Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жауынгерлік өнерде, «waster» – жаттығу қаруы, көбінесе семсер, әдетте ағаштан жасалады, бірақ нейлоннан (пластиктен) жасалған «waster» да кездеседі. Нейлон ағаштан қауіпсіз, себебі оның иілгіштігі, тікелей соққылардың қауіпсіз болуын қамтамасыз етеді, ағаш «waster»-лерде мұндай мүмкіндік шектеулі. Тіпті болат «федер» да көптеген ағаш «waster»-лерге қарағанда иілгіш. Металлдың орнына ағаш немесе нейлонды пайдалану, қару-жарақпен алғашқы жаттығулар мен айқас үшін экономикалық мүмкіндік береді, бірақ нағыз тәжірибеден айырылуға әкеледі. Салмақты «waster» күш жаттығулары үшін қолданылуы мүмкін, теория бойынша, нақты семсерді қолдану қозғалыстарын салыстырмалы түрде жеңіл және жылдам етуге көмектеседі, бірақ қазіргі спорт ғылымы көрсеткендей, спортшы ең тиімді жаттығуды оның салмағы, тепе-теңдігі және пішіні нақты қаруға ең жақын құралмен жасайды. Ағаш жаттығу қарулары ретінде «waster»-лер көптеген ғасырлар бойы әртүрлі мәдениеттерде табылды, соның ішінде ежелгі Қытай, Ирландия, Иран, Шотландия, Рим, Мысыр, орта ғасырлық және Ренессанс Еуропасы, Жапония, сондай-ақ Еуропа мен АҚШ-та қазіргі заманда. Уақыт өте келе, «waster»-лер әртүрлі формаларға ие болды, бұл формалар хронологиялық реттілікке байланысты емес, қарапайым таяқтардан бастап, былғары тұтқалары бар клипті ұштарға және нақты семсерлердің мұқият көшірмелеріне дейін жетті. Қазіргі заманғы еуропалық жауынгерлік өнер қауымдастығында кеңінен қолданылатын бұл термин, батыс еуропалық қаруларға ұқсайтын, мысалы, ұзын семсер немесе қаруланған семсер сияқты «waster»-лерге қатысты. Тарихи тұрғыдан алғанда, ағылшын тілінде «waster» термині ағаш семсерлерден басқа, қару ретінде қолданылатын таяқтар мен дубинкаларды да білдірген. Тарихи жекпе-жек өнерін қайта құру топтары, сондай-ақ тікелей рөлдік ойындар мен Ренессанс фестивальдары коммерциялық «waster»-лер үшін кең нарық құрды. Жауынгерлік өнердің дамуымен және қаруларға академиялық қызығушылықтың артуымен, ұзын семсер мен қаруланған семсертен басқа «waster»-лердің басқа түрлері де коммерциялық өндіріске түсті. Ағаштан жасалған жаттығу қаруларының тұжырымы тарихи еуропалық жауынгерлік өнерімен ғана шектелмейді. Кейбір жапон жауынгерлік өнерінде, мысалы, кендзюцу және иайдода, жаттығу қарулары ретінде бокен немесе синай қолданылады. Филиппин жауынгерлік өнерінің бірі – эскрима – да қылыш орнына ретан таяғын пайдаланады. Бір таяқпен жекпе-жек өнерінің негізі кең қылыштардың орнына жаттығу қарулары ретінде «waster»-лерді пайдалануға байланысты.
In martial arts, a waster is a practice weapon, usually a sword, and usually made out of wood, though nylon (plastic) wasters are also available. Nylon is safer than wood, due to it having an adequate amount of flex for thrusts to be generally safe, unlike wooden wasters. Even a steel feder has more flex than most wooden wasters. The use of wood or nylon instead of metal provides an economic option for initial weapons training and sparring, at some loss of genuine experience. A weighted waster may be used for a sort of strength training, theoretically making the movements of using an actual sword comparatively easier and quicker, though modern sports science shows that an athlete would most optimally train with an implement which is closest to the same weight, balance, and shape of the tool they will be using Wasters as wooden practice weapons have been found in a variety of cultures over a number of centuries, including ancient China, Ireland, Iran, Scotland, Rome, Egypt, medieval and renaissance Europe, Japan, and into the modern era in Europe and the United States. Over the course of time, wasters took a variety of forms not necessarily influenced by chronological succession, ranging from simple sticks to clip point dowels with leather basket hilts to careful replicas of real swords. Used commonly in the modern historical European martial arts community, the term refers to wasters fashioned to resemble western European weapons like the longsword or arming sword. Historically, the term "waster" was used in English to refer to cudgels or clubs used as weapons, in addition to wooden swords. The increasingly popular historical martial arts reconstruction groups, as well as the live action role playing and renaissance festival groups, have provided an ample market for commercial waster retailers. As the martial art has grown and academic interest has risen in weapons other than the longsword and arming sword, other types of wasters have been produced commercially. The concept of wooden practice weapons is not limited to the historical european martial arts. Some Japanese martial arts involving swordsmanship, such as kenjutsu and iaido, use bokken or shinai as practice weapons. Eskrima, a martial art from the Philippines, also uses a type of rattan stick as a practice weapon in place of a blade. The martial art of singlestick is more or less entirely derived from the use of wasters as practice weapons in place of broadswords.
Қолдану
Тарихи тұрғыдан алғанда, студенттер мен сарбаздар арзан және жұмсалатын жаттығу құралдары ретінде ысырапшыларды пайдаланған. Жоғары сапалы болаттан жасалған қару-жарақ, әсіресе семсерлер, оларды жаттығу үшін нашар таңдау етті. Ұдайы жаттығудан кейін олардың жапырағы әлсіреп, қару ретінде тиімділігі мен сенімділігі төмендеді. Қымбат қаруды бүлдірмеу және кез келген жекпе-жек өнеріне тән қажетті жаттығулар мен айқастарды жүргізу үшін ағаштан жасалған жаттығу қарулары ойлап табылды. Бүгінде, әсіресе Еуропаның тарихи жекпе-жек өнерін қайта құру және тарихи қайта жаңғыртуда, ысырапшыларға қызығушылық жаңадан оянды. Ысырапшылар қазіргі заманғы жаттығушыларға көптеген артықшылықтар береді, олардың көптегені тарихи оқушыларға да қатысты болған. Ағаштан жасалған қылыштардың өткір жиектері мен ұшы, айқасы мен сабы өткір болмауы, өткір немесе өткір емес болат қарумен жаттығудың қауіпсіз баламасын ұсынады. Ысырапшылар етті кеспейді, бірақ айқын соққы береді. Осыған қарағанда, осыған ұқсас болат қаруға қарағанда, ысырапшыны иеленудің төмен құны, оны әлдеқайда қолжетімді және жұмсалатын құралға айналдырады. Көптеген қазіргі ысырапшылар түпнұсқа қаруды дәл көшіру үшін жасалған, соның ішінде функционалдық, тұтас семсер бөліктері бар. Бұл функционалдық ағаш қаруды оның болат әріптесіне ұқсатуға мүмкіндік береді. Ысырапшылардың кемшіліктері де бар. Толығымен ағаштан жасалған конструкция ысырапшыларды әдетте болат қарулардан жеңіл және басқаша теңдестірілген етеді. Ағаш пен болаттың қасиеттерінің айырмашылығы жаттығу мен айқас кезінде өнімділіктің айырмашылығын тудырады. Ағаш ысырапшылары күшті парри немесе абсетцен кезінде басқа ысырапшылармен күшті соқтығысқанда кері секіреді, бұл құбылыс "ысырапшының секіруі" деп аталады. Болат қарулар бұл қасиетті бірдей деңгейде көрсетпейді, әдетте байлану және сығақтап, минималды кері секірумен қозғалады. Ағаш ысырапшыларды пайдалану қауіпсіз болғанымен, олар кескіш жиегі болмағандықтан, болат жаттығу қылыштарына қарағанда қауіпсіз емес. Ағаш қарулар әдетте қалың жапыраққа ие (болат жаттығу қылыштарына қарағанда, мысалы, федерлерге), бірақ болат қаруларға ұқсас салмаққа ие болғандықтан, олар болат жаттығу қылыштарынан (салмағы сабында шоғырланған, ысырапшының теңдестірілген салмағына қарағанда) әлдеқайда күшті соққы береді. Сонымен қатар, ысырапшының берік ағаштан жасалған конструкциясы оны федерлер немесе кейбір болат жаттығу қылыштар сияқты итергіштерде бүкпейді. Осы себептерге байланысты, айқас кезінде қорғалмаған дене бөліктеріне күшті соққылар немесе итерулер айқын күшті жарақаттарға әкелуі мүмкін (ағаш қару соққыға ұқсас әрекет етеді). Қазіргі заманғы тарихи жекпе-жек өнерін қайта құру ұйымдары, соның ішінде Қайта өрлеу жекпе-жек өнерлері қауымдастығы және Чикаго семсерлік гильдиясы жаңа жаттығушылардың негізгі жаттығу құралы ретінде ысырапшыларды пайдаланады. Ысырапшылар кесу, тіліп алу, итеру және қорғану сияқты әр түрлі техникаларды үйрену, тәжірибелеу және кейінірек айқасу үшін қолданылады. Әсемдеу кезінде, тәжірибе жетіспеушілігіне алаңдаған жағдайда, ысырапшы бұлтты семсердің орнына қолданылуы мүмкін. Қатысушылар сонымен қатар адам нысанасын имитациялайтын жаттығу бағаны – пельге қарсы ысырапшыларды қолдана алады. Адамның шеберлігі артып, олар өткір металл пышақпен салыстырғанда нақты қасиеттерді ұсынатын, тұнбалы болат қаруды қолдана бастайды.
Historically, students and soldiers used wasters as inexpensive and expendable training tools. The cost of high quality steel weapons, especially swords, would have made them a poor choice for practice weapons. Constant training would fatigue the blade, rendering it far less effective and reliable as a weapon. To prevent the destruction of an expensive weapon and to permit the necessary training and sparring intrinsic to any martial art, wooden practice weapons were created. Today, especially in the reconstruction of historical European martial arts and Historical reenactment, wasters have experienced renewed interest. Wasters provide a number of benefits to the modern practitioner, many of which would have applied to historic trainees as well. The wood construction coupled with unsharpened edges and blunted tip, crossguard, and pommel of wooden swords provides a safer alternative to practising with a sharpened or unsharpened steel weapon. Wasters do not cut flesh, but provide a decidedly blunt impact. The lower cost of ownership in comparison to a steel weapon of the same variety makes the waster a much more affordable and expendable tool. Many modern wasters are fashioned to replicate the original weapon with accuracy, including functional integral sword parts. This functionality allows the wooden weapon to be handled more like its steel counterpart. Wasters are not without their faults. The all wooden construction usually makes wasters somewhat lighter and differently balanced than steel weapons. The difference of material properties between wood and steel creates a difference in performance when training and sparring. The wood wasters tend to recoil from strong contact with other wasters as may occur in a strong parry or absetzen, a phenomenon colloquially referred to as "waster bounce". Steel weapons do not display this attribute to the same extent, usually binding and sliding with minimal rebound instead. The use of wooden wasters is somewhat safe as it lacks a cutting edge, but does not equate a safer alternative to steel training swords. The use of wood with rounded edges prevents any cutting injury when sparring but because wooden weapons typically are typically thicker bladed (compared to flat steel training swords like feders) while being of similar weight to steel weapons, they impact much harder than the thin blades of steel training swords (whose weight is concentrated at the hilt rather than the thin blade, compared to the evenly weighted waster). In addition, because of the waster's strong wooden construction, it does not bend at thrusts like feders or some steel training swords. It is for those reasons strong cuts or thrusts to unprotected body parts during sparring may lead to significant blunt force injuries (with the wooden weapon acting like a bludgeon). Modern historical martial arts reconstruction organizations, including the Association for Renaissance Martial Arts and the Chicago Swordplay Guild use wasters as the primary training tool of new practitioners. Wasters are used to learn, practice, and later spar with a variety of techniques including cuts, slices, thrusts and wards. During flourishes, a waster may be substituted for a blunt sword, especially if a lack of experience is a concern. Participants may also use wasters against a pell, a training pole roughly simulating a human target. As the individual becomes more skilled, they will begin to use blunt steel weapons which offer a more realistic set of properties in comparison with a sharpened metal blade.
Құрылыс
Қазіргі заманғы коммерциялық өндірушілер құлағыштар жасау үшін негізінен қатты және берік Хикори ағашын қолданады. Кейбір өндірушілер жатоба және қызғылт жүрек сияқты басқа ағаштарды да қолдануға рұқсат береді, осы арқылы жеке тұлғалар құлағыштарды безендіруге мүмкіндік жасайды. Өндірушілер әдетте зығыр майы немесе басқа қорғаныш сұйықтығымен жағып, пайдаланушыларға оны үнемі жағуды ұсынады. Бұл ағаштың сынығын қалдырмайды және құралды мықтырақ, ұзаққа тозуға төзімді етуге көмектеседі. Ағаш түрлерінің әрбір нұсқасы, тіпті бір сорттың өзінде де, өнімділік бойынша бірдей болмайды және қолдану кезінде әртүрлі қасиеттерді көрсете алады. Қазіргі заманғы құлағыштардың пішіні олардың репликалық жаттығу қылыштары ретінде қолданылуынан туындайды. Құлағыштардың жүзі линза тәрізді (линза пішіндес) немесе алмаз тәрізді қимамен және анықталған жиектерімен жасалады. Бұл пішін сапқа дейін жалғасады, онда оқшау пішіндес қимасы бар тұтқа орналасқан, ол жүзбен бір жазықтықта бағытталған. Тарихи қылыштардың ажырамас бөлігі болып табылатын бұл сопақша пішін, ұстаушының қолындағы сопақша тұтқаның орнын сезу арқылы қылыштың айналу осын анықтауға мүмкіндік береді. Салмақ жүзі қылыштың салмағын теңдестіретін және тұрақты ұстауға мүмкіндік беретін, сонымен қатар қаруды күшпен басқару үшін пайдаланушыға қосымша икемділік беретін элемент болып табылады. Функционалды крест темір қылыштағыдай қолдарды қорғайды және түрлі қорғаныс және парилерге көмектеседі. Жарым қылышпен соққы жасағанда крест пен салмақ жүзі қарудың соққы беретін бөліктері ретінде де қолданылуы мүмкін, мысалы, мордхауда қолданылатындай тікелей зақым келтіру үшін.
Modern commercial producers use primarily Hickory, a hard and resilient wood, in the construction of their wasters. Some producers allow individuals to accent the waster with wood of other types including Jatobá and Purpleheart. Manufacturers usually apply a coating of linseed oil or other protective liquid and instruct users to regularly apply it. This prevents splintering and works to create a stronger, more enduring tool. Different specimens of wood, even of the same variety, are not necessarily identical in performance, and may display different characteristics during use. The form of modern wasters follows from their use as replica training swords. Blades on wasters have a lenticular (lens shaped) or diamond cross section and defined edges. This shape continues into the hilt, which features a grip with an oval shaped cross section oriented in the same plane as the blade. An integral part of historical swords, this oval shape permits the wielder to know the sword's rotational blade alignment by feeling for the position of the oblong grip in their hand. The pommel acts as suitable counterweight for the blade and a stable gripping surface, providing the sword's intrinsic balance and allowing the user a weighted leverage point for more powerful manipulation of the weapon. A functional cross acts as it does on a steel sword, protecting the hands and assisting in a number of guards and parries. During half swording, the cross and pommel may also function as a striking portions of the weapon, used directly to cause injury as in the mordhau.
Тарих
Ағаштан жасалған жаттығу қылыштары соңғы қола дәуірінен бері қолданылып келеді, Шотландиядағы Оркни материгінде табылған түпнұсқа қылыш әлі күнге дейін Эдинбург ұлттық мұражайында сақтаулы. Ирландиядағы ұқсас табылған зат ирланд мифі – «Таин Бо Куаилнге» тарихи негіз береді, онда ағаш жаттығу қылышының қолданылуы айтылады. Мысырлық сарбаздар дөңгелек таяқтарды қолданып, примитивті жаттығу қылыштарымен спорттық фехтованиемен айналысқан. Римдіктер жаттығу үшін «рудис» деп аталатын ағаш қылыш қолданған. Рим ақындары Гораций мен Ювеналдың аудармалары осы жаттығу қаруының қолданылғанын көрсетеді. Ювенал поэзиясының 1661 жылғы Бартен Холидей жасаған аудармасында римдік жаттығушылар өткір болатты қолдануға көшу алдында ағаш жаттығу қылыштарымен күресуді үйренгендігі айтылады, бұл қазіргі реконструкция тобының даму жолына ұқсас. Шындығында, римдік гладиаторлар да ауыр ағаш қылышпен сабан немесе «палус» деп аталатын ағаш бағанаға қарсы жаттыққан. «Сардар кітабы» сияқты кезеңдік еңбектерде жаттығу қылыштары туралы айтылады. Көптеген «Фехтбюхерлер» де жаттығу қылыштарын қолдануды айтады немесе дұрыс техниканы көрсететін модельдерде оларды көрсетіп тұрады. 16 ғасырда неміс фехтование мектептерінде «Дюссак» пайдалануға кірісті. Нағыз жаттығу қылышы – дюссак, бір жағдайдан басқа барлық жағдайда толығымен ағаштан жасалған және қауіпсіз әрі арзан жаттығу құралы болды. Қарудың ерекше пішіні, мысалы, «қарланған қылыш» немесе ұзын қылыш сияқты дәстүрлі тұтқалы қылыштарды көшіруге қолайлы емес еді. Керісінше, дюссак «үлкен пышақ» – großes Messer-ге ұқсас, ол ұзын қылыштарға қарағанда қарапайым халық арасында жиі кездесетін, оның құны бай адамдарға ғана алуға мүмкіндік беретін қару.
Wooden practice swords have been in use since the Late Bronze Age, with an original sword found on Orkney's Mainland in Scotland still in existence at the National Museum of Edinburgh. A similar find in Ireland adds historical backing to the Irish myth, the Táin Bó Cúailnge, in which the use of a wooden training sword is mentioned. Egyptian soldiers practiced a sort of sport fencing using blunt sticks as a sort of primitive waster. The Romans used a form of wooden sword, the rudis, for combat training. Translations of Roman poets Horace and Juvenal provide evidence of this training weapon in use. One translation of Juvenal's poetry by Barten Holyday in 1661 makes note that the Roman trainees learned to fight with the wooden wasters before moving on to the use of sharpened steel, much in the way modern reconstruction groups progress. In fact, it is also found that Roman gladiators trained with a heavy wooden sword against a straw man or a wooden pole known as a palus (an early relative of the later wooden pell). Wasters are mentioned in period works, including The Book of the Courtier. A number of Fechtbücher also mention the use of wasters or depict them in use by models showing proper technique. During the 16th century, the Dussack came into use in German fencing schools. A true waster, the dussack was made almost entirely of wood (in all but one known case) and acted as safe and cheap training weapon. The weapon's unique shape did not lend well to the replication of traditional cruciform hilted swords like the arming sword or longsword. Instead, the dussack resembled the großes Messer or "great knife", a weapon found more often amongst the common people than longswords, the cost of which allowed only relatively wealthy individuals to purchase them.
Қалқандар
Ұзын семсерлердің ұзындығы әдетте 42 мен 50 дюйм аралығында болады және оларды қолдану кезінде екі қолды да сапқа алуға мүмкіндік беретін «қол мен жарты» семсерлер деп те атайды. Бұл қарулар көбінесе болат қылыштарда кездесетін қырқа немесе ойыс, анық жиектері және қылыш құрамының басқа да элементтерін қамтиды. Иоганн Лихтенгауэр және оның шәкірттері Зигмунд Рингек пен Ханс Талхоффер үйреткен көптеген негізгі қағидалар ұзын семсерді пайдалануға жиі қатысты. Қарулы семсерлердің ұзындығы 32 мен 42 дюйм аралығында өзгереді және тарихи үлгілері сияқты, ұстағышы ұзын семсерге қарағанда қысқа болып келеді, бір қолды ғана толықтай ұстауға мүмкіндік береді. Бұл семсерлерде де анық жиектер, саптар және басқа да стандартты қылыш элементтері жиі кездеседі. Қарулы семсерлер I.33 қолжазбасында кеңінен бейнеленген, ол семсер және қалқанмен күресу туралы ең көне қолжазба болып саналады және шамамен 14 ғасырдың басына жатады. Салтанатты рудиус – бұл гладиаторлар жеткілікті шайқастарда жеңіске жетіп, еркін адамдарға айналғанда салтанатты түрде табыс етілген ағаштан жасалған гладиус. Кейбір қазіргі кездегі сатушылар оны шығарады, ал оның ұзындығы 28 мен 30 дюйм аралығында. Өндірушілер рудиустың тек салтанатты мақсаттарға арналғанын ескертеді және оны жаттығу шайқастарында қолдануға болмайды. Осы тұрғыдан алғанда, ысырапшыл жауынгерлік құрал ретіндегі маңызын жойып, ол негізінен өнер туындысына айналады. Дюссактар, фальшиондар, екі қолды семсерлер, кесу және шаншу семсерлері, гладиус, викинг семсерлері және рапира семсерлері коммерциялық сатушылардан кеңінен қол жетімді емес, бірақ оларды арнайы тапсырыспен жасатуға немесе қолмен өңдеуге болады.
Longsword wasters are generally between forty two and fifty inches long and are also known colloquially as Hand and a Half swords, allowing the use of both hands on the hilt while using them. These weapons incorporate a ridge or fuller, defined edges, and other sword components commonly found on steel swords. Many of the fundamentals taught by Johannes Lichtenauer and his students Sigmund Ringeck and Hans Talhoffer frequently involve the longsword. Arming sword wasters span the broad gap of thirty two to forty two inches in length and, like their historical counterparts, have a shorter hilt than a longsword, allowing only one full hand to hold the grip. These wasters also commonly feature defined edges, pommels, and other typical sword elements. Arming swords are featured heavily in the combat of Manuscript I.33, the oldest manuscript on sword and buckler fighting, dating approximately to the turn of the 14th century. The ceremonial rudius, a wooden gladius given ceremonially to gladiators when they won enough battles to become free men, is produced by some current day vendors and is twenty eight to thirty inches long. The producers warn that the rudii are for ceremonial purposes, however, and should not be used in mock combat. In this sense, the waster supersedes its place as a tool for combat and becomes primarily a work of art. Dussacks and falchion, two handed sword, cut and thrust sword, gladius, Viking sword and rapier wasters are not widely available from commercial vendors, but may be special ordered or hand crafted.
Қаңғылар
Рондель пышақ құйғыштары, пышақтардың өзі сияқты, әдетте он сегіз дюйм ұзындығында болады, оның он екі дюймы – жапырақ, ал алты дюймы – сап. Бұл қарулар нақты жиектерінен толығымен бас тартып, рондель пышағы тарихи түрде ұру және шаншу қаруы болғандықтан, көбінесе цилиндр тәрізді пішінге ие болуы мүмкін. Қақпақты пышақ құйғыштары да қол жетімді, олар функционалдық айқыштармен және анық жиектермен жабдықталған, көбінесе шамамен 18 дюймдік ұзындықта кездеседі.
Rondel dagger wasters, like the daggers themselves, are generally about eighteen inches in length, with a twelve inch blade and six inch hilt. These weapons may forgo defined edges altogether and take on a more cylindrical shape as the rondel dagger acted historically as a thrusting and stabbing weapon. Hilted dagger wasters are also available, featuring functional crosses and defined edges, often found in lengths of about 18 inches.
Жалпы сілтемелер
Клементс, Джон. "Бос жүргіш ал" – Пайдалану және тарих бөлімдерінде қолданылады. Кішкентай Қарақұм. Жиі қойылатын сұрақтар – Пайдалану, Құрылыс және Түрлер бөлімдерінде қолданылады. Жаңа Стирлинг Армз. Біздің жаттығу қалдықтарымыз туралы – Пайдалану, Құрылыс және Түрлер бөлімдерінде қолданылады. "Күллі жүрек" қару-жарағы. Жиі қойылатын сұрақтар – Пайдалану, Құрылыс және Түрлер бөлімдерінде қолданылады.
Clements, John. Get Thee a Waster! – Used within Use & History sections. Little Raven. Frequently Asked Questions – Used within Use, Construction & Types sections. New Stirling Arms. About Our Wasters – Used within Use, Construction & Types sections. Purpleheart Armoury. Frequently Asked Questions – Used within Use, Construction & Types sections.