Кіріспе

Дыбыс сигналы деңгейінің біртіндеп өзгеруі

Дыбыс инженериясында «фейд» – дыбыс сигналы деңгейінің біртіндеп артуы немесе кемуі. Бұл термин киноматографияда немесе театр жарықтандыруында да шамамен осы мағынада қолданылады (қ. fade (фильм түсіру) және fade (жарықтандыру)). Дыбыс жазу және ойнату кезінде ән соңында біртіндеп үнсіздікке дейін төмендеуі (фейд-аут), немесе басында үнсіздіктен біртіндеп көтерілуі (фейд-ин) мүмкін. Фейд-аут музыкалық шығармалардың нақты аяқталуы болмаған жағдайда жазу үшін қолданылатын тәсіл ретінде қызмет етеді. Шапшаң фейд-ин және фейд-аут дыбыстың сипаттамаларын өзгерту үшін, мысалы, дауыстық жарылыстар мен соққылы дыбыстардың күшін жұмсарту үшін пайдаланылуы мүмкін. Хип-хоп музыкасындағы кәсіби ди-джейлер ди-джейлік микшердегі фейдерлерді, әсіресе көлденең кроссфейдерді, екі немесе одан көп пластинка ойнатқыштарын (немесе басқа да дыбыс көздерін) бір мезгілде басқарып, жылдам түрде қолданады, осы арқылы scratching эффектін жасап, биттерді дамытады. Хаус және техно клубтарының ди-джейлері ди-джейлік микшерлерді, екі немесе одан көп дыбыс көздерін (екі пластинка, екі iPod және т.б.) қолданады, сондай-ақ екі дискінің биттері мен темптерін үйлестіру дағдысын (beatmatching) пайдаланып, раевтерде, түнгі клубтарда және би кештерінде үздіксіз би шараларын жасайды.

Шығуы және үлгілері

Мүмкін, ең алғашқы аяқталу эффектісі Джозеф Хайднның №45 симфониясында естілуі мүмкін, ол «Қош сау болыңыз» симфониясы деп аталады, себебі аяқталуы бітеді. 1772 жылы жазылған симфонияда бұл тәсіл Хайднның меценаты, симфония арналған ханзада Николаус Эстерхазиге музыканттардың күтілгеннен ұзақ уақыт болғаннан кейін үйлеріне оралуына рұқсат беруді сұрап, әдептілікпен сұраған. Бұл симфонияның соңғы адагио бөлімінде музыканттардың стенд шамдарын сөндіріп, сахнадан біртіндеп кетіп, екі өшірілген скрипканың ғана ойнауын қалдыруымен көрініс тапты. Эстерхази бұл хабарды түсінген сияқты, музыканттарға кетуге рұқсат берді. Гюстав Холсттың 1914-1916 жылдар аралығында жазылған «Планеталар» оркестрлік сюитасының бөлігі «Нептун, мистикалық» – орындау кезінде аяқталу эффектісінің тағы бір ерте мысалы. Холст әйелдер хорларын «қоса бөлмеге орналастыруын, оның есігі шығарманың соңғы тактына дейін ашық қалғанын, содан кейін баяу және үнсіз жабылатынын» және соңғы тактының (тек хорлар үшін) «дыбыс алыстан жоғалғанша қайталануын» талап етеді. Бүгінгі күні бұл эффект кеңінен таралған дыбыс жазбалары болмаған дәуірде көрермендерді таң қалдырған болса да, 1918 жылы алғашқы көрсетілімнен кейін Холсттың қызы Имоген («Юпитер» кезінде жолақтарда билеген әйелдерді көруден басқа) аяғын «ұмытылмас, әйелдердің жасырын хорымен» деп атады. Дыбысты өшіру арқылы үндеуді немесе музыкалық жазбаны тоқтату әдісі дыбысты жазудың алғашқы күндеріне барып такалады. Механикалық (электрлік емес) жазу дәуірінде бұл дыбыс көзін жазу мүйізінен алыстату арқылы немесе орындаушылардың ән айту, ойнау немесе сөйлеуін біртіндеп азайту арқылы ғана қол жеткізілуі мүмкін еді. Электрлік жазудың пайда болуымен, микшердегі фейдер арқылы микрофонның кіріс көлемін азайту арқылы тегіс және бақыланатын аяқталу эффектісіне жетуге болады. Аяқталу эффектісі туралы алғашқы тәжірибелік зерттеу көрсеткендей, музыкалық шығарманың аяқталу эффектісі бар нұсқасы, кенет аяқталатын сол шығармамен салыстырғанда, ұғымдық ұзақтықты 2,4 секундқа ұзартады. Бұл «Пулс үнемілігі құбылысы» деп аталады және қатысушылардың пульсацияны қабылдауын өлшеу үшін ілеспе тапсырма арқылы өлшенді. 1894 жылы 78 айналымдық «The Spirit of '76» деп аталатын жазбада әскери флейта мен барабанмен айтылған музыкалық виньетка бар, ол тыңдаушыға «жақындаған сайын» қаттырақ, ал «қайта қозғалған сайын» тыныш болады. Бұл жерде қозғалыспен ешқандай байланыс жоқ сияқты ертедегі мысалдар бар. Солардың бірі – Тед Льюис джаз тобының «Barkin' Dog» (1919) әні. Тағы бір үміткер – «Америка» (1918), евангелист Билли Сандейдің хоры жазған патриоттық шығарма. 1930 жылдардың басында екі жағында да ұзақ әндер жазылды, бірінші жақтың соңында ән аяқталып, екінші жақтың басында қайтадан пайда болды. Ол кездегі жазбаларда әр бетінде екі-бес минуттан аспайтын музыка болды. Сегве ұзақ әндерге (мысалы, Граф Базидің «Miss Thing»), симфониялар мен тікелей концерт жазбаларына мүмкіндік берді. Алайда, қысқа әндер түсініксіз себептермен аяқталу эффектін жалғастырды, мысалы, Фред Астердің «Flying Down to Rio» (1933) фильмінің тақырыбы. Тіпті аяқталу эффектін қолдану да түсінікті емес сияқты, бірақ біз оны бүгінгі күні түсінікті деп санаймыз. Бұл жерде фильмдердің әсері болуы мүмкін. Фейд-ин және аяқталу эффектісі жиі кинодағы көріністерді бастайтын және аяқтайтын құрылғылар ретінде қолданылады; кино тілі осы ерте жазбалармен бір уақытта дамыған. «Аяқталу» термині кинодан шыққан, ол 1918 жылы баспаға шыққан. Ал джаз, ертедегі пластинкалардың сүйікті түрі, ертедегі фильмдердің де танымал тақырыбы болды. Радио өнімдері туралы да осыны айтуға болады. Радио өндірісінің бір бағдарламасында әртүрлі эффектілерді қолдану мүмкін. Сөзді музыкаға араластырған кезде, біртіндеп өшірудің бірнеше әдісі бар. Мұнда үш мысал келтірілген. Әндер өте сирек кездесетін болса да, олар бірден жоғалып, кейін қайтадан пайда болады. Бұған кейбір мысалдар: «Битлз» тобының «Helter Skelter» және «Strawberry Fields Forever», Элвис Преслидің «Suspicious Minds», Procol Harum-ның «Shine On Brightly», Джон Леннон мен Йоко Ононың «Sunday Bloody Sunday», The Smiths-тың «That Joke Isn't Funny Anymore», Led Zeppelin-тің «Thank You» әндері. Кіріспе сөзді кесу: Вокалдың алғашқы сөзі жарықтан кейін дереу орындалуы керек болғандықтан, оны жазбаны алға жылжыту үшін қолдануға болады.

Түсі кетеді

Басқару элементінің (сызықтық немесе айналмалы) бастапқы және соңғы нүктелері арасындағы қозғалысы сигнал деңгейіне оның траекториясының әртүрлі бөліктерінде әртүрлі әсер ете алады. Егер бір тректе бір-бірімен қабаттаспайтын аймақтар болмаса, стандартты көмескілендіру (көмескілендіруге дейін / көмескілендіруден кейін) қолданылуы керек. Жұмсақ көмескілендіру – бұл логарифмдік шкала бойынша өзгеретін көмескілендіру, себебі фейдерлердің 30-40 дБ жұмыс диапазонының көп бөлігі логарифмдік сипатқа ие. Дегенмен, ол мұны да жасай алады. Сезілетін қашықтықтың ұлғаюы динамикалық деңгейдің төмендеуінен емес, тембр егжей-тегжейінің азаюынан туындауы мүмкін.

Пішіндері

Дыбыс инженері немесе кері логарифмдік арақатынас арқылы әдеттегі көмескілендіру мен қиылыс көмескілендіруінің пішінін қалыптастыра алады. Логарифмдік/аудио теңдеуі адамның есту қабілетіне жақын, төменгі деңгейде нақтырақ басқару мүмкіндігі бар, ал 50% шегінен кейін күрт өседі. Маңыздысы, дыбыстың сезілетін күші децибелдегі деңгейімен логарифмдік байланыста болады. Мысалы, аудио CD-лерді жазуға арналған бағдарламалық қамтамасыздар сияқты, виртуалды қиылыс көмескілендірулерін ұсынатын көптеген бағдарламалық жасақтамалар бар. Сондай-ақ, көптеген DAW (Pro Tools, Logic және т.б.) осы функцияға ие. Қиылыс көмескілендіруі көбінесе семплерлерде кездеседі және әдетте жылдамдыққа негізделген. Қиылыс көмескілендірудің мақсаты – екі аудио бөлігі арасында тегіс ауысуды қамтамасыз ету. Бұл үшін күшті және жұмсақ үлгілер қажет, себебі бұл тембрдің өзгеруіне байланысты. Қиылыс көмескілендіру кезінде бірінші бөлік аяқталмас бұрын екінші бөліктің ойнала бастауын қаламайсыз; үстіңгі жатқан бөліктердің мүмкіндігінше қысқа болуын қалайсыз. Егер өңдеу аймақтары нөлдік қиылыс нүктесіне дейін қысқартылмаса, ортада қолайсыз дыбыстар пайда болады. Әдетте әр арнаға жеке фейдерлер болған. Грандмастер Флэштің бірінші қиылыс көмескілендіруін ойлап тапқаны жиі айтылады, ол Бронкстағы қоймадан алған бөлшектерді пайдаланған. Бұл бастапқыда ескі микрофоннан алынған қосу/өшіру қосқышы болған, ол сол/оң қосқышына айналдырылып, бір дискіден екіншісіне ауысуға мүмкіндік берген, осылайша музыканың үзілісін болдырмаған. Дегенмен, алғашқы коммерциялық құжатталған мысалы британдық Citronic компаниясының негізін қалаушыларының бірі Ричард Уадман жасаған. Ол 1977 жыл шамасында жасалған SMP101 моделі деп аталды және L/R тепе-теңдігін басқару немесе екі кіріс арасындағы қиылыс көмескілендіруі ретінде жұмыс істейтін қиылыс көмескілендіруіне ие болды.

Кроссфейд пішіндері

Екі сигналды біріктіріп (араластырып) қиылыстырып бояғанда, екі боялу қисығы жоғарыда көрсетілген кез келген пішінде болуы мүмкін (қараңыз #Shapes), мысалы, сызықтық, экспоненциалдық, S қисығы және т.б. Егер біріктірілген сигналдың қабылданатын дыбыс деңгейі араластырудың толық диапазонында тұрақты болуы керек болса, арнайы пішіндемелер қолданылуы тиіс, олар "тең қуаттылық" (немесе "тұрақты қуаттылық") пішіндемелері деп аталады. Тең қуаттылық пішіндемелері дыбыс қуатының принциптеріне негізделген, әсіресе дыбыс сигналының қуаты амплитуданың квадратына пропорционалды екендігіне. Көптеген тең қуаттылық пішіндемелерінің араластырудың орта нүктесінде екі сигнал үшін де 0,707 (бір жартысының квадрат түбірі) амплитуда көбейткішін қамтамасыз ететін қасиеті бар. Тең қуаттылық пішіндемелерінің түрлі нұсқалары бар, ал ең оңтайлы пішін әдетте екі сигнал арасындағы корреляция деңгейіне байланысты болады. Араластыру кезінде қуатты тең ұстайтын қисықтардың мысалы – және (мұнда араластыру диапазоны 0-ден 1-ге дейін). Тең қуаттылық пішіндемелерінің қисықтарының қосындысы (араластыру диапазонының ортасында) номиналды максималды амплитудадан (1,0) асып түсуі мүмкін, бұл кейбір жағдайларда кесуге (клиппингке) әкелуі мүмкін. Егер мұндай қауіп болса, онда "тең күшейту" (немесе "тұрақты күшейту") пішіндемелерін қолдану керек (олар сызықтық немесе қисық болуы мүмкін), олар екі қисықтың қосындысы әрқашан 1-ге тең болуын қамтамасыз етеді. Цифрлік сигналды өңдеу саласында, крест-фейд пішіндемелерін, әсіресе тең қуаттылық пішіндемелерін белгілеу үшін "қуат қисығы" термині жиі қолданылады.

Ата

Фейдер – дыбысты күйзелтуге арналған кез келген құрылғы, әсіресе, трек немесе ойық бойымен жылға қанатын түйме немесе сақина. Ол негізінен өзгермелі кедергі немесе потенциометр, сондай-ақ «пот» деп аталады. Толыққанды автоматтандыру жүйесі консольді секундына бірнеше рет үздіксіз сканерлеп, жаңа параметрлерді қосады. Осы типтегі фейдер деңгейін реттеуді фейдерді «реттеу» деп те атайды. Алдын ала тыңдау өте құнды, себебі ол студиялық динамиктің көмегімен бағдарламаның қалған бөлігін бақылап, дыбысты күйзелмейтін бөлігін тыңдауға мүмкіндік береді. Алдын ала тыңдауды кері байланыс үшін, сондай-ақ арналарды күйзелмей тыңдау үшін де пайдалануға болады. Күйзелгеннен кейін тыңдау ақпаратын тек кейін ғана алады. Тыңдау немесе деңгейді таңдау пайдаланушының қызығушылығына байланысты: сигналдың сапасы және/немесе мазмұнына, немесе сигналдың деңгейіне. PFL фейдерден бұрын орын алады және бірлескен арна мен бақылау функциясын атқарады. PFL арнаның сигнал жолын алдын ала шинаға жібереді. Шина мониторлық модульге түсіп, микшердің шығысына жіберілетін ауыстыру сигналы ретінде қолжетімді болады. Автоматты PFL енді дерлік барлық жерде қолжетімді, сондықтан оны алдын ала таңдаудың қажеті жоқ. Алдын ала тыңдау радиостанцияларда да қолданылады және маңызды құрал болып табылады. Бұл функция радио жүргізушіге эфирге шығармас бұрын сигнал көзін тыңдауға мүмкіндік береді, соның арқасында жүргізуші кіріс деңгейін тексеріп, оның дұрыс екеніне көз жеткізе алады. Бұл тікелей эфирде де өте құнды, өйткені оныңсыз эфир бұзылып кетуі мүмкін, себебі дыбысты бақылауға болмайды. Тікелей эфирде күйзелгеннен кейін тыңдаудың пайдасы азырақ.