айленд полкі IX корпустың құрамына қайта оралды. Осы уақытта генерал Бернсайд Кентукки және Теннессидің шығыс бөлігін қамтитын Огайо департаментінің басқаруына тағайындалды. Ол өзінің ескі корпусын осы операциялар аймағына ауыстыруға рұқсат алды, және 1863 жылдың 19 наурызында генерал Паркке оның қалған екі дивизиясы – Уилкокс пен Стержиспен бірге сол жерге бару бұйрығы берілді. Вирджиниядан аттанғанға дейін генерал Стержис қызметтен босатылды, ал бригада генералы Роберт Б. Поттер 2-ші дивизияның басқаруына тағайындалды. IX корпус Кентуккиде екі ай бойы орналасты, осы кезеңде ол оккупациялық армия ретінде қызмет етті. Маусым айында ол Виксбургті қоршап тұрған Улисс С. Грантке көмек көрсетуге жіберілді, және дереу сол жерге жетіп, қаланың қоршауына қатысты, бірақ атысқа түспеді. Виксбургтің капитуляциясынан кейін Парктің екі дивизиясы негізгі армияға қосылып, Джексон, Миссисипиге қарай жол тартты және ондағы шайқастарға қатысты, нәтижесінде 34 адам қаза тапты, 229 адам жараланды және 28 адам жоғалып кетті; барлығы 291 адам. 1-ші дивизия сол кезде бригада генералы Томас Уэлштің басқаруында болды, ал генерал Уилкокс Индиана штатындағы қызметке тағайындалды. Виксбург кампаниясы корпус үшін қымбатқа түсті, себебі жараланғандар емес, аурулар көп болды. Виксбург лагерлеріндегі қауіпті безгекке шалдыққандардың арасында генерал Уэлш те болды, ол көп ұзамай қайтыс болу үшін үйіне қайтты. Корпус 1863 жылдың тамызында Миссисипиден шығып, Кентуккиге оралды, онда қысқа демалыстан кейін ол Бернсайдтың Шығыс Теннессиге жасаған жорылысына қосылды, бұл жорылыс бұрыннан басталған еді. Екі дивизияның саны шамамен 6000 адамға дейін азайды. Генерал Парк Огайо армиясының штаб бастығы болғандықтан, генерал Поттер корпустың басқаруын өз қолына алды, ал бригада генералы Эдвард Ферреро және полковник Джон Ф. Хартранфт екі дивизияның басшылары болды. Ферреро дивизиясы 1863 жылдың 10 қазанында Теннесси штатының Блю-Спрингс қаласының жанында шағын шайқасқа қатысты, ал бүкіл корпус 16 қарашада Кэмпбелл станциясындағы шайқасқа қатысты. Одан кейін Ноксвилл қаласы басып алынды және Джеймс Лонгстриттің қоршау күштеріне қарсы батыл қорғаныс жасалды, ол 4 желтоқсанда жаудың жеңілісімен және шегінуімен аяқталды.

Құрлықтық жорық

Генерал Уиллкокс 1864 жылдың 17 қаңтарында генерал Поттерді қызметтен босатып, корпустың басқаруын қайта алды; 26 қаңтарда Парк Уиллкоксты босатты, ол одан кейін 2-дивизияның басшылығын қабылдады. Генерал Бернсайд бұрынғы корпусының командирі ретінде қайта тағайындалды, ол қайта ұйымдастыру үшін Мэриленд штатының Аннаполис қаласына жіберілді. Сәуір айында корпус Томас Г. Стивенсон, Поттер, Уиллкокс және Феррероның төрт дивизиясынан құралды, соңғы дивизия толығымен афроамерикалық әскерлерден тұрды. Корпуста 19 331 адам тіркелді, 42 далалық артиллерия бөлімі болды; бірақ бұл көрсеткіш көп ұзамай артты, 10 мамыр күнігі есептерде 32 708 адам тіркелді. Төрт дивизиядан басқа, әрқайсысы екі батареядан тұратын алты батареядан құралған резервтік артиллерия бригадасы және ауыр артиллерия мен жаяу әскерге айналған атты әскердің уақытша бригадасы болды. Барлығы 42 жаяу әскер полкі және 14 жеңіл артиллерия батареясы болды. Феррероның афроамерикалық дивизиясы ешқашан атысқа түспеген, ал корпустағы көптеген ақ полктер жаңадан құрылған немесе бұрын тек гарнизондық міндеттерді орындаған. Ескі полктердің қатарында көптеген жаңа сарбаздар мен әскерге шақырылғандар болды. 1864 жылдың мамыр айынан бастап, құрлықтағы науқанда Улисс С. Грант Роберт Э. Лиге қарсы ірі шабуылға шықты. Оның Солтүстік Вирджиниядағы әскері генерал-майор Джордж Г. Мид басқаруындағы Потомак армиясынан және Грантқа тікелей бағынышты IX корпустан тұрды. Бернсайд Мидтен жоғары шенді болғандықтан, кіші офицерден бұйрық қабылдауға наразылық білдірді. Алайда, Солтүстік Анна шайқасы кезінде Грант бұл жағдайдың тиімсіз екенін мойындады және Бернсайдты, оның штаб бастығы генерал Паркпен бірге, Мидтен жоғары шенді екендігі туралы мәселені көтеруден бас тартуға көндірді. 25 мамырда IX корпус Потомак армиясына қосылды. Шөл дала шайқасында корпус 240 адамды қаза қылды, 1232 адам жараланды, 168 адам жоғалып кетті; барлығы 1640 адам; ал Спотсильванияда 486 адам қаза тапты, 2119 адам жараланды, 469 адам жоғалып кетті; барлығы 3146 адам; Спотсильвания сотының үйінде 12 мамырдағы шайқаста ең көп шығын тіркелді. Корпус "Есек тұяғы" шығыңқы бөлігінің оң, шығыс жағына шабуыл жасады. Генерал Стивенсон 10 мамырда Спотсильванияда қаза тапты, ал XXI корпустың бұрынғы командирі генерал-майор Томас Л. Криттенден Стивенсоннің (1-ші) дивизиясының басқаруына тағайындалды.

Петербург және кратер

9 маусымда Колд-Харборда генерал Критиден өзінің өтініші бойынша қызметтен босатылды, ал бригада генералы Джеймс Х. Ледли 1-ші дивизияның басқарушысы болып тағайындалды. Петерсбургке 17 маусымда жасалған алғашқы шабуылда корпус керемет шабуыл жасады, Поттер дивизиясы нығаймаларға ие болды; алайда, дивизия тиісті қолдау болмағандықтан, басып алған позициясын тастауға мәжбүр болды. Корпус келесі күні де ұқсас әрекет жасады, Поттер және Уиллкокс дивизияларындағы шығын үлкен болды, қатысқан әскерлер санына пропорционалды түрде. Жоғалғандар: 497 қаза тапты, 3232 жараланды, 262 хабарсыз жоғалып кетті; барлығы 2991 адам. Қаза тапқандардың арасында бұрынғы бригада генералы Джеймс Сент-Клэр Мортон, корпустың бас инженері де болды. Дұшпанның нығаймалары шабуылға тым мықты болып көрінгендіктен, армия он айға созылған қоршауға дайындық үшін бекініп алды. 19 маусымда Феррероның (4-ші) қара түсті әскерлер дивизиясы, бұрынғы науқанның барлық кезеңінде болмаған және тыл жұмыстарында болғаннан кейін, корпусқа қайта қосылды. Феррероның әскерлері енді басқа үш дивизиямен бірге окоптарға орналастырылды. IX корпус орналасқан желі бөлігі дұшпанның нығаймаларына өте жақын болды, қоршау кезінде үздіксіз атыс жүргізілді, нәтижесінде күн сайын адамдар қаза тауып немесе жараланып отырды. Басқа корпус позициялары салыстырмалы түрде тыныш болғанымен, IX корпустың әскерлері тұрақты күштілік пен қауіпті жағдайға ұшырады. Дұшпан Феррероның қара түсті дивизиясының қатысуына ынталандырылғандай болды. IX корпусының қоршауға қатысуы, оның атышулы Кратер шайқасындағы рөлімен байланысты болды, онда оның желісінен Конфедерация нығаймаларының астына ұзын шахта қазылды. Бұл шахта, 48-ші Пенсильвания штатының Поттер дивизиясының көміршілерімен қазылған, төрт тонна оқ-дәрімен сәтті жарылды, нәтижесінде үлкен кратер пайда болды, бірақ одан кейінгі шабуыл сәтсіз аяқталды. Шабуылға дейін Грант пен Мид Бернсайдқа Феррероның қара түсті дивизиясын Ледлидің ақ түсті дивизиясымен ауыстыруды бұйырды, қара түсті әскерлерді маңызды шабуылдың алғы шебінде пайдаланудың саяси салдарынан қорқып. Бірақ Ледлидің әскерлері шабуылға дайын болмады, ал Ледли өзі мас күйде тылға қалып қойды. Шабуыл сәтсіз аяқталды, Одақ әскерлері кратерге шабуыл жасады, онда тұтқынға түсіп, кратер жиегіндегі Конфедерация әскерлерінің оңай нысанасы болды. Феррероның қара полктері тылдан шайқасқа кірісіп, жақсы күресті, бірақ жеңіске жету мүмкіндігі болмады. IX корпусының Кратердегі шығыны: 473 қаза тапты, 1646 жараланды, 1356 хабарсыз жоғалып кетті; барлығы 3475 адам. Осы ұрыстан кейін генерал Ледли 1-ші дивизия басқарушысы қызметінен босатылды, ал XXIII корпустың бригада генералы Джулиус Уайт Ледлидің орнына тағайындалды. 1864 жылдың 13 тамызында генерал Бернсайдқа демалысқа шығуға рұқсат берілді; ол ешқашан корпусқа қайта оралмады, бірақ соғыс аяқталғанға дейін қолбасшылықты өз қолына алған генерал Парк оны алмастырды. Уэлдон теміржолы шайқасында, 1864 жылдың 19-21 тамызында, Уайт, Поттер және Уиллкокс дивизияларының үш дивизиясы айтарлықтай шығынға ұшырады, бірақ олардың жалпы саны 6000-нан аспады; қаза тапқандар мен жараланғандардың саны 60 қаза тапқан және 315 жараланған адамды құрады. Осы кезде дивизиялардың саны азайғандықтан, корпусты қайта ұйымдастыру қажет болды, сондықтан Уайт дивизиясындағы полктер Поттер және Уиллкокс дивизияларына ауыстырылды. Осы тәртіп бойынша Уиллкокс дивизиясы 1-ші, Поттер 2-ші, Феррероның қара түсті әскерлері 3-ші дивизия деп аталды. Бірақ желтоқсан айында Ферреро дивизиясы толығымен бөлінді, ал оның көптеген полктері жаңадан құрылған XXV корпусына көшірілді, ол толығымен қара түсті әскерлерден тұрды. Генерал Феррероның өзі Бермуда жүзінде уақытша басқарушылыққа тағайындалды.

1865 жыл

Ферреро дивизиясының бөлінуінен туған бос орын бір жылдық мерзімге шақырылған Пенсильвания штатының алты жаңа полкімен толтырылды, олар екі бригададан тұратын дивизияға біріктірілді, ал дивизия басқаруы генерал Джон Ф. Хартранфтқа тапсырылды. Бұл дивизия Форт-Стэдманде батыл қызмет етті, ал Хартранфт сол қиын сәтте танытқан шеберлігімен өзінің беделін арттырды. 1865 жылдың 31 наурызындағы таңғы есепте корпустың құрамында 18 153 адам, "қызметке қабілетті, жабдықталған" және 36 дана жеңіл артиллерия болды. Осы күшпен IX корпус соңғы науқанға қадам басты, 1865 жылдың 2 сәуірінде Петербургты шабуылдауға белсенді қатысты, нәтижесінде Ричмонд эвакуацияланды және Конфедерация құлады. Корпус осы сәнді шабуылда ғана емес, сонымен қатар Петербург қаласының мемлекеттік ғимараттарында туларын бірінші болып көтеріп, көзге түсті. Бұл корпус қатысқан соңғы шайқас болды, ал 1865 жылдың 27 шілдесінде IX корпус ресми түрде таратылды.

Командалық журналы

Амброз Э. Бернсайд Потомак армиясы 22 шілде 1862 – 3 тамыз 1862 Амброз Э. Бернсайд Вирджиния департаменті 3 тамыз 1862 – 3 қыркүйек 1862 Джесси Л. Рено Потомак армиясы 3 қыркүйек 1862 – 14 қыркүйек 1862 Якоб Д. Кокс Потомак армиясы 14 қыркүйек 1862 – 8 қазан 1862 Орландо Б. Уилкокс Потомак армиясы 8 қазан 1862 – 16 қаңтар 1863 Джон Седжвик Потомак армиясы 16 қаңтар 1863 – 5 ақпан 1863 Уильям Ф. Смит Вирджиния департаменті 5 ақпан 1863 – 8 наурыз 1863 Орландо Б. Уилкокс Вирджиния департаменті 8 наурыз 1863 – 17 наурыз 1863 Амброз Э. Бернсайд Огайо департаменті 17 наурыз 1863 – 19 наурыз 1863 Джон Г. Парк Огайо департаменті 19 наурыз 1863 – 4 сәуір 1863 Орландо Б. Уилкокс Огайо департаменті 4 сәуір 1863 – 5 маусым 1863 Джон Г. Парк Теннесси департаменті 5 маусым 1863 – 25 тамыз 1863 Роберт Б. Поттер Огайо армиясы 25 тамыз 1863 – 15 қыркүйек 1863 Джон Г. Парк Огайо армиясы 15 қыркүйек 1863 – 17 қыркүйек 1863 Амброз Э. Бернсайд Огайо армиясы 17 қыркүйек 1863 – 9 желтоқсан 1863 Джон Г. Фостер Огайо армиясы 9 желтоқсан 1863 – 17 қаңтар 1864 Орландо Б. Уилкокс Огайо армиясы 17 қаңтар 1864 – 26 қаңтар 1864 Джон Г. Парк Огайо армиясы 26 қаңтар 1864 – 16 наурыз 1864 Орландо Б. Уилкокс Огайо армиясы 16 наурыз 1864 – 13 сәуір 1864 Амброз Э. Бернсайд Жеке қолбасшылық, тікелей генерал Грантка бағынышты 13 сәуір 1864 – 24 мамыр 1864 Амброз Э. Бернсайд Потомак армиясы 24 мамыр 1864 – 22 тамыз 1864 Джон Г. Парк Потомак армиясы 22 тамыз 1864 – 1 қыркүйек 1864 Орландо Б. Уилкокс Потомак армиясы 1 қыркүйек 1864 – 10 қыркүйек 1864 Джон Г. Парк Потомак армиясы 10 қыркүйек 1864 – 31 желтоқсан 1864 Орландо Б. Уилкокс Потомак армиясы 31 желтоқсан 1864 – 12 қаңтар 1865 Джон Г. Парк Потомак армиясы 12 қаңтар 1865 – 24 қаңтар 1865 Орландо Б. Уилкокс Потомак армиясы 24 қаңтар 1865 – 2 ақпан 1865 Джон Г. Парк Потомак армиясы 2 ақпан 1865 – 24 сәуір 1865 Джон Г. Парк Вашингтон департаменті 24 сәуір 1865 – 7 маусым 1865 Орландо Б. Уилкокс Вашингтон департаменті 7 маусым 1865 – 26 маусым 1865 Джон Г. Парк Вашингтон департаменті 26 маусым 1865 – 27 шілде 1865