Кіріспе

Людвиг Хацер (Людвиг Хетцер, Людвиг Хэтцер және кейде Людвиг Хацер) (1500 – 4 ақпан 1529) – анабаптист. Ол құлшылықта бейнелерді пайдалануға қарсы жазды, яһудилердің христиан дініне өтуі туралы латын евангелиелік мәтіндердің бір бөлігін аударды, сондай-ақ Ханс Денкпен бірге 1528 жылы Киелі кітаптағы пайғамбарлардың кітабын неміс тіліне аударды. Хацер алкоголь ішуге қарсылық білдіретін кітапша да жазды. Ол Исаны тек көшбасшы және ұстаз деп санады; оны құдайлық деп санамады және оған табынуға болмайды, сондықтан антитринитариан және, мүмкін, унитарий болды. Ол анабаптисттік радикализмі үшін ақырында өлім жазасына кесілді.

Өмір

Хаэтцер Швейцарияның Тюргау кантонындағы Бишофцелл қаласында дүниеге келген. Ол Фрайбург им Брейсгау қаласында білім алды және мансабын Цюрих көлінің жағасындағы Вэденсвилл қаласындағы капелландық қызметтен бастады. Осы кезде оның ескі нанымға деген ықыласы мистикалық бетбұрыспен және түпнұсқада зерттеген Ескі Ұстаздың пайғамбарлық жазбаларына деген құлшынысымен жұмсалды. 1523 жылы ол Цюрихте болды, онда алдымен латын тілінде («Judicium Dei») және кейіннен 1523 жылдың 24 қыркүйегінде өз атымен және неміс тілінде бейнелерді діни мақсатта пайдалануға қарсы шағын трактат жариялады. Бұл жиі қайта басылатын трактаттың ілімін жүзеге асыруға жасалған әрекеттен кейін, Хаэтцер ресми есеп жазған ашық діни пікірсайысқа қатысты. 1524 жылы ол яһудилердің дінге қайтуы туралы трактат шығарды және Иоганн Бугенхагеннің Пауылдың хаттарына жасаған қысқаша түсіндірмесінің неміс тіліндегі нұсқасын жариялады (Ефестіктерден Еврейлерге дейін). 1524 жылдың 29 маусымында Цюрихте жазылған арнау сөзінде ол Бугенхагеннің Забур кітабына жасаған түсіндірмесін аударуға міндеттенді. Содан кейін ол Аугсбургке барып, Гульдрих Цвинглидің Иоганн Фрошқа жазған таныстыруын алып келді. Мұнда ол қысқа мерзімге Урбан Регийдің ықпалына ілікті және Георг Регельдің қонағы болды. Цюрихке оралғаннан кейін ол 1525 жылдың қаңтарында анабаптистердің жетекшілерімен байланыста болды (бірақ оның ұстанымы нәрестелерді шомылдыру рәсімінен бас тарту болды), олар қаңтарда қуылғанға дейін. Тағы да Аугсбургке оралғаннан кейін, ол баспаханасының редакторы Сильван Отмар үшін жұмыс істеуді жалғастырды. Ол өзінің көзқарасын барлық қадірлі рәсімдерді қабылдамау деңгейіне жеткізді. 1525 жылдың күзінде Аугсбургтен қуылғаннан кейін ол Констанц арқылы Базельге жол тартты, онда Иоганн Оэколампадий оны жылы қабылдады. Ол Оэколампадийдің соңғы кешкі ас туралы алғашқы трактатын неміс тіліне аударды және қарашада Цюрихке барып, 1526 жылдың ақпанында анабаптистермен байланысын жоққа шығаратын алғы сөзбен өзінің нұсқасын жариялады. Цвинглимен қарым-қатынасы қиын болды; Базельге оралғаннан кейін ол 1526 жылдың 18 шілдесінде Малахия кітабының аудармасын Оэколампадийдің түсіндірмесімен және Цвингли туралы ой-пікірлермен жариялады. Мұнан кейін ол Ишая кітабының 36-37 тарауларын шығарды. Ол Страсбургке барып, Вольфганг Капитоның қонағы болды. 1526 жылдың күзінің соңында Страсбургте ол Ханс Денкпен (немесе Денк) кездесті, ол онымен бірге өзінің ең маңызды еңбегін, еврей Пайғамбарларының аудармасын – «Alle Propheten nach hebraischer Sprach vertuetscht» атты шығарманы жасады. Алғы сөзі 1527 жылдың 3 сәуірінде Worms қаласында жазылған, және одан кейін де сол және келесі жылдары басылымдары жарық көрді. Бұл неміс тіліндегі Пайғамбарлардың алғашқы протестанттық аудармасы болды, ол Лютердің нұсқасынан бес жыл бұрын жарық көрді және Лютер оны жоғары бағалады. Хаэтцер мен Денк енді бірнеше жерлерде сәтті, бірақ қысқа мерзімге созылған үгітшілік миссияға шықты. Денк 1527 жылдың қарашасында Базельде қайтыс болды. Хаэтцер 1528 жылдың жазында Констанцте тұтқындалды. Ұзақ уақыт түрмеде отырғаннан кейін және көптеген тексерулерден өткеннен кейін, ол 1529 жылдың 3 ақпанында қылышпен өлім жазасына кесілді, ал үкім келесі күні орындалды. Оның дарға асылу кезіндегі мінез-құлқы бейтарап куәгерлер, Иоганн Цвик пен Амброзиус Бларерге үлкен әсер етті, олар оның ынтасы мен батылдығы туралы жылы айтты. Голланд баптистерінің мартирологиясында ол «Иса Мәсіхтің қызметшісі» деп сипатталған. Моравиялық жылнамасында «Ол Құдайдың ақиқаты үшін сотталды» делінген. Оның қағаздарында Мәсіхтің құдайлығына қарсы жарық көрмеген трактат болды, оны Цвингли жасырды; оның үштікке қарсы көзқарасының жалғыз дәлелі Себастьян Франктың «Хроникасында» сақталған неміс өлеңдерінің сегіз жолында қамтылған. Оның гетеродоксалды христологиясының ашылуы (қазіргі заманғы унитариандықтар оны өздерінің прото-шаһиді деп санайды) өмірінде ешқашан естілмеген, дәлелсіз немесе ықтимал емес, бос өмір сүру туралы айыптаулармен ұштасты.